Postanowienie z 10 lutego 2026, sygn. I AGz 316/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
I AGz 316/25
POSTANOWIENIE
Dnia 10 lutego 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie, Wydział I Cywilny,
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Paweł Czepiel
po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2026 r. w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. spółki komandytowej w R.
przeciwko R. N.
o zapłatę
na skutek zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 22 września 2025r. o odrzuceniu sprzeciwu od wyroku zaocznego, sygn. akt IX GC 353/25
postanawia:
uchylić zaskarżone postanowienie.
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w Krakowie odrzucił sprzeciw pozwanej od wyroku zaocznego po uprzednim oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego.
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że zarówno odpis pozwu, jak i odpis wyroku zaocznego został przesłany pozwanej na adres widniejący w CEiIDG jako adres do doręczeń pozwanej, to jest na ul. (...), kod (...)-(...) wK.. Zgodnie z art.133 § 2 ( 1) k.p.c. pisma procesowe lub orzeczenia dla przedsiębiorcy wpisanego do Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej doręcza się na adres do doręczeń udostępniony w tej ewidencji, chyba że przedsiębiorca wskazał inny adres do doręczeń.
Sąd Okręgowy odwołał się do art. 168 § 1 k.p.c. i wskazał, że ww. przepis nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż jest zasadą, że czynności procesowe powinny być dokonywane w terminie. O braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy istniała jakaś niezależna przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było wykluczone, jak również w takich przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała dany termin procesowy. Dlatego w każdym przypadku przy ocenie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu uchybionego przez stronę należy uwzględniać wymaganie dołożenia należytej staranności człowieka przejawiającego dbałość o swoje własne życiowo ważne sprawy. Brak winy w uchybieniu terminowi podlega ocenie na podstawie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy i z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można i należy wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Ocena braku winy podlega uznaniu sądu. Warunkiem przywrócenia terminu są również ujemne skutki procesowe, jakie to uchybienie wywołuje dla strony. Zarówno brak winy, jak i ujemne skutki procesowe muszą być przez stronę uprawdopodobnione (postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 stycznia 1972 r., III CRN 448/71; 5 maja 2009 r., I UO 3/08; 16 lipca 2009 r., II UZ 23/09).
Analiza wniosku pozwanej doprowadziła Sąd Okręgowy do konkluzji, iż wniosek o przywrócenie terminu nie mógł zostać uwzględniony. Pozew został doręczony pozwanej skutecznie zgodnie z art.133 § 2 1 k.p.c. na adres do doręczeń wskazany w CEIDG, przy czym status pozwanej jako przedsiębiorcy wskazany jest jako AKTYWNY. Sąd Okręgowy podkreślił, iż to pozwana ponosi w tym zakresie wszelkie skutki ewentualnego nieujawnienia zmiany adresu do doręczeń, a podniesione przez nią argumenty nie mogły skutkować uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od wyroku zaocznego. Tak więc pozwana sama zaniedbała w tym zakresie dbałości o swoje sprawy/interesy.
W rezultacie Sąd Okręgowy przyjął, że stosownie do art.344 § 1 k.p.c. pozwany przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny może złożyć sprzeciw w ciągu dwóch tygodni od doręczenia mu wyroku. Odpis wyroku wraz pouczeniem został uznany za doręczony z dniem 11 sierpnia 2025 r. Sprzeciw został złożony po upływie zakreślonego terminu. W myśl § 3 wymienionego przepisu sąd odrzuca sprzeciw niedopuszczalny, spóźniony, nieopłacony lub dotknięty brakami, których nie usunięto mimo wezwania.
Zażalenie na ww. postanowienie wniosła pozwana zarzucając naruszenie:
- art. 139 § 2 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że doręczenie pozwu oraz wyroku zaocznego na adres działalności gospodarczej pozwanej ujawniony w CEIDG było skuteczne, podczas gdy przepis ten wprost stanowi, iż w takim przypadku pierwsze pismo w sprawie doręcza się na adres, pod którym strona zamieszkuje;
- art. 133 § 1 kpc w zw. z art. 135 § 1 kpc polegające na ich niezastosowaniu, a w konsekwencji przyjęciu, ze doręczenie zastępcze dokonane na adres wskazany w CEIDG, jako adres prowadzonej przez pozwanego działalności gospodarczej było prawidłowe i skuteczne,
- art. 139 § 3 kpc polegające na jego błędnej wykładni przez przyjęcie założenia, że przepis ten umożliwia skuteczne doręczenie zastępcze w przypadku nie dokonania przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą aktualizacji danych dotyczących miejsca zamieszkania i adresu wpisanych w CEIDG, gdy tymczasem w CEIDG nie ujawnia się miejsca zamieszkania i adresu przedsiębiorcy, zaś zgodnie z art. 133 § 1 kpc i art. 135 § 1 kpc, pozew przeciwko osobie fizycznej (również prowadzącej działalność gospodarczą) doręcza się na jej adres zamieszkania, w efekcie nie jest możliwym ani skuteczne doręczanie zastępcze takiej osobie pism na adres ujawniony w CEIDG, ani wyciąganie wobec niej negatywnych konsekwencji z tytułu niezaktualizowania danych zamieszczonych w ewidencji,
- art. 168 § 1 kpc poprzez polegające na jego niezastosowaniu i odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu, mimo że spełnione zostały przesłanki do jego przywrócenia,
- art. 504 § 1 kpc polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i odrzuceniu sprzeciwu pozwanej, mimo że uzasadnione było przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu i jego uwzględnienie.
W rezultacie pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, przywrócenia pozwanej terminu do wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego i przyjęcie sprzeciwu do rozpoznania jako wniesionego skutecznie i w terminie, wobec nieskutecznego doręczenia nakazu zapłaty oraz braku winy pozwanej w uchybieniu terminowi, wstrzymania wykonalności wyroku zaocznego i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Apelacyjny zważył:
Zażalenie jest uzasadnione o tyle, że prowadzi do uchylenia zaskarżonego orzeczenia.
Przypomnieć należy, że Sąd Okręgowy odwołał się do art.133 § 2 1 kpc i z treści tego przepisu wyprowadził wniosek, że przedsiębiorca (w tym wypadku pozwana) ponosi skutki swojej bierności w uaktualnieniu danych zawartych w CEIDG.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że art.133 § 2 ( 1) kpc uzasadnia uznanie doręczenia w trybie doręczenia zastępczego za skuteczne w razie zastosowania prawidłowej procedury doręczenia. Istotnie, w razie braku odebrania przez przedsiębiorcę wpisanego do CEIDG awizowanej przesyłki nie występuje obowiązek wdrożenia procedury doręczenia w trybie art.139 ( 1) § 1 kpc. Jednakże Sąd Okręgowy dokonując oceny wniosku pozwanej o przywrócenie terminu nie wziął pod uwagę regulacji art.139 § 2 ( 1) kpc zgodnie z którym jeżeli stronie będącej przedsiębiorcą wpisanym do CEIDG nie można doręczyć pierwszego pisma w sprawie w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających lub w § 1 ze względu na nieujawnienie w tej ewidencji zmiany adresu do doręczeń, pismo to doręcza się na adres, pod którym strona zamieszkuje, a w razie gdyby wystąpiła potrzeba doręczenia pisma w sposób przewidziany w art.139 ( 1) kpc koszty doręczenia obciążają tę stronę niezależnie od wyniku sprawy.
Nie powinno wywoływać wątpliwości, że zastosowanie art.139 § 2 1 kpc, to jest obowiązek doręczenia pierwszego pisma w sprawie na adres zamieszkania przedsiębiorcy wpisanego do CEIDG wystąpi wówczas, gdy doręczyciel ustali, że wskazany adres do doręczeń jest nieaktualny.
W sprawie taka sytuacja nie wystąpiła – tzn. doręczyciel nie ustalił, że adres pod który doręczono odpis pozwu (i konsekwentnie odpis wyroku zaocznego) jest adresem nieaktualnym.
Natomiast wątpliwości mogą powstać w sytuacji, gdy doręczyciel nie uzyska informacji, że wskazany adres jest nieaktualny i pozostawi awizo, a w rzeczywistości adres, na który dokonuje doręczenia jest nieaktualny.
W takiej sytuacji nic nie stoi na przeszkodzie w uznaniu pisma za skutecznie doręczone, jeżeli pismo nie zostanie odebrane po jego uprzednim prawidłowym awizowaniu, chociażby z tej przyczyny, że sąd nie będzie miał żadnych informacji, z których wynikałoby, że widniejący w CEIDG adres jest nieaktualny. Ponadto taki był cel nowelizacji KPC w postaci uchwalenia art.139 § 2 1 kpc (por. uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw – druk nr 2650 z 27 września 2022 r., pkt 15 uzasadnienia projektu ustawy).
Wystąpienie takiej sytuacji, to jest uznanie pierwszego pisma za skutecznie doręczone w trybie tzw. doręczenia zastępczego nie oznacza jednak, że strona została pozbawiona możliwości wykazania, że adres ujawniony w CEIDG jest nieaktualny.
Wprowadzenie do porządku prawnego art.139 § 2 1 kpc zróżnicowało sytuację przedsiębiorcy wpisanego do KRS i przedsiębiorcy – osoby fizycznej wpisanej do CEIDG.
W wypadku przedsiębiorcy wpisanego do KRS bez znaczenia dla uznania skuteczności doręczenia będzie próba wykazania, że adres ujawniony w KRS jest nieaktualny (pomijając oczywiście sytuację, w której sądowi doręczającemu znany jest nowy adres).
Natomiast w wypadku przedsiębiorcy wpisanego do CEIDG ustalenie, czy doręczenie pierwszego pisma procesowego nastąpiła na aktualny adres ujawniony w CEIDG ma znaczenie prawne, bo tylko w takiej sytuacji można uznać doręczenie (również zastępcze) za skuteczne.
Oczywiście ustalenie, że adres ujawniony w CEIDG jest nieaktualny powinno nastąpić na etapie doręczenia. Ale nie można wykluczyć sytuacji, w której doręczyciel nie stwierdzi, że adres jest nieaktualny, pomimo, że taka sytuacja w istocie występuje.
Co więcej, ustawodawca brał pod uwagę taką sytuację, uznając, że przedsiębiorca będzie mógł wtedy wystąpić z wnioskiem w trybie art.168 kpc o przywrócenie terminu, przy czym podkreślenia wymaga, że sugestia zastosowania w takich wypadkach art.168 kpc wywołuje wątpliwości Sądu Apelacyjnego.
Natomiast istotne jest z tego punktu widzenia, że również ustawodawca brał pod uwagę możliwość wykazania przez przedsiębiorcę, że pierwsza przesyłka w sprawie została doręczona na nieaktualny adres.
Niewątpliwie pozwana skorzystała z tej możliwości i wniosła na podstawie art.168 kpc o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu, a Sąd Okręgowy dokonał negatywnej oceny tego wniosku.
Dla uporządkowania argumentacji prowadzącej do uchylenia zaskarżonego orzeczenia wskazać należy, że przyczyny nieodebrania przesyłki przez stronę można sprowadzić do dwóch kategorii. Po pierwsze, strona nie odebrała przesyłki, bo adres jest nieaktualny, a po drugie, nie odebrała przesyłki, pomimo że adres jest wciąż aktualny.
Niewątpliwie, jeżeli przedsiębiorca nie twierdzi, że adres na który dokonano próbę doręczenia jest nieaktualny i wskazuje na inne przyczyny nieodebrania pisma (np. brak awiza, pobyt w szpitalu, etc.) to sąd orzekający winien dokonać oceny wniosku o przywrócenie terminu korzystając z dorobku orzecznictwa sądów powszechnych co do wykładni art.168 kpc. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła, to jest pozwana nie twierdziła we wniosku o przywrócenie terminu, że ujawniony w CEIDG adres jest aktualny.
Natomiast pozostaje pytanie o prawidłowy sposób postępowania w razie wystąpienia sytuacji, w której adres widniejący w CEIDG jest w rzeczywistości nieaktualny, ale doręczyciel nie ustali tego faktu w trakcie doręczenia.
Odpowiedź na tak postawione pytanie należy rozpocząć od wskazania, że dla wykładni art.139 § 2 1 kpc nie ma znaczenia prawnego sposób dokonania adnotacji przez doręczyciela – inaczej rzecz ujmując - brak adnotacji o nieaktualnym adresie nie może być przesłanką decydującą dla oceny skuteczności doręczenia.
Tym samym strona, która twierdzi, że nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem ujawnionym w CEIDG będzie mogła podnosić ww. okoliczność. Wykazanie tego faktu będzie oznaczało, że doręczenie, którego skuteczność uznał sąd orzekający, było wadliwe, bo nie było podstaw do pozostawienia awiza pod adresem, pod którym przedsiębiorca nie prowadzi działalności gospodarczej.
Jak wyżej wskazano, również dla ustawodawcy nie ulegało wątpliwości, że w sytuacji, gdy doręczyciel nie stwierdzi, że adres jest nieaktualny i pozostawi awizo, a następnie sąd orzekający odnotuje skuteczność doręczenia to przedsiębiorca będzie mógł domagać się przywrócenia terminu na podstawie art.168 kpc (por. ww. uzasadnienie projektu ustawy).
Według Sądu Apelacyjnego, o ile należy w pełni zgodzić się z zawartym w uzasadnieniu projektu ustawy wnioskiem, że adnotacja doręczyciela o pozostawieniu awiza (wadliwie zakładająca tym samym prawidłowość adresu) nie wyklucza uznania, że adres jest nieaktualny, o tyle można zastanawiać się, czy w takiej sytuacji zastosowanie znajdzie art.168 kpc, który z istoty rzeczy znajduje zastosowanie do stanów faktycznych, w których przyjmuje się, że adres jest prawidłowy, a jedynie występujące okoliczności uniemożliwiły dochowania określonego obowiązku. Inaczej rzecz ujmując, według Sądu Apelacyjnego istotne jest, czy wskazany w ewidencji CEIDG adres jest nadal aktualny. Jeżeli jest nieaktualny to nie można uznać, że ocena skuteczności doręczenia zależy od adnotacji doręczyciela – tzn. albo doręczyciel uzyska informację o nieaktualnym adresie i wówczas doręczenie na adres ujawniony w CEIDG jest nieskuteczne, albo doręczyciel nie uzyska takiej informacji i wówczas doręczenie jest skuteczne z wszelkimi skutkami – np. uchybienia terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Oczywistym jest, że sąd orzekający nie dostrzegając wadliwości w awizowaniu przesyłki uzna doręczenie za skuteczne, ale w razie późniejszego wykazania, że doręczenia były dokonywane na nieaktualne adresy powinien uznać, że doręczenia były nieskuteczne.
Przenosząc to na grunt sprawy, Sąd Okręgowy prawidłowo doręczył odpis pozwu na adres ujawniony w CEIDG, a następnie – nie dostrzegając wadliwości w samej procedurze doręczenia zastępczego – wydał wyrok zaoczny i odnotował jego prawomocność.
Rzecz w tym, że z chwilą wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego przez pozwaną Sąd Okręgowy winien dokonać weryfikacji jej twierdzeń o nieaktualnym adresie ujawnionym w CEIDG. Jeżeli istotnie adres ten okaże się być nieaktualny to należy uznać, że stosownie do treści art.139 § 2 1 kpc pozwanej nie został skutecznie doręczony odpis pozwu, a tym samym wyrok zaoczny nie powinien być wydany, a następnie doręczony na ten sam (nieaktualny) adres. Skoro wyrok zaoczny nie został skutecznie doręczony to dla pozwanej nie rozpoczął się bieg wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego. Ustawodawca nie przewidział bowiem sankcji uznania za skuteczne doręczenie dokonane na nieaktualny adres ujawniony w CEIDG, ograniczając skutki braku aktualizacji adresu w CEIDG do obciążenia przedsiębiorcy kosztami dodatkowych czynności wywołanych tym zaniedbaniem , niezależnie od wyniku sprawy.
Inną kwestią jest, że w sprawie analogicznie do art.139 § 2 1 kpc, koszty sprzeciwu i rozprawy powinna ponieść pozwana stosownie do treści art.348 kpc, bo to jej zachowanie utrzymujące w CEIDG nieaktualny adres doprowadziło do wydania wyroku zaocznego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art.386 § 4 kpc w związku z art.397 § 3 kpc.