Wyrok z 22 października 2025, sygn. I ACa 2247/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Rafał Dzyr (sprawozdawca)

Sędziowie: SSA Robert Jurga

SSO del. Wiesław Grajdura

Protokolant: Katarzyna Kluz

po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa W. A.

przeciwko A. P.

o ochronę dóbr osobistych

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt I C 297/20

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 2247/23

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 października 2025 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt I C 297/201: oddalił powództwo o ochronę dóbr osobistych, zasądził od powódki W. A. na rzecz pozwanej A. P. kwotę 737 zł tytułem kosztów procesu i nakazał ściągnąć od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 82,31 zł, tytułem wydatków poniesionych na zwrot utraconego wynagrodzenia świadka J. Z..

Powódka apelacją2 zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę przez uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniosła o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Pozwana w odpowiedzi na apelację z dnia 21 lipca 2025 r. 3 wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od powódki kosztów postępowania apelacyjnego

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy.

W sprawach o ochronę dóbr osobistych zadaniem sądu jest:



zbadanie, czy wskazane w pozwie zachowanie strony pozwanej naruszyło konkretne dobro osobiste strony powodowej,



zbadanie, czy działanie strony pozwanej było bezprawne, przy uwzględnieniu domniemania bezprawności,



rozstrzygnięcie, czy naruszenie dobra osobistego uzasadniało udzielenie ochrony prawnej w sposób zażądany przez stronę powodową, czy też należało udzielić tej ochrony w innej formie, albo w ogóle odmówić udzielenia takiej ochrony.

Pozew i jego uzasadnienie zostały sporządzone w sposób ogólnikowy i niejasny. Nie wiadomo, czy wszystkie przytoczone w nim fakty miały uzasadniać zgłoszone roszczenia, czy też miały jedynie nakreślić tło dla zdarzeń mających znaczenie procesowe. Kierując do merytorycznego rozpoznania tak skonstruowany pozew Sąd pierwszej instancji powinien był zweryfikować, czego powódka domaga się w ramach powództwa o ochronę dóbr osobistych oraz które z naruszeń dóbr osobistych kwalifikują się do udzielenia ochrony przewidzianej w art. 24 k.c.

Powódka podała, że okres jej pracy zawodowej w jednostce wojskowej nr (...) wspomina jako poniżający i ośmieszający między innymi z powodu zachowania się wobec niej pozwanej. Stwierdziła, że strony łączyła relacja służbowa. Jednakże z dalszych wywodów wynikało, że w okresie, kiedy doszło do ewentualnych naruszeń dóbr osobistych każda z nich pracowała w innej komórce organizacyjnej u tego samego pracodawcy. Ponadto każda ze stron kierowała jedną z dwóch zakładowych organizacji związkowych, działających w Jednostce Wojskowej nr (...). Ochrona dóbr osobistych nie została przewidziana dla oceny wzajemnych relacji dwóch pracowników przez cały okres wspólnej pracy u tego samego pracodawcy. Bez istotnego znaczenia pozostaje również fakt, że pracownicy byli ze sobą skonfliktowani, a konflikt ten budził negatywne emocje i prowadził do nieporozumień. Ma to bardziej znaczenie przy ocenie w jakim kontekście doszło do naruszenia dóbr osobistych. Obowiązkiem powódki było dokładne sprecyzowanie konkretnych zdarzeń przypisywanych pozwanej, które to zdarzenia miałyby naruszyć dobra osobiste powódki. W przypadku, gdyby takie zdarzenia nie zostały opisane, powództwo podlegałoby oddaleniu w całości. Jednakże uzasadnienie pozwu niektóre z tych zdarzeń opisuje w sposób wskazujący na możliwość udzielenia ochrony prawnej.

Analiza pozwu i pisma procesowego z dnia 9 lutego 2023 r.4, modyfikującego żądania pozwu, wskazuje na to, że powódka domaga się ochrony prawnej, w związku z naruszeniem przez pozwaną jej dobrego imienia, godności, prywatności i tajemnicy korespondencji. Powódka ostatecznie zażądała:

1)  zobowiązania pozwanej do zaniechania naruszania następujących dóbr osobistych powódki: dobrego imienia, czci, godności, prywatności i tajemnicy korespondencji przez rozpowszechnianie nieskonkretyzowanych informacji na temat powódki, jej pracy i kompetencji,

2)  zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia, w którym przeprosi powódkę za:

a)  wielokrotne postawienie powódce nieskonkretyzowanych zarzutów,

b)  pomoc udzieloną pracodawcy przy zwolnieniu powódki z pracy,

c)  rozpowszechnienie przy pomocy tej poczty osobistej korespondencji powódki,

2)  zobowiązania pozwanej do:

a)  przesłania oświadczenia zawierającego tekst przeprosin na adres pełnomocnika powódki,

b)  rozesłania tego tekstu elektroniczną pocztą służbową (...), używaną w Jednostce Wojskowej nr (...), do wszystkich użytkowników tej poczty,

c)  upoważnienia powódki do upublicznienia przeprosin w sposób przez nią wybrany,

3)  zasądzenia od pozwanej na rzecz (...) Towarzystwa (...) nad (...)kwoty 10.000 zł,

4)  zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu.

Mając tak sformułowane żądania pozwu, Sąd pierwszej instancji powinien był wyegzekwować od powódki wymienienie konkretnych zdarzeń, które naruszyły jej dobra osobiste, pod rygorem nieuwzględnienia roszczeń odnoszących się do ogólnikowo wymienionych zachowań pozwanej. W odniesieniu do skonkretyzowanych w wystarczający sposób zdarzeń Sąd Okręgowy powinien był poczynić ustalenia faktyczne, które stałyby się podstawą do zbadania zasadności zgłoszonych roszczeń.

W oparciu o uzasadnienie pozwu Sąd Apelacyjny zidentyfikował następujące zdarzenia, które zostały skonkretyzowane i wymagają poczynienia ustaleń faktycznych oraz dokonania oceny pod kątem możliwości naruszenia dóbr osobistych powódki:

a)  pozwana 6 sierpnia 2015 r. fałszywie oskarżyła powódkę o mobbing,

b)  pozwana dnia 7 sierpnia 2015 r. pocztą elektroniczną (...) poinformowała innych pracowników, że powódka rzekomo stwierdziła, iż pozwana pracując w Pionie Głównego Księgowego pobierała premię i inne dodatkowe należności, a dopiero po rozpoczęciu pracy w innej komórce przestała się zgadzać z taki sposobem rozdysponowywania funduszu płac,

c)  pozwana 8 września 2015 r. sformułowała w sposób ironiczny wiadomość do powódki, którą to wiadomość rozesłała do wszystkich użytkowników poczty,

d)  pozwana, nie będąc do tego uprawniona, wypowiedziała się w kwestii powstania organizacji związkowej, kierowanej przez powódkę, w związku z kontrolą, a jej wypowiedź została ujęta w sprawozdaniu z dnia 3 stycznia 2017 r.,

e)  pozwana 24 stycznia 2017 r. bezprawnie zapoznał się z dokumentacją dotyczącą powódki, dołączoną do wniosku pracodawcy o zaopiniowanie rozwiązania z powódką umowy o prace bez wypowiedzenia i zapoznała z tymi dokumentami innych pracowników – członków swojego związku,

f)  pozwana bezprawnie przekazała pracodawcy informację o tym, że jej organizacja związkowa nie zgłasza zastrzeżeń w kwestii zwolnienia powódki z pracy bez wypowiedzenia, chociaż powódka nie była członkiem tego związku,

g)  pozwana, składając w dniu 27 września 2018 r. przed Sądem Pracy zeznania jako świadek, pomówiła powódkę o bliskie relacje z dowódcą jednostki wojskowej oraz o zamiar doprowadzenia do zwolnienia pozwanej z pracy lub jej psychicznego wykończenia,

h)  pozwana, składając 17 marca 2017 r. zeznania w Oddziale (...)w K., sformułowała nieprawdziwe zarzuty pod kątem powódki,

i)  pozwana zarzuciła powódce autorstwo anonimu.

Sąd Okręgowy w pisemnym uzasadnieniu wyroku odniósł się do wyżej opisanych zdarzeń w sposób szczątkowy i ogólnikowy albo w ogóle pominął te zdarzenia. Tym samym nie dotarł do etapu pozwalającego na dokonanie w tym zakresie merytorycznej oceny zasadności powództwa. Także w zakresie oceny prawnej brak jest analizy zachowania pozwanej jako przewodniczącej zakładowej organizacji związkowej. Na uwagę zasługuje fakt, że pozwana z jednej strony wiedziała, że jej związek zawodowy nie był uprawniony do wypowiadania się w sprawie rozwiązania stosunku pracy z powódką, a z drugiej strony ta sama pozwana, działając samodzielnie, bez uchwały komisji zakładowej, zgłosiła pracodawcy, że jej związek zawodowy nie zgłasza zastrzeżeń w kwestii dyscyplinarnego zwolnienia powódki z pracy, a także niepotrzebnie poinformowała o treści dokumentacji dotyczącej powódki członków swojej organizacji związkowej. Ocena prawna zeznań pozwanej złożonej przez Sądem Pracy i organami wojskowymi nastąpiła w oderwaniu od ustaleń faktycznych, których w tym zakresie Sąd pierwszej instancji nie poczynił, a przynajmniej nie zdecydował się o nich wspomnieć w uzasadnieniu wyroku. Wskazane okoliczności prowadziły do jednoznacznej konkluzji, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, co uzasadniało uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji zobowiąże powódkę do podania, które ze zdarzeń wymienionych w pozwie, a oznaczonych powyżej literami od a) do i), wymagają według powódki udzielenia ochrony przewidzianej w art. 24 k.c. Następnie, po dokonaniu niezbędnych ustaleń faktycznych, wypowie się, czy zdarzenia te naruszyły dobra osobiste powódki, czy odpowiedzialność za naruszenie spada na pozwaną, czy też na inne osoby fizyczne lub prawne oraz czy działania pozwanej były bezprawne. W przypadku stwierdzenia bezprawnego naruszenia przez pozwaną konkretnego dobra osobistego, Sąd Okręgowy rozstrzygnie, na czym powinna polegać ochrona prawna, która może zostać udzielona powódce. Tytułem przykładu można wskazać, że żądanie zaniechania zawarte w punkcie 1 wymagałoby skonkretyzowania i sprawdzenia, czy zachodzi obawa powtarzania się tych skonkretyzowanych naruszeń, a żądanie przesłania wszystkim pracownikom Jednostki Wojskowej tekstu przeprosin wewnętrzną pocztą elektroniczną, funkcjonującą w tej Jednostce, będzie niewykonalne bez zgody dowódcy jednostki. Sąd nie może również w wyroku upoważnić powódki do opublikowania przeprosin w dowolny, wybrany później przez powódkę sposób, ponieważ oznaczałoby to nieuprawnione scedowanie uprawnień judykacyjnych na rzecz jednej ze stron.

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 386 § 4 i art. 108 § 2 k.p.c.

1 k. 608, uzasadnienie wyroku - k. 615-621

2 k. 625-645

3 k. 603-613

4 k. 602