Wyrok z 18 czerwca 2025, sygn. II AKa 182/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie:

Przewodniczący SSA Jerzy Skorupka

Sędziowie: SA Andrzej Kot

SA Jarosław Mazurek (spr.)

Protokolant: Wiktoria Dąbrowicz

przy udziale prokuratora Prokuratury (...) Dariusza Sulikowskiego

po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2025 r.

sprawy z wniosku D. N.

o zadośćuczynienie

na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawczynię

od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy

z dnia 11 marca 2025 r. sygn. akt III Ko 192/24

I.  zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

II.  zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. P. Z. kwotę 295,20 zł, w tym należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu D. N. w postępowaniu odwoławczym;

III.  kosztami sądowymi związanymi z postępowaniem odwoławczym obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Wnioskodawca D. N. złożyła do Sądu Okręgowego w Świdnicy wniosek o zasądzenie zadośćuczynienia w łącznej kwocie 100.000 zł za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie w dniach 11 maja 2023r. i w dniu 14 czerwca 2023 r. W toku postępowania przed sądem I instancji Prokurator i Skarb Państwa – Komendant (...)Policji we W. podnieśli zarzut przedawnienia roszczenia.

Sąd Okręgowy w Świdnicy wyrokiem z 11 marca 2025 r. , sygn., akt: III Ko 192/24 orzekł następująco :

na podstawie art. 555 k.p.k.

I. oddala w całości roszczenie wnioskodawczyni D. N. o zadośćuczynienie w związku za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie jej w dniach 11 maja 2023 r oraz 14 czerwca 2023 r. przez funkcjonariuszy Policji (...)w B.,

II.zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. P. Z. z Kancelarii Adwokackiej w Ś. kwotę po 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu,

III.koszty postępowania w sprawie zalicza na rachunek Skarbu Państwa.

Apelację od wyroku wniósł pełnomocnik z urzędu wnioskodawcy adw. P. Z. w zakresie całości rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił :

- obrazę przepisów postępowania mogących mieć wpływ na treść orzeczenia mianowicie art. 167 k.p.k. poprzez nieprzeprowadzenie przez sąd pierwszej instancji dowodu z opinii biegłego lekarza sądowego z zakresu psychiatrii celem ustalenia stanu zdrowia psychicznego wnioskodawczyni, w tym w okresie biegu terminu na złożenie wniosku o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymania w dniach 11 maja 2023 roku oraz 14 czerwca 2023 roku, w celu wykazania istnienia po stronie wnioskodawczyni obiektywnej, niezależnej od jej woli przeszkody uniemożliwiającej prawidłowe podejmowanie decyzji i wyrażenie woli, związane z zaburzeniami procesów myślenia co miało wpływ na treść orzeczenia albowiem sąd pierwszej instancji nieprawidłowo uznał, że zarzut przedawnienia jest skuteczny, w konsekwencji czego oddalił powództwo,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mogący mieć wpływ na jego treść polegający na nieuzasadnionym i nie znajdującym potwierdzenia w zgromadzonym przez sąd pierwszej instancji materiale dowodowym przyjęciu, iż podniesiony przez Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. oraz Prokuratora zarzut przedawnienia roszczenia dochodzonego przez wnioskodawczynię nie jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że wnioskodawczyni jest osobą cierpiącą na poważne zaburzenia psychiczne (schizofrenia paranoidalna), wpływające na prawidłowe jej funkcjonowanie, a więc usprawiedliwiające niemożność podejmowania przez wnioskodawczynię w sposób prawidłowy wcześniejszej aktywności w zakresie domagania się zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymania w dniach 11 marca 2023 roku oraz 14 czerwca 2023 roku, co miało wpływ na treść orzeczenia albowiem sąd pierwszej instancji nieprawidłowo uznał, że zarzut przedawnienia jest skuteczny, w konsekwencji czego oddalił wniosek,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mogący mieć wpływ na jego treść polegający na nieprawidłowym uznaniu przez sąd pierwszej instancji, że choroba wnioskodawczyni nie stanowiła przeszkody do złożenia wniosku o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymania w dniach 11 maja 2023 roku oraz 14 czerwca 2023 roku we właściwym czasie, podczas gdy schorzenie wnioskodawczyni w postaci schizofrenii paranoidalnej zaburza u wnioskodawczyni proces logicznego myślenia, a zatem stanowisko to stanowiło przeszkodę uniemożliwiającą wnioskodawczyni z przyczyn obiektywnie niezależnych zgłoszenie roszczenia we właściwym czasie, co miało wpływ na treść orzeczenia albowiem sąd nieprawidłowo uznał że zarzut przedawnienia jest skuteczny, w konsekwencji czego oddalił wniosek.

Nadto skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z:

z ustnej opinii biegłych lekarzy psychiatrów sądowych oraz psychologa, którzy badali wnioskodawczynię w innej sprawie toczącej się pod sygn. III K 2293/ 23 przed Sądem Rejonowym w Wałbrzychu w okresie terminu na złożenie wniosku o zadośćuczynienie we właściwym czasie, to jest biegłego lekarza sądowego z zakresu psychiatrii J. K., biegłego lekarza sądowego z zakresu psychiatrii T. C., biegłego lekarza sądowego z zakresu psychologii D. K. celem wykazania stanu zdrowia psychicznego wnioskodawczyni, sposobu funkcjonowania wnioskodawczyni, procesów myślenia oraz podejmowania decyzji w okresie biegu terminu na złożenie wniosku o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymania w dniach 11 maja 2023 roku oraz 14 czerwca 2023 roku, mianowicie począwszy od maja 2023 roku i w okresie późniejszym,

nadto wniósł o zwrócenie się do Sądu Rejonowego w Wałbrzychu o dokumentację medyczną wnioskodawczyni z akt sprawy III K 2293/23 w tym o pisemną opinię biegłych lekarzy sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii dotyczącej wnioskodawczyni oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wyżej wymienionych dokumentów celem wykazania stanu zdrowia psychicznego wnioskodawczyni, sposobu funkcjonowania wnioskodawczyni, procesów myślenia oraz podejmowania decyzji w okresie biegu terminu na złożenie wniosku o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymania w dniach 11 maja 2023 oraz 14 czerwca 2023r, mianowicie począwszy od maja 2023 i w okresie późniejszym.

Mając to na uwadze pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawczyni kwot po 50.000 zł łącznie 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia w związku z zastosowaniem wobec wnioskodawczyni niewątpliwie niesłusznych zatrzymań w dniach 14 czerwca 2023 oraz 11 maja 2023 r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja pełnomocnika wnioskodawczyni nie mogła być uwzględniona w żadnej części, albowiem w sprawie zaistniały okoliczności faktycznoprawne, które muszą być brane pod uwagę przez sąd w sytuacji, gdy skutecznie podniesiono zarzut przedawnienia roszczenia.

O tym, że takie rozstrzygnięcie (o oddaleniu żądania ) jakie zapadło przekonują ustalenia faktyczne poczynione przez sąd I instancji. Chodzi m.in. od ustalenie, iż w postępowaniu sądowym wnioskodawca domagał się zasądzenia zadośćuczynienia wynikłego z niesłusznego zatrzymania w dniach 11 maja 2023 r i 14 czerwca 2023r. Zgodnie z art. 555 k.p.k roszczenie takie przedawnia się z upływem roku od dnia zwolnienia, co w tym przypadku nastąpiło najpóźniej 12 maja 2023 r oraz 14 czerwca 2023r, a jeśli uwzględni się pobyt w szpitalu psychiatrycznym to w dniu 2 sierpnia 2023r., to złożony wniosek o zadośćuczynienie dopiero w dniu 4 września 2024 r., a zatem 13 miesięcy po zwolnieniu nie może być uznany za prawnie dopuszczalny zwłaszcza, że skutecznie podniesiony został zarzut przedawnienia roszczenia. Zarzuty Prokuratora i pełnomocnika Skarbu Państwa – Komendanta (...)Policji we W. okazały się całkowicie słuszne. Sąd I instancji słusznie uznał podniesiony przez te strony zarzut przedawnienia, gdyż ani wnioskodawczyni ani też jej pełnomocnik na etapie postępowania przed sądem I instancji nie odnieśli się w żaden sposób do zarzutu przedawnienia, w szczególności nie powołując się na art. 5 k.c. Przywołane przez sąd I instancji orzecznictwo sądowe i zaprezentowane poglądy w całości zasługują na akceptację, a wynika z nich, że do okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminu zalicza się tylko takie, które są całkowicie niezależne od wnioskodawcy np. długotrwała obłożna choroba, upadek sił wymagający opieki innej osoby. To prawda, że takim powodem może być także choroba psychiczna przy czym chodzi o taki rodzaj zakłócenia czynności, psychicznych, które uniemożliwiają podejmowanie jakichkolwiek świadomych decyzji, zwłaszcza w okresie biegu przedawnienia roszczenia.

W przedmiotowej sprawie tak jednak nie było, ponieważ po pierwsze wnioskodawczyni po jej zatrzymaniu w dniu 11 maja 2023 roku została niezwłocznie zwolniona i w tym czasie pozostawała w stosunku zatrudnienia, przy czym z uwagi na schorzenie przebywała na zwolnieniu lekarskim, natomiast dopiero po kolejnym zatrzymaniu w dniu 14 czerwca 2023 roku została umieszczona w szpitalu psychiatrycznym, do którego została dowieziona przez funkcjonariuszy policji w asyście zespołu ratownictwa medycznego i po miesięcznym leczeniu została w dniu 2 sierpnia 2023 roku wypisana w stanie umożliwiającym leczenie w trybie ambulatoryjnym, z zaleceniem przyjmowania leków psychiatrycznych (karta 34), przy czym z dokumentacji medycznej wynika, że zwolniono ją w stanie umożliwiającym samodzielne leczenie i przebywanie w trybie ambulatoryjnym oraz zalecono kontrole i wizyty u lekarza psychiatry, które wnioskodawczyni realizowała, na przykład w dniu 18 marca 2024 roku (karta 44), kiedy biegły lekarz stwierdził podejrzenie schizofrenii paranoidalnej i zalecił kolejną hospitalizację, a kolejną wizytę odbyła 6 lipca 2024 roku (karta 57), natomiast wnioskodawczyni odbywała także konsultacje psychiatryczne w dniach 6 listopada 2023 roku (karta 59), 7 marca 2024 roku (karta 61), kiedy stwierdzono logiczny kontakt, brak treści urojeniowych i pełną orientację, oraz w dniu 9 lipca 2024 roku (karta 63), kiedy bez objawów psychotycznych poprosiła o druk N-9, gdyż chciała złożyć wniosek o świadczenie rehabilitacyjne, a także w dniu 18 września 2024 roku (karta 66), kiedy stwierdzono logiczny kontakt i pełną orientację oraz zalecono przyjmowanie leków, oraz w dniu 20 grudnia 2023 roku (karta 68), gdy również stwierdzono logiczny kontakt i pełną orientację. Co istotne w okresie biegu terminu do zgłoszenia żądania zadośćuczynienia, bowiem w dniu 16 listopada 2023 roku (karta 44) samodzielnie złożyła wniosek o wydanie odpisu orzeczenia w sprawie III Kp 496/23, a w dniu 21 listopada 2023 roku (karta 49) złożyła wniosek o wydanie fotokopii dokumentów z akt, zaś w dniu 21 lutego 2024 roku w tej samej sprawie złożyła kolejne pismo do sądu, co wskazuje, że po okresie hospitalizacji zakończonej w dniu 2 sierpnia 2023 roku pracowała i pozostawała w stosunku zatrudnienia, aż do grudnia 2023 roku, korzystała cyklicznie z wizyt u lekarzy psychiatrów, którzy nie stwierdzali pogorszenia jej stanu zdrowia i określali jej stan jako osoby chorej na schizofrenię paranoidalną, lecz pozostającej w logicznym kontakcie i pełnej orientacji, na przykład w czasie konsultacji z dnia 7 marca 2024 roku (karta 61), przy czym dopiero kolejny pobyt w szpitalu miał miejsce od 8 maja 2024 roku do 3 lipca 2024 roku (karty 39–40), po którym zalecono nieprzerwane przyjmowanie leków i kontrole u psychiatry w przychodni rejonowej, a następny pobyt w szpitalu psychiatrycznym miał miejsce od 26 lipca 2024 roku do 14 sierpnia 2024 roku (karty 41–43) w związku z groźbą podpalenia sąsiadów i zakończył się wypisem na własne żądanie z ustaleniem braku ostrej psychozy oraz zaleceniem leczenia ambulatoryjnego, co jednoznacznie wskazuje, że wnioskodawczyni miała okresy nasilenia choroby, ale także okresy remisji, w których podejmowała konkretne czynności procesowe w swoich sprawach, a zarazem znacznie dłuższy był czas, kiedy funkcjonowała poprawnie z pełnym rozeznaniem niż okresy wymagające hospitalizacji, dlatego nie może się obecnie powoływać na okoliczność, iż z powodu swojej choroby uchybiła ustawowemu terminowi do złożenia wniosku o zadośćuczynienie, gdyż jej zaangażowanie w poszczególnych sprawach, takie jak dwukrotne złożenie zażalenia na zatrzymanie, domaganie się wydania dokumentów, fotokopii (karta 49), prośba o udostępnienie akt i wydanie odpisu orzeczenia (karta 44), wskazują, że miała pełne rozeznanie co do swojej sytuacji prawno-faktycznej i co istotne występowała w tych sprawach bez pomocy pełnomocnika czy prawnika, a przypomnieć należy nadto, że ukończyła Politechnikę (...) na kierunku zarządzanie i inżynieria produkcji i do grudnia 2023 roku pozostawała w stosunku pracy, a jak sama przyznała, zatrzymanie jej przez policję przysporzyło jej negatywnej oceny w środowisku pracowniczym, ponieważ współpracownicy nie mieli świadomości, iż cierpi na schorzenia psychiczne.

Zarzut obrazy art. 167 k.p.k. poprzez nieprzeprowadzenie przez sąd pierwszej instancji dowodu z opinii biegłego lekarza sądowego jest całkowicie nietrafny, ponieważ przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji po zgłoszeniu zarzutu przedawnienia przez prokuratora i Skarb Państwa nie został zgłoszony przez wnioskodawczynię ani przez jej pełnomocnika zarzut niezasadności tego przedawnienia ze względu na zasady współżycia społecznego, nie został także zgłoszony wniosek dowodowy o przeprowadzenie dodatkowej opinii lekarza z zakresu psychiatrii na okoliczność kondycji zdrowia psychicznego wnioskodawczyni, a w postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie sąd karny działa z wykorzystaniem przepisów rozdziału 58 k.p.k., ale także ma stosować przepisy kodeksu postępowania cywilnego oraz kodeksu cywilnego, i skoro takiego zarzutu powiązanego z art. 5 k.c. nie podniesiono, a jednocześnie sąd meriti pozyskał całkowitą dokumentację medyczną dotyczącą wnioskodawczyni, której dokonał analizy i z której wynika, że tylko przez chwilę wnioskodawczyni była pozbawiona możliwości działania w następstwie jej hospitalizacji, to brak było jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do działania w tym zakresie z urzędu, ponieważ zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego sąd musi uwzględnić podniesiony zarzut przedawnienia, a może go nie uwzględniać tylko w sytuacji, gdy jest on sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, co jednak strona przeciwna powinna wykazać w toku procesu, czego w tej sprawie zupełnie zabrakło. Niezasadny byłby też zarzut, jakoby przyjęcie przez sąd pierwszej instancji i zaakceptowanie podniesionego zarzutu przedawnienia roszczenia dochodzonego przez wnioskodawczynię było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego z uwagi na schorzenie psychiczne w postaci schizofrenii paranoidalnej, ponieważ mając na uwadze przytoczone powyżej okresy jej hospitalizacji, a także wizyt lekarskich wraz z wynikami i epikryzą tych badań i wizyt, należy stwierdzić, że oddalenie zarzutu przedawnienia w tej sytuacji byłoby nadużyciem prawnym w zakresie zastosowania art. 5 k.c., gdyż wbrew twierdzeniom skarżącego pełnomocnika w okresie, w którym wnioskodawczyni mogła zgłosić swoje roszczenie do sądu, miała ku temu możliwości, bowiem nie była chora w takim stopniu, by nie mogła dokonać takich czynności prawno-faktycznych, na co wskazuje podejmowanie przez nią innych czynności prawnych, o których była mowa wyżej. Dlatego także nietrafny jest kolejny zarzut dotyczący błędu w ustaleniach faktycznych, jakoby choroba wnioskodawczyni stanowiła przeszkodę do złożenia wniosku o zadośćuczynienie, gdyż chorobę psychiczną, na którą cierpi wnioskodawczyni, należy traktować tak samo jak inne choroby, które są przypadłością ludzi, a sam fakt przechodzenia choroby nie może być podstawą do przyjęcia, iż taka sytuacja zdrowotna upoważnia chorą osobę do nieprzestrzegania obowiązujących przepisów prawa, ponieważ w orzecznictwie sądowym i doktrynie przyjmuje się, że taki stan może być uwzględniony tylko w sytuacji, gdy stan chorobowy jest stały i trwały, na przykład w przypadku choroby obłożnej, i w związku z tym osoba chora nie ma możliwości podejmowania samodzielnie czynności faktycznych czy prawnych, co najbardziej można byłoby porównać do choroby zakaźnej, kiedy to osoba cierpiąca na taką chorobę najczęściej jest umieszczona w zamkniętym zakładzie leczniczym bez możliwości wyjścia. W tej sprawie jak już wskazano powyżej, taki stan rzeczy nie istniał w stosunku do wnioskodawczyni, ponieważ przez znaczny okres upływu czasu przedawnienia do złożenia roszczenia o zadośćuczynienie nie była ona w takim stanie chorobowym, który uniemożliwiałby jej podejmowanie samodzielnych czynności prawnych, dlatego zarzut, iż choroba wnioskodawczyni była przeszkodą do złożenia tego wniosku, jest całkowicie nietrafny i gołosłowny. Jeżeli chodzi o wnioski dowodowe złożone przez skarżącego pełnomocnika wnioskodawczyni dotyczące powołania i przesłuchania biegłych lekarzy psychiatrów i biegłego z zakresu psychologii, to sąd odwoławczy rozstrzygnął ten wniosek poprzez jego nieuwzględnienie, ponieważ wynikało to z faktu, że w aktach sprawy dopuszczono i przeprowadzono pisemną opinię sądowo-psychiatryczną właśnie tych biegłych w sprawie III K 2293/23 oraz zgromadzono całkowitą dokumentację medyczną i chorobową wnioskodawczyni, zatem brak było powodów do dodatkowego przesłuchiwania tych biegłych na te same okoliczności, które wynikały z opinii sądowo-psychiatrycznej i z dokumentacji medycznej, dlatego też wnioski końcowe pełnomocnika wnioskodawczyni o zmianę wyroku i zasądzenie na jej rzecz 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia nie mogły być uwzględnione właśnie z uwagi na skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia roszczenia i brak podstaw do nieuwzględnienia tego zarzutu.

W tej sytuacji Sąd Apelacyjny orzekł następująco:

I. zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy;

II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. P. Z. kwotę 295,20 zł, w tym należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu D. N. w postępowaniu odwoławczym;

III. kosztami sądowymi związanymi z postępowaniem odwoławczym obciąża Skarb Państwa.

Wyrok Sądu Okręgowego w Świdnicy należało utrzymać w mocy, ponieważ roszczenie wnioskodawczyni było przedawnione, co wynika z jednoznacznego brzmienia art. 555 k.p.k., zgodnie z którym termin do zgłoszenia żądania upłynął przed wniesieniem wniosku, a podniesiony przez Skarb Państwa i prokuratora zarzut przedawnienia był skuteczny, gdyż wnioskodawczyni ani jej pełnomocnik nie wykazali istnienia okoliczności uzasadniających jego nieuwzględnienie na podstawie art. 5 k.c. Utrzymanie wyroku w mocy było uzasadnione tym, że stan zdrowia psychicznego wnioskodawczyni, udokumentowany w zgromadzonych w sprawie opiniach i dokumentacji medycznej, nie pozbawiał jej możliwości podejmowania czynności prawnych w okresie biegu terminu do zgłoszenia roszczenia, co jednoznacznie wynikało z faktu jej aktywności procesowej oraz podejmowanych samodzielnie działań. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu wnioskodawczyni zasądzono w oparciu o treść § 17 pkt 2 ppkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, ponieważ udzielił on jej pomocy prawnej w toku postępowania odwoławczego, do czego był zobowiązany na mocy przepisów ustawy o adwokaturze. Kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa, gdyż wynika to z przepisów rozdziału 58 kodeksu postępowania karnego dotyczących odszkodowania i zadośćuczynienia za niesłuszne zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie, zgodnie z którymi koszty takie nie obciążają wnioskodawcy, nawet w razie oddalenia wniosku art. 554§4 k.p.k.

SSA Andrzej Kot SSA Jerzy Skorupka SSA Jarosław Mazurek