Wyrok z 27 marca 2026, sygn. VII AGa 868/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie VII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej w składzie:

Przewodniczący – sędzia Przemysław Feliga

po rozpoznaniu 27 marca 20 26 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym sprawy

z powództwa (...) Bank S.A. w X.

przeciwko I. J.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie

z 21 lipca 2023 r., sygn. akt XVI GC 601/20

uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed sądem okręgowym w zakresie posiedzenia z 21 lipca 2023 r., i przekazuje sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.

Przemysław Feliga

Sygn. akt VII AGa 868/24

UZASADNIENIE

5 września 2019 r. (...) Bank (...) S.A. w X. wytoczył przeciwko I. J. powództwo o zapłatę 218 187, 34 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i zasądzenie kosztów procesu.

Nakazem zapłaty z 31 stycznia 2020 r., XVI GNc 1531/19 wydanym w postępowaniu upominawczym uwzględniono powództwo w całości.

9 kwietnia 2020 r. pozwany wniósł sprzeciw zaskarżając wyżej wymieniony nakaz zapłaty w całości.

Wyrokiem sądu okręgowego z 21 lipca 2023 r., XVI GC 601/20, zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 218 187, 34 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 12 września 2019 r. do dnia zapłaty oraz 21 727 zł kosztów procesu.

Apelacją z 30 lipca 2024 r. pozwany zaskarżył przedmiotowy wyrok w całości, zarzucając naruszenie nieważność postępowania przez pozbawienie go możności obrony swoich praw i wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, a także wskazując na potrzebę zastosowania w sprawie ustawy o kredycie konsumenckim i zasądzenie kosztów procesu.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów procesu za II instancję.

Apelacja jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 387 § 2 ¹ k.p.c. w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji: 1) wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia sądu pierwszej instancji, chyba że sąd drugiej instancji zmienił lub uzupełnił te ustalenia; jeżeli sąd drugiej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe lub odmiennie ocenił dowody przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji, uzasadnienie powinno także zawierać ustalenie faktów, które sąd drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; 2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne oceny sądu pierwszej instancji (postanowienia SN z 26 marca 2025 r., I CSK 3221/24, z 9 maja 2025 r., II CSKP 468/23, z 14 maja 2025 r., I CSK 4037/24,

Sąd apelacyjny podziela ustalenia faktyczne sądu I instancji w zakresie dotyczącym przedmiotu rozstrzygnięcia i przyjmuje je za własne oraz akceptuje rozważania prawne sądu okręgowego z zastrzeżeniami, jak w dalszej części uzasadnienia.

Apelacja jest zasadna w stopniu, w jakim prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w części, oraz przekazania sprawy sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak pod uwagę z urzędu nieważność postępowania.

Apelant podniósł dwie podstawy nieważności postępowania przez pozbawienie go możności obrony swoich praw, tj. wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym oraz nieustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu.

Z uwagi na zasadność pierwszej z podstaw, nie ma potrzeby odnoszenia się do pozostałych zarzutów apelacji.

Przed sądem okręgowym doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania w stopniu uniemożliwiającym ich konwalidację w postępowaniu apelacyjnym przez wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, co oznacza, że powód został pozbawiany możności obrony swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c.

Zaskarżony wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym 15 czerwca 2020 r. na podstawie art. 15zzs ^{( 1 )}pkt 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U., poz. 334), który został dodany z dniem 16 maja 2020 r. na podstawie ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875 ). Ten przepis znajduje zastosowanie w sprawie w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090) z uwagi na odbycie ostatniej rozprawy 8 września 2022 r. i wydanie na tej rozprawie postanowienia o odroczeniu rozprawy i skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne w trybie wyżej wskazanego przepisu. Oznacza to, że nie znajduje zastosowania do stanu faktycznego art. 15 zzs ^{( 1)} ust. 1 pkt 3 ustawy w brzmieniu nadanym przez ustawę z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 614).

Według art. 15 zzs ¹ ust. 1 ustawy – zastosowanego przez sąd okręgowy - w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach rozpoznawanych według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, zwanej dalej Kodeksem postępowania cywilnego: 1) rozprawę lub posiedzenie jawne przeprowadza się przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie ich na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (posiedzenie zdalne), z tym że osoby w nim uczestniczące, w tym członkowie składu orzekającego, nie muszą przebywać w budynku sądu; 2) od przeprowadzenia posiedzenia zdalnego można odstąpić tylko w przypadku, gdy rozpoznanie sprawy na rozprawie lub posiedzeniu jawnym jest konieczne, a ich przeprowadzenie w budynku sądu nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w nich uczestniczących; 3) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, gdy nie można przeprowadzić posiedzenia zdalnego, a przeprowadzenie rozprawy lub posiedzenia jawnego nie jest konieczne;

W sprawie brak było podstaw do zastosowania trybu postępowania z art. 15 zzs ¹ ust. 1 pkt 3 ustawy, z uwagi na to, że przewodniczący mógł przeprowadzić posiedzenie zdalne, co wynika już z samego faktu, że rozprawy z 2 czerwca 2022 r. i 8 września 2022 r. były przeprowadzane w takiej formie. Nie zaszła zatem pierwsza przesłanka z tego przepisu, że „przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, gdy nie można przeprowadzić posiedzenia zdalnego (…)”.

Skoro zaskarżony wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs ¹ ust. 1 pkt 3 ustawy, w sytuacji, gdy przepis ten nie znajdował zastosowania, to doszło do jego rażącego naruszenia w stopniu powodującym pozbawienie strony możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Nieważność postępowania z przyczyn określonych w art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi w przypadku naruszenia przepisów postępowania, którego skutkiem jest niemożność działania strony w postępowaniu lub w jego istotnej części (postanowienie SN z 5 listopada 2020 r., II CZ 51/20). Chodzi zatem o takiej skali i znaczeniu uchybienia procesowe, które faktycznie uniemożliwiły stronie dochodzenie lub obronę przysługujących jej praw przed merytorycznym rozstrzygnięciem sporu (por. postanowienia SN: z 13 czerwca 2013 r., (I CSK 654/12); z 26 września 2014 r., (IV CZ 52/14); z 12 lutego 2015 r., (IV CZ 113/14); z 20 listopada 2015 r., (I CSK 888/14)).

Przepisy art. 15zzs ¹ i art. 15 zss ² ustawy miały charakter wyjątkowy. Ich szczególny charakter wynika z okoliczności wprowadzenia na podstawie §1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. z 2020 r., poz. 433), stan zagrożenia epidemicznego, który obowiązuje na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od 14 marca 2020 r. W zamiarze zapewnienia stronom prawa do sądu ustawodawca zdecydował się na ograniczenie możności obrony ich praw na rozprawie. Wobec tego, że art. 15zzs2 ustawy stanowi wyjątek od ogólnych zasad rozpoznawania spraw na posiedzeniach wyznaczonych na rozprawę, jego stosowanie musi być ścisłe. Niedopuszczalne są żadne odstępstwa od sposobu postępowania przyjętego w tej regulacji. Przepis zawiera bowiem minimalne gwarancje procesowe dla strony. Wszelkie czynności procesowe sądu (sędziego sprawozdawcy), które ograniczają w dalszym stopniu te gwarancje bez właściwej podstawy prawnej, nie znajdują żadnego aksjologicznego usprawiedliwienia i skutkują rażącym naruszeniem art. 15 zzs ¹ ustawy. Wprawdzie sprawiedliwe załatwienie sprawy cywilnej wymaga jej rozpoznania bez zbędnej zwłoki, lecz nie może to następować kosztem praw strony do rzetelnego procesu cywilnego. Wykładnię rozszerzającą warstwy normatywnej art. 15zss ¹ ustawy, niezależnie od płaszczyzny, na jakiej jest dokonywana, należy wykluczyć.

Sąd apelacyjny dostrzegł, że czynności sądu okręgowego były podyktowane tym, iż pozwany wnosił o odroczenie terminu rozprawy przedkładają zwolnienia lekarskie (k. 167, k. 197), które obejmowały krótki 7 dniowy okres czasu obejmujący datę rozprawę. Nie oznacza to jednak, że przeprowadzenie posiedzenia zdalnego było niemożliwe. Czym innym jest działanie pozwanego, który przez składanie wniosków o odroczenie rozprawy może nadużyć prawa procesowego z art. 4 ¹ k.p.c., tym samym pozbawiając się samemu możności obrony swoich praw, a czym innym wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym w oparciu o nieistniejąca przesłankę z art. 15 zzs ¹ ust. 1 pkt 3 in principio ustawy.

W świetle art. 15 zzs ¹ ust. 1 pkt 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U., poz. 334), niemożność przeprowadzenia posiedzenia zdalnego dotyczy przypadku obiektywnej i faktycznej niemożliwości przeprowadzenia takiego posiedzenia w budynku sądu, a nie sytuacji niemożności przeprowadzenia posiedzenia zdalnego z udziałem strony z uwagi na składane przez nią wnioski o odroczenie rozprawy z przyczyn zdrowotnych. Tego rodzaju działania strony mogą być kwalifikowane jako nadużycie prawa procesowego, o którym stanowi art. 4 ¹ k.p.c. Jednak skutkiem nadużycia prawa procesowego jest bezskuteczność czynności procesowej w postaci wniosku o odroczenie rozprawy i w konsekwencji przeprowadzenie rozprawy w formie posiedzenia zdalnego bez udziału strony, a nie sankcja w postaci wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym, na tej podstawie, że posiedzenie zdalne nie może być przeprwoadzone.

Mając na uwadze powyższe sąd apelacyjny – na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. – orzekł jak w sentencji – znosząc postępowanie z powodu nieważności w zakresie posiedzenia niejawnego z 21 lipca 2023 r.

Przemysław Feliga