Wyrok z 11 września 2025, sygn. II AKa 183/25

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 183/25

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 17 marca 2025r. w sprawie III Ko 18/25 (wnioskodawca M. Ł.)

1.1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☒ inny

1.1.3. Granice zaskarżenia

1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☒

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☒

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

1.2.1. Ustalenie faktów

1.2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1.2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1.2.2. Ocena dowodów

1.2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

1.2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

I.1

Obraza przepisów postępowania – art. 7 kpk, poprzez dowolną ocenę dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy i uznanie, że zasądzone zadośćuczynienie spełnia cel i wymogi określone w art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w przypadku krzywd M. Ł. w związkiem z pozbawieniem go wolności w okresie od 2.05.1983r. do 19.05.1983r. oraz od 21.05.1983r. do 27.07.1983r. na skutek prowadzonego wobec niego postępowania karnego, zakończonego postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w B. z 27.07.1983r. (sygn. akt Ds. 34/83) o częściowym umorzeniu dochodzenia w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 256 §1 kk oraz postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w B. z 1.08.1983r. (sygn. akt Ds. 34/83) o częściowym umorzeniu dochodzenia w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 282a kk, w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

I.2

Obraza przepisów prawa materialnego – art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w zw. z art. 445 §1 kc, poprzez błędną ich wykładnię skutkującą nieprawidłowym sposobem szacowania przyznanego zadośćuczynienia za doznaną przez M. Ł. krzywdę, poprzez miarkowanie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia, tj. przemnożenie „kwoty zbliżonej do 3-krotności przeciętnego wynagrodzenia w czasie orzekania” przez liczbę miesięcy izolacji wnioskodawcy, podczas, gdy szacowanie odpowiedniego zadośćuczynienia nie powinno polegać na mechanicznym (nawet pośrednio) przeliczeniu powyższych wartości, bez uwzględnienia metody zastosowanej przez pełnomocnika skarżącego w tym zakresie we wniosku i bez uwzględnienia w sposób indywidualny całokształtu okoliczności sprawy oraz krzywdy.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

I.3

Obraza przepisów prawa materialnego:

a)  art. 445 §1 kc w zw. z art. 445 §2 kc oraz art. 448 kc w zb. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej, poprzez błędne przyjęcie, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest kwotą odpowiednią w przypadku krzywd M. Ł. w związkiem z pozbawieniem go wolności w okresie od 2.05.1983r. do 19.05.1983r. oraz od 21.05.1983r. do 27.07.1983r. na skutek prowadzonego wobec niego postępowania karnego, zakończonego postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w B. z 27.07.1983r. (sygn. akt Ds. 34/83) o częściowym umorzeniu dochodzenia w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 256 §1 kk oraz postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w B. z 1.08.1983r. (sygn. akt Ds. 34/83) o częściowym umorzeniu dochodzenia w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 282a kk, w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;

b)  obraza przepisów postępowania – art. 410 kpk, poprzez pominięcie i nieuwzględnienie we właściwy sposób wszystkich istotnych okoliczności wynikających z materiału dowodowego, które miały wpływ na wyższy wymiar krzywd wnioskodawcy, a w konsekwencji na wysokość zadośćuczynienia, w szczególności okresu izolacji, młodego wieku represjonowanego, pokrzyżowania planów życiowych, a także odizolowania od bliskich i skutków aresztowania na dalsze życie;

c)  art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w zw. z art. 445 §1 kc, poprzez błędne ich zastosowanie, skutkujące uznaniem, że w okolicznościach niniejszej sprawy sumą odpowiednią zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez M. Ł. jest kwota 75.000 zł, podczas, gdy Sąd I instancji nie uwzględnił we właściwy sposób wszystkich istotnych okoliczności, które w sposób wyjątkowy miały wpływ na wymiar doznanych przez niego krzywd, a w konsekwencji na wysokość zadośćuczynienia, tj. warunków, w jakich odbywał izolację, izolacji od najbliższych osób, skutków psychicznych osadzenia, obawy o dalszą przyszłość, niepewności co do okresu izolacji, skali moralnego pokrzywdzenia.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

I.4

Błąd w ustaleniach faktycznych – niedostateczne ustalenie rozmiaru krzywdy wnioskodawcy, a w konsekwencji brak wzięcia pod uwagę wszystkich okoliczności mających wpływ na wymiar krzywdy, co przemawia za tym, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest nieadekwatna i niewspółmierna do rozmiaru krzywd i cierpień doświadczonych przez represjonowanego.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

II.

Obraza przepisów postępowania:

a)  art. 322 kpk w zw. z art. 558 kpk w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej, poprzez ich niezastosowanie i oddalenie wniosku o odszkodowanie w całości, tj. w kwocie 720 zł – za szkodę doznaną przez wnioskodawcę wskutek pozbawieniem go wolności w okresie od 2.05.1983r. do 19.05.1983r. oraz od 21.05.1983r. do 27.07.1983r. na skutek prowadzonego wobec niego postępowania karnego, zakończonego postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w B. z 27.07.1983r. (sygn. akt Ds. 34/83) o częściowym umorzeniu dochodzenia w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 256 §1 kk oraz postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w B. z 1.08.1983r. (sygn. akt Ds. 34/83) o częściowym umorzeniu dochodzenia w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 282a kk, w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;

b)  art. 7 kpk, polegająca na przekroczeniu zasad swobodnej i wszechstronnej oceny dowodów, naruszająca zasady logicznego wnioskowania i zasady doświadczenia życiowego, polegająca na nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego, poprzez uznanie, że brak jest podstaw do poczynienia pozytywnych dla wnioskodawcy ustaleń w zakresie przyznania odpowiedniego odszkodowania, podczas, gdy wnioskodawca poniósł szkodę w wysokości wskazanej we wniosku, a ponadto wykazał podstawy do zasądzenia pełnej kwoty odszkodowania;

c)  art. 7 kpk, poprzez dowolną ocenę dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy, tj. błędne uznanie, że represjonowany nie poniósł szkody wskazanej we wniosku, podczas, gdy szkody te pozostają w normalnym związku przyczynowo – skutkowym z przedmiotowym zatrzymaniem;

d)  naruszenie w ocenie materiału dowodowego zasad z art. 4 i 5 §2 kpk, które per analogiam winny być zastosowane w przedmiotowym postępowaniu – zasady rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na rzecz pokrzywdzonego, gdyż rozstrzygnięcie Sądu I instancji przeczy zasadzie pełnej kompensacji, zgodnie z którą odszkodowanie powinno odpowiadać kwocie pełnego naprawienia doznanej przez pokrzywdzonego szkody i skutkować uwzględnieniem wniosku w tym zakresie, w sytuacji, gdy wymieniona szkoda pozostaje w związku przyczynowym z zatrzymaniem i aresztowaniem.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

III.

Obraza prawa materialnego – art. 481 §1 kc, poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie od zasądzonej sumy odsetek za opóźnienie, liczonych od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, pomimo, że takie żądanie zostało zgłoszone we wniosku inicjującym postępowanie.

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Ad. I (1-4)

Na wstępie należy zauważyć, że skarżąca w sposób zupełnie zbędny (a nawet dość sztuczny) zwielokrotniła liczbę podniesionych zarzutów apelacyjnych, formalnie zarzucając odmienne uchybienia Sądowi I instancji, w istocie jednak konsekwentnie kwestionując samą wysokość zasądzonego zadośćuczynienia, które – w ocenie pełnomocnika wnioskodawcy – nie jest adekwatne do krzywdy doznanej przez M. Ł. na skutek pozbawienia go wolności w okresach wskazanych we wniosku. Teza ta towarzyszy zatem zarzutom obrazy prawa procesowego, prawa materialnego, czy też zarzutowi błędu w ustaleniach faktycznych. W tych okolicznościach, dla osiągnięcia maksymalnej czytelności dalszych wywodów, Sąd Apelacyjny odniesie się kompleksowo do kwestii wysokości przyznanego wnioskodawcy zadośćuczynienia (75.000 zł), konfrontując tę kwotę z ustalonymi w sprawie faktami (zasadniczo bezspornymi), a następnie – już tylko uzupełniająco – uzasadni, z jakich powodów uznał za nietrafne poszczególne zarzuty apelacyjne dotyczące tego właśnie roszczenia wnioskodawcy, zmierzające do zakwestionowania rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego odnośnie wysokości zasądzonej kwoty.

Sąd Apelacyjny uznał argumenty skarżącego za bezzasadne, podzielając tym samym zapatrywania Sądu Okręgowego w Bydgoszczy.

Nie ulega wątpliwości, że ustalenie omawianej kwoty jest o tyle trudne, że nie poddaje się jakimkolwiek schematom, czy wyliczeniom matematycznym, a opiera się wyłącznie na uznaniu sędziowskim, sprowadzającym się do sprawiedliwej i wyważonej oceny wszystkich okoliczności ujawnionych w toku postępowania, mających wpływ na rozmiar doznanej przez wnioskodawcę krzywdy. Jedyną normatywną wskazówką w tym zakresie jest dyspozycja art. 445 §2 kc, operująca stwierdzeniem, że zadośćuczynienie powinno być „odpowiednie”. Oznacza to tyle, że powinno rekompensować doznaną szkodę niemajątkową, możliwie w pełnym jej zakresie, ale też – z drugiej strony – nie może być źródłem nieuzasadnionych, nadmiernych korzyści majątkowych, kosztem środków stanowiących majątek Skarbu Państwa. Sygnalizowane wyżej wyważenie ustalanej kwoty (miarkowanie) jest zatem kluczowe, zaś Sąd Okręgowy z zadania tego wywiązał się w sposób prawidłowy, o czym przekonuje nie tylko sama treść rozstrzygnięcia w tej materii, ale także argumentacja zaprezentowana w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (str. 10-11).

Wbrew odmiennym ocenom skarżącej, wzięto bowiem pod uwagę najważniejsze w sprawie okoliczności, a zatem to, że:

- wnioskodawca w chwili zatrzymania i tymczasowego aresztowania był osobą stosunkowo młodą (28 lat),

- nie miał wcześniejszych doświadczeń dotyczących pobytu w izolacji penitencjarnej,

- tymczasowe aresztowanie zakłóciło jego plany życiowe, tj. planowaną ceremonię zawarcia związku małżeńskiego,

- wnioskodawca był pozbawiony wolności, z rygorami wykonywania tymczasowego aresztowania, przez łącznie 84 dni,

- wnioskodawca był osadzony w złych warunkach bytowych i sanitarnych, wspólnie z przestępcami kryminalnymi, w celach wieloosobowych i przeludnionych,

- okres tymczasowego aresztowania ma nawet obecnie wpływ na stan psychiczny wnioskodawcy, odczuwany przez niego w sposób subiektywny (brak medycznego rozpoznania w tym zakresie),

- ustalona kwota plasuje się w okolicach 3-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania za każdy miesiąc pozbawienia wolności, co koresponduje z aktualnymi stosunkami majątkowymi społeczeństwa i wysokością przeciętnej stopy życiowej.

Nieco przesadzone wydają się twierdzenia skarżącej (str. 10 apelacji), jakoby tymczasowe aresztowanie – trwające 84 dni – pokrzyżowało plany wnioskodawcy odnośnie znalezienia pracy. Z zebranych dowodów nie wynika wszak, by takie, wystarczająco skonkretyzowane perspektywy przed nim się rysowały, zaś ów okres nie był na tyle długi, aby zaprzepaścić rozwój kariery zawodowej wnioskodawcy. Podobnie wyjazd na stałe z Polski do Kanady nie może być postrzegany jako prosta konsekwencja stosowania tymczasowego aresztowania, gdyż – jak zauważa nawet skarżąca (str. 10 apelacji) – spowodowane to było problemami M. Ł. ze znalezieniem odpowiedniego zatrudnienia w kraju.

Sąd Apelacyjny podziela przy tym zapatrywanie Sądu I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia (75.000 zł za 84 dni pozbawienia wolności) stanowi dla wnioskodawcy wartość odczuwalną ekonomicznie, pozostaje w odpowiednich relacjach do aktualnych warunków życia społeczeństwa (w przeliczeniu miesięcznym przekracza kilkukrotnie wartość przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej). Trafnie też zwrócono w tym miejscu uwagę na fakt, że w toku postępowania nie potwierdziły się niektóre okoliczności przytaczane przez M. Ł., mające świadczyć o rozmiarach jego krzywdy; chodzi tu głównie o brak otrzymywania przez niego paczek żywnościowych i czystej odzieży. Należy także podkreślić, że w czasie izolacji wnioskodawcy nie odnotowano poważniejszych incydentów na terenie aresztu związanych z jego osobą, podczas których poddawany byłby on jeszcze większym dolegliwościom, niż wynikającym z pozbawienia go wolności w złych warunkach bytowych (aczkolwiek typowych dla omawianego okresu, tj. 1983 roku).

Odnosząc się natomiast do zarzutu z punktu I.1 należy uznać, że jest on całkowicie bezzasadny, a nadto jego konstrukcja jest wyraźnie chybiona. Choć skarżąca formalnie kwestionuje dokonaną przez Sąd I instancji ocenę dowodów (obraza art. 7 kpk), to nie podaje, które konkretnie dowody zostały rzekomo wadliwie ocenione i jakie ustalenia faktyczne poczynione na ich podstawie są nieprawidłowe. Operuje bardzo ogólnymi pojęciami, wskazując na „materiał dowodowy zgromadzony w sprawie”, a w istocie jedynie kwestionując wysokość zasądzonego zadośćuczynienia, przez pryzmat założeń ustawy lutowej. Do kwestii tej Sąd Apelacyjny odniósł się szczegółowo we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia.

Z opisanych wyżej powodów za bezzasadny uznano także zarzut opisany w punkcie I.2. Skarżąca ponownie odwołuje się tu do dyspozycji art. 445 § 1 kc (przez odesłanie z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej), operującego nieostrym i ocennym w istocie pojęciem „odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”. Wbrew stanowisku pełnomocnika wnioskodawcy, Sąd odwoławczy uznaje, że zasądzona kwota 75.000 zł tytułem zadośćuczynienia spełnia kryteria odpowiedniego zadośćuczynienia – w realiach ustalonych w toku niniejszego postępowania, opisanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy, miarkując wysokość świadczenia, miał na uwadze całokształt okoliczności, które miały wpływ na rozmiar doznanej przez wnioskodawcę krzywdy, zaś wyważenie tychże przesłanek nie razi dowolnością lub brakiem umiaru, co zostało już wyżej poddane analizie.

Niezasadnie autorka apelacji zarzuca Sądowi Okręgowemu, że miarkowanie zadośćuczynienia sprowadzone zostało do matematycznej niejako operacji – poprzez przyjęcie (z góry) wskaźnika 3-krotności przeciętnego wynagrodzenia za każdy miesiąc pozbawienia wolności. Uważna lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że pierwotnie analizowano wszystkie okoliczności istotne dla ustalenia kwoty „odpowiedniej”, a jedynie pomocniczo – dla wykazania pewnego rodzaju proporcji – odwołano się do obiektywnego wskaźnika, jakim jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pracę podczas orzekania. Ów walor obiektywny, powiązany z aktualną stopą życiową społeczeństwa, jest tu o tyle istotny, że wprowadza pewne ogólne zasady orzekania w tego rodzaju sprawach, pewne wskazówki interpretacyjne, aby rozstrzygnięcia w sprawach zbliżonych przedmiotowo nie raziły skrajnie przeciwstawnymi wynikami, co mogłoby budzić zastrzeżenia w zakresie polityki rekompensowania przez Skarb Państwa tego rodzaju krzywd. Oczywistym jest przy tym, że analiza ta ma charakter jedynie pomocniczy i jest korygowana specyficznymi okolicznościami występującymi w każdej indywidualnie rozpoznawanej sprawie. Z zadania tego Sąd I instancji wywiązał się w sposób prawidłowy.

W punkcie I.3a skarżąca ponownie dubluje opisane już wyżej zarzuty, po raz kolejny zarzucając Sądowi Okręgowemu obrazę art. 445 §1 i 2 kc, a także art. 448 §1 kc (naruszenie dobra osobistego w postaci wolności), co miało prowadzić – w ocenie wnioskodawcy – do zaniżenia przyznanego mu zadośćuczynienia, które – z tego powodu – nie spełnia kryterium kwoty „odpowiedniej”, rekompensującej doznaną krzywdę. Stanowiska tego nie podziela Sąd Apelacyjny, co zostało już wyżej uzasadnione.

Podobnie bezzasadny jest zarzut z punktu I.3b apelacji. Sąd I instancji nie naruszył art. 410 kpk, albowiem rozważył wszystkie ujawnione podczas rozprawy okoliczności sprawy, co znalazło wyraz z pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie ma racji skarżąca twierdząc, że zostały pominięte takie okoliczności, jak okres izolacji wnioskodawcy, jego młody wiek, pokrzyżowanie jego planów życiowych (zawarcie związku małżeńskiego), odizolowanie od osób bliskich, czy negatywne skutki aresztowania na przyszłe życie wnioskodawcy. Wszystkie te przesłanki zostały wymienione przez Sąd na str. 10-11 uzasadnienia wyroku, a także uwzględnione podczas określania kwoty zadośćuczynienia.

Powtórzenie wcześniejszej argumentacji znalazło się także w zarzucie opisanym w punkcie I.3c apelacji. Ponownie skarżąca wskazuje na obrazę art. 445 §1 kc w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej, co ma rzekomo prowadzić do uznania kwoty 75.000 zł za nieodpowiadającą sumie „odpowiedniej”, wynikającej z art. 445 §1 kc, a to wszystko z powodu nieuwzględnienia we właściwy sposób istotnych okoliczności sprawy: warunków bytowych pobytu w izolacji, separacji od osób najbliższych, skutków psychicznych osadzenia, obawy o swoją przyszłość, niepewności co do okresu izolacji oraz skali moralnego pokrzywdzenia. Wszystkie te okoliczności – co już wyżej analizowano – zostały wzięte pod uwagę przez Sąd I instancji, bądź też w sposób oczywisty wiążą się z samym faktem zastosowania wobec M. Ł. instytucji tymczasowego aresztowania (np. brak pewności co do okresu stosowania tego środka).

Nie mogło przynieść skutków zamierzonych przez skarżącą podniesienie tych samych argumentów – tym razem w formie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, odwołującego się do niedostatecznego ustalenia rozmiarów krzywdy wnioskodawcy (pkt I.4 apelacji).

Sąd Apelacyjny konsekwentnie stoi na stanowisku, że Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił istotne dla sprawy okoliczności, mające decydujący wpływ na określenie rozmiarów krzywdy doznanej przez wnioskodawcę, jak i odpowiednio wyważył znaczenie poszczególnych przesłanek podczas miarkowania świadczenia, ostatecznie zakotwiczając swoje rozstrzygnięcie w ogólnych stosunkach majątkowych i stopie życiowej społeczeństwa w czasie orzekania. W konsekwencji nietrafne jest twierdzenie pełnomocnika, że zasądzona kwota 75.000 złotych jest niesprawiedliwa, a także nieadekwatna i niewspółmierna do rozmiaru krzywd i cierpień represjonowanego.

Przedstawionej wyżej oceny zaskarżonego wyroku w zakresie zasądzonego zadośćuczynienia nie są w stanie zmienić, czy też podważyć, argumenty skarżącego, w których odwołuje się on do innych postępowań sądowych, dotyczących innych osób, w toku których zasądzane były wyższe kwoty zadośćuczynień, niż miało to miejsce na gruncie niniejszej sprawy.

Oczywistym jest bowiem, że każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, analizy specyficznych tylko dla niej okoliczności i faktów, gdyż w praktyce sądowej nie ma dwóch „takich samych” spraw, dwóch identycznych krzywd ludzkich. Dążenie do względnej porównywalności zasądzanych kwot w podobnych sprawach jest w pewnym sensie postulatem słusznym, gdyż urzeczywistnia konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa. Z drugiej jednak strony – zważywszy na zdecydowanie ocenny charakter wymiaru tego rodzaju świadczeń, niejednolitość stanów faktycznych, a także poddanie rozstrzygnięcia swobodnej ocenie i wrażliwości konkretnego składu orzekającego – osiągnięcie tak rozumianego stanu idealnego nie jest w praktyce możliwe. Należy zaakceptować zatem twierdzenie Sądu Okręgowego, orzekającego przecież systematycznie w podobnych sprawach odszkodowawczych (w tym z tzw. ustawy lutowej), że dysponuje on na tyle sprecyzowaną skalą porównawczą, że był w stanie tak wyważyć wysokość zasądzonego zadośćuczynienia, by była ona adekwatna do okoliczności sprawy, rozmiarów krzywdy ustalonych w przypadku wnioskodawcy M. Ł., a jednocześnie – akceptowalna w odczuciu społecznym, gdyż to ostatecznie ze Skarbu Państwa wypłacane są środki przyznawane wnioskodawcy. Także analiza przeprowadzona pod tym kątem przez Sąd Apelacyjny, oparta na własnych doświadczeniach zawodowych, nie prowadzi bynajmniej do konkluzji, by ustalona w zaskarżonym wyroku wysokość zadośćuczynienia była rażąco zaniżona, a zatem nie realizowała założonych zadań zasądzanego tu świadczenia pieniężnego. Przeciwne stanowisko pełnomocnika wnioskodawcy – choć zgodne z żądaniem zawartym we wniosku wszczynającym niniejsze postępowanie – nie przekonało Sądu odwoławczego do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Ad. IIa

Zarzut obrazy art. 322 kpc jest oczywiście bezzasadny.

Przepis ten dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy sam fakt powstania szkody w mieniu nie budzi wątpliwości i został wykazany odpowiednimi dowodami, a jedynie istnieją procesowe problemy ze ścisłym wykazaniem wysokości tejże szkody, rozumianej jako jej kwotowe wyliczenie. W niniejszej sprawie sytuacja tego rodzaju bynajmniej nie zachodzi, gdyż wnioskodawca nie wykazał, by w związku z ówczesnym udziałem w postępowaniu karnym dwóch obrońców z wyboru poniósł osobiście jakąkolwiek szkodę majątkową. Wprost przeciwnie, z poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń – w tym zeznań samego M. Ł. - wynika, że koszty te zostały poniesione przez inne podmioty (organizację związkową, członków rodziny wnioskodawcy), zaś wnioskodawca nie zrekompensował im dotąd tych kosztów, by wykazać w ten sposób zasadność podniesionego obecnie roszczenia. W tych warunkach nie było w ogóle możliwości stosowania przywołanego przepisu, przewidzianego dla rozwiązywania zupełnie innych sytuacji procesowych.

Ad. IIb

Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżąca nie wskazała w treści tego zarzutu, które dowody miałby rzekomo wadliwie ocenić Sąd Okręgowy (z obrazą art. 7 kpk), a tym samym – które z nich wskazywałyby na to, że wnioskodawca poniósł szkodę majątkową, gdyż pokrył koszty ustanowienia obrońców z wyboru w toku postępowania karnego prowadzonego wobec niego w 1983 roku. Samo powołanie się na „materiał dowodowy” nie pozwala Sądowi Apelacyjnemu na rzeczowe odniesienie się do istoty zarzutu. Niemniej powtórzyć należy, że w sprawie nie ujawniono żadnych dowodów, które potwierdzałyby tezę, że to osobiście M. Ł. – pozostający w tym czasie w trudnej sytuacji majątkowej (co trafnie ustalił Sąd meriti) – pokrył koszty udziału w sprawie obrońców z wyboru. Fakt podpisania stosownego pełnomocnictwa do obrony dla adw. J. T. przez matkę wnioskodawcy w żadnym stopniu nie dowodzi, że to właśnie matka (a tym bardziej sam wnioskodawca) poniosła omawiane koszty; tym bardziej, że z zeznań samego M. Ł. wynika, że obrońcę opłaciła organizacja związkowa, której był członkiem, a on żadnych obrońców nie opłacał. W obliczu tych okoliczności zupełnie bezprzedmiotowe i jednocześnie niezasadne są tezy apelacji, że „można domniemywać, iż to właśnie oni (wnioskodawca i jego matka – dop. SA) ponieśli koszty zastępstwa procesowego w sprawie” (str. 14 apelacji). Udowodnienie poniesienia szkody musi wszak opierać się na wiarygodnych dowodach, a nie domniemaniach.

Już tylko na marginesie należy zauważyć, że pełnomocnik wnioskodawcy najwyraźniej nie dostrzega oczywistej wręcz kwestii – niniejsze postępowanie prowadzone jest wprawdzie w wydziale karnym Sądu I i II instancji, jednakże owo rozwiązanie organizacyjne nie zmienia tego, że rozstrzygane są tu roszczenia cywilne wnioskodawcy, znajdujące oparcie w cywilnym prawie materialnym, przy posiłkowym stosowaniu przepisów procedury cywilnej (art. 558 kpk), co ma swoje przełożenie na rozkład ciężaru dowodu. Innymi słowy – to wnioskodawca musi wykazać zasadność zgłaszanego roszczenia, oferując stosowne dowody. W tym zakresie znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez odesłanie z art. 588 kpk, gdyż przepisy rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego nie regulują omawianej kwestii.

Ad. IIc

Powyższe uwagi odnoszą się także do omawianego obecnie zarzutu obrazy art. 7 kpk; należy się do nich odwołać, bez potrzeby ich powtarzania.

Ponownie skarżąca odnosi się w sposób bardzo ogólny i powierzchowny do całości materiału dowodowego sprawy, nie precyzując, które dowody miałyby zostać wadliwie ocenione i na czym owo uchybienie Sądu Okręgowego miałoby polegać. Brak powstania szkody majątkowej po stronie wnioskodawcy został już omówiony; bezprzedmiotowe zatem wydaje się odnoszenie się do dywagacji skarżącej w zakresie ewentualnego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy szkodą a tymczasowym aresztowaniem.

W sposób nie do końca zrozumiały autorka apelacji odnosi się w treści omawianego zarzutu do „szkód”, zamiast do szkody poniesionej przez M. Ł., a także szkody te wiąże z zatrzymaniem, zamiast z tymczasowym aresztowaniem, jak miało to miejsce w rozpoznawanej obecnie sprawie.

Ad. IId

Zarzut jest bezzasadny.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd Okręgowy nie mógł naruszyć zasad z art. 4 kpk i art. 5 §2 kpk, gdyż przepisy te w niniejszym postępowaniu w ogóle nie mają zastosowania; nawet w drodze analogii.

Wystarczy w tym miejscu przypomnieć, że art. 8 ust. 3 ustawy lutowej przewiduje, że w postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie mają odpowiednie zastosowanie przepisy rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, z wyjątkiem art. 554 § 2a i 2b oraz art. 555. Wskazane w treści zarzutu przepisy (art. 4 i 5 §2 kpk) nie zostały bynajmniej umieszczone w wymienionym wyżej rozdziale Kodeksu postępowania karnego. Nie znajdują także zastosowania w drodze analogii (jak chce tego skarżąca), gdyż pozycja procesowa oskarżonego znacząco różni się od pozycji wnioskodawcy, dochodzącego wszak roszczeń o charakterze cywilnoprawnym, a nadto dalsze (subsydiarne) odesłanie w zakresie stosowania przepisów proceduralnych (art. 558 kpk) kieruje Sąd orzekający raczej w stronę kontradyktoryjnego z założenia procesu cywilnego, niż gwarancyjnych przepisów dotyczących osoby oskarżonego, na które powołuje się autorka apelacji. Tym samym zaproponowany przez skarżącą sposób wykładni nie znalazł aprobaty w najmniejszym choćby stopniu.

Ad. III

Zarzut ten okazał się zasadny.

Rację ma skarżący (str. 14 apelacji), że po nowelizacji przepisu art. 481 §1 Kodeksu cywilnego (tj. od 1.01.2016r.) uległa zmianie nomenklatura dotycząca tego rodzaju świadczenia akcesoryjnego. Obecnie przepis ten przewiduje, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia. Są to zatem tzw. odsetki ustawowe za opóźnienie, które należy odróżniać od tzw. odsetek kapitałowych, mających zastosowanie głównie w sektorze bankowym. Konsekwencją tego rozróżnienia jest także to, że w wykonaniu delegacji ustawowej wydawane są przez Ministra Finansów cyklicznie odrębne akty wykonawcze, precyzujące aktualnie obowiązującą wysokość każdego rodzaju ww. odsetek. Precyzja wyrokowania ma zatem na celu uniknięcie ewentualnych wątpliwości na etapie wykonywania orzeczenia.

Należy też podkreślić, że we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie wskazano, że wnioskodawca domaga się zasądzenia roszczenia właśnie z zastosowaniem odsetek ustawowych za opóźnienie, co Sąd Okręgowy pominął, nie uzasadniając swojego stanowiska.

Wniosek

1)  o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy dalszej kwoty 225.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz 720 zł tytułem odszkodowania za krzywdę doznaną przez wnioskodawcę wskutek pozbawienia go wolności w okresie od 2.05.1983r. do 19.05.1983r. oraz od 21.05.1983r. do 27.07.1983r. na skutek prowadzonego wobec niego postępowania karnego, zakończonego postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w B. z 27.07.1983r. (sygn. akt Ds. 34/83) o częściowym umorzeniu dochodzenia w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 256 §1 kk oraz postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w B. z 1.08.1983r. (sygn. akt Ds. 34/83) o częściowym umorzeniu dochodzenia w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 282a kk, w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

2)  o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy ustawowych odsetek za opóźnienie od zasądzonej kwoty 75.000 zł tytułem zadośćuczynienia;

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

ewentualnie:

3)  o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Ad. 1

Brak uwzględnienia któregokolwiek z zarzutów apelacyjnych dotyczących kwoty zasądzonego zadośćuczynienia (75.000 zł) oraz oddalonego w całości przez Sąd I instancji roszczenia o odszkodowanie (w kwocie 720 zł), powoduje, że jako bezzasadny uznano wniosek skarżącego o zasądzenie dalszej kwoty zadośćuczynienia oraz pełnej kwoty wnioskowanego odszkodowania.

Ad. 2

Wniosek zasługiwał na uwzględnienie, co jest konsekwencją uwzględnienia zarzutu apelacyjnego opisanego w punkcie III. Treść art. 481 §1 kc nakazuje dostosowanie rozstrzygnięcia do zmienionych realiów ustawowych, przewidujących w takich sytuacjach odsetki ustawowe za opóźnienie.

Ad. 3

Wniosek alternatywny - o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji - nie posiada jakichkolwiek podstaw prawnych (katalog ten jest obecnie dość mocno ograniczony - art. 437 § 2 kpk). W toku postępowania odwoławczego nie ujawniono bynajmniej okoliczności (czy to podniesionych w treści zarzutów apelacyjnych, czy też dostrzeżonych przez Sąd z urzędu), które powodowałyby konieczność wydania orzeczenia o charakterze kasatoryjnym.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

1.5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.1.

Przedmiot utrzymania w mocy

1.- pkt II zaskarżonego wyroku (pkt II wyroku SA)

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

- co do pkt II zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny nie uwzględnił zarzutów odwoławczych zmierzających do podwyższenia kwoty zasądzonego zadośćuczynienia oraz przyznania odszkodowania;

1.5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

0.1.1.

Przedmiot i zakres zmiany

0.1.- w pkt I zaskarżonego wyroku zmieniono odsetki ustawowe na odsetki ustawowe za opóźnienie (pkt I wyroku SA)

Zwięźle o powodach zmiany

- zmiana wyroku, zgodna z wnioskiem apelacyjnym pełnomocnika wnioskodawcy, jest konsekwencją uwzględnienia zarzutu opisanego w punkcie III apelacji; treść art. 481 §1 kc nakazuje dostosowanie rozstrzygnięcia do zmienionych realiów ustawowych, przewidujących w takich sytuacjach odsetki ustawowe za opóźnienie.

1.5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

1.5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

1.5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

1.5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

III.

Zasądzono na rzecz wnioskodawcy od Skarbu Państwa wydatki poniesione przez niego w toku postępowania odwoławczego, tj. koszty ustanowienia w sprawie pełnomocnika. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 13 Ustawy z 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U.2024.442, t.j. z 2024.03.26), koszty postępowania w sprawach objętych ustawą, w tym z tytułu ustanowienia pełnomocnika, ponosi Skarb Państwa. Przyznana z tego tytułu kwota (240 zł) wynika z §11 ust. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie.

IV.

Wydatkami postępowania odwoławczego, stanowiącymi jedyny w istocie element kosztów sądowych przed Sądem II instancji w tego rodzaju postępowaniach, obciążono Skarb Państwa, co wynika wprost z przywołanego wyżej przepisu tzw. ustawy lutowej (art. 13).

7.  PODPIS

1.1.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

pełnomocnik wnioskodawcy M. Ł.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wyrok SO w Bydgoszczy z 17.03.2025r., sygn. akt III Ko 18/25

1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☒

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☒

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana