Wyrok z 22 kwietnia 2026, sygn. III AUa 289/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 kwietnia 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Krystian Serzysko

Protokolant: Julia Zagajewska

po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. w T. na rozprawie

sprawy z odwołania R. J. i Ł. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w F.

o odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek

na skutek apelacji R. J. i Ł. J.

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 29 grudnia 2022 r. sygn. akt VII U 901/21

I.  zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i stwierdza, że R. J. nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania Wyższej Szkoły (...) w F. określone w decyzji oraz zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w F. na rzecz R. J. i Ł. J. solidarnie kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) z odsetkami ustawowymi za czas od 30 kwietnia 2026 r. do dnia zapłaty,

II.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w F. na rzecz R. J. i Ł. J. solidarnie kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt III AUa 289/23

UZASADNIENIE

Wyroku z dnia 22 kwietnia 2026 r.

Zaskarżoną decyzją z 22 grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F., powołując się na przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa stwierdził, że R. J. jest odpowiedzialna za zobowiązania Wyższej Szkoły (...) w F. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP w łącznej kwocie 19.354,54 zł w tym: z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: od 03/2016 r. do 06/2016 r., 10(...) w kwocie: 10 068,42 zł, z tytułu odsetek za zwłokę od ww. kwoty składek, które na dzień 22.12.2020 r. wynoszą: 3705,00 zł, z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres: 03/2016 r., od 05/2016 r. do 06/2016r., 10/2016 w kwocie: 3568,51 zł, z tytułu odsetek za zwłokę od ww. kwoty składek, które na dzień 22.12.2020 r. wynoszą: 1318,00 zł, z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 03/2016 r., 05/2016 r., w kwocie: 505,61 zł, z tytułu odsetek za zwłokę od ww. kwoty składek, które na dzień 22.12.2020 r. wynoszą: 189,00 zł. Zakład powołał się na okoliczność, że Wyższa Szkoła (...) w F. posiada zaległości z tytułu przedmiotowych składek, ich egzekucja okazała się bezskuteczna, a R. J. pełniła funkcję likwidatora Wyższej Szkoły (...) w F. od 1 marca 2016 r. Organ rentowy uznał, że małżonek R. J., Ł. J. może ponosić odpowiedzialność za zobowiązania majątkiem wspólnym za przedmiotowe zadłużenie i w związku z powyższym został on zawiadomiony o wszczęciu z urzędu i zakończeniu postępowania prowadzonego przez ZUS w sprawie przeniesienia na R. J. jako likwidatora Wyższej Szkoły (...) w F. odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. R. J. i Ł. J. wnieśli odwołanie od przedmiotowej decyzji. Decyzji.

Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił odwołanie. Sąd ustalił, że Wyższa Szkoła (...) i (...) w F. nie wykonywała zobowiązań publicznoprawnych, tj. nie opłacała regularnie i w pełnej wysokości należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z tego tytułu na jej koncie powstało zadłużenie obejmujące składki: na FUS za okres 09/2015-11/2015, 03/2016-06/2016, 10/2016 r., na FUZ za okres 07/2015, (...)-11/2015, 03/2016, 05/2016-06/2016, 10/2016 r., na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 07/2015, 09/2015-11/2015, 03/2016-05/2015 r. Wyższa Szkoła (...) i (...) w F. składała wnioski o udzielenie ulgi: 3.08.2015 r.- wniosek o rozłożenie na raty - nie zawarto umowy, ponieważ nie zostały uregulowane składki bieżące, 9.10.2015 r. - wniosek o rozłożenie na raty - nie zawarto umowy, ponieważ nie zostały uregulowane składki bieżące, 22.01.2016 r. - wniosek o rozłożenie na raty - 4.03.2016 r. zawarto umowę na 36 rat. Z uwagi na nieopłacone składki bieżącej za 03/2016 r. umowa uległa rozwiązaniu 30.04.2016 r., 20.06.2016 r. - wniosek o rozłożenie na raty - 23.08.2016 r. zawarto umowę na 60 rat. Z uwagi na nieopłacone składki bieżące za 08/2016 r. umowa uległa rozwiązaniu 30.09.2016 r. 2.12.2016 r. - brak zgody na utrzymanie w mocy układu. W związku z decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 15 lutego 2016 roku o wyrażeniu zgody na likwidację Wyższej Szkoły (...) i (...) w F., założyciel uczelni (...) spółka z o.o. 29 lutego 2016 r. podjęła uchwałę o likwidacji Wyższej Szkoły (...) w F. z dniem 1 marca 2016 r. podtrzymując powołanie R. J. na jej likwidatora zgodnie z Uchwałą z 10 listopada 2015 r. nr 2/(...). 3 stycznia 2019 r. ZUS wszczął z urzędu postępowania w sprawie przeniesienia na R. J. jako likwidatora Wyższej Szkoły (...) w F., NIP (...), odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania skierowano także 3 stycznia 2019 roku do małżonka R. J., Ł. J., ponieważ może on ponosić odpowiedzialność za zobowiązania majątkiem wspólnym. W spornym okresie R. J. i Ł. J. pozostawali w związku małżeńskim. Egzekucja wobec Wyższej Szkoły (...) w F. okazała się bezskuteczna. Bank (...) SA pismem z 15 stycznia 2018 roku poinformował o wypowiedzeniu przez bank umowy prowadzenia rachunku. Postanowieniem z 21 listopada 2018 roku, sygn. akt Km 1730/17 (...)w C. H. G. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność. Tytuły wykonawcze skierowane w 2017 roku do Naczelnika Urzędu Skarbowego w F. pozostają bez realizacji. W toku prowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował, że Wyższa Szkoła (...) i (...) nie posiada żadnego majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja.

R. J. pełniła funkcję likwidatora uczelni od 1 marca 2016 roku i nie uregulowała zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek a także nie wskazała mienia, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zobowiązań w znacznej części. R. J. nie wywiązywała się z warunków zawartych w umowach o udzielenie ulgi.

Dowód: dokumentacja zawarta w aktach ZUS, przesłuchanie odwołującej R. J. na rozprawie z 19 grudnia 2022 r. - zapis elektroniczny przebiegu rozprawy.

Powyższe fakty Sąd ustalił na podstawie dokumentów zawartych w aktach ZUS, których wiarygodność nie była kwestionowana przez strony postępowania i nie budziła również wątpliwości Sądu. Nadto podstawę ustaleń stanowiły przesłuchanie odwołującej R. J. jedynie w części, w której miały potwierdzenie z pozostałym materiałem dowodowym. Sąd nie uznał zeznań odwołującego za wiarygodne w części, w której twierdziła, że jako likwidator Wyższej Szkoły (...) w F. nie miała żadnych kompetencji w zakresie uregulowania zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ pozostaje to w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, który Sąd uznał za wiarygodny.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Istota i przedmiot sporu w tej sprawie wymagały dokonania ustaleń i rozstrzygnięcia, czy objęta odwołaniem decyzja ZUS z 22 grudnia 2020 r. stwierdzająca, że R. J. jest odpowiedzialna za zobowiązania Wyższej Szkoły (...) i (...) w F. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP w łącznej kwocie 19 354,54 zł jest wynikiem właściwego zastosowania przez ZUS przepisów prawa materialnego do stanu faktycznego, którego dotyczył spór. Zgodnie z art. 37 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o Szkolnictwie Wyższym (tj. Dz. U z 2020 poz. 85 ze zm.) Wyższa Szkoła (...) w F. (NIP (...)) jako uczelnia niepubliczna uzyskała osobowość prawną z chwilą wpisania jej do rejestru uczelni niepublicznych. Jak trafnie przyjął organ rentowy Wyższa Szkoła (...) w F. jest „inną osobą prawną” i art. 116a w związku z art. 116 Ordynacji podatkowej ma do niej pełne zastosowanie. Przepis art. 116a Ordynacji podatkowej nie różnicuje sytuacji członków organów zarządzających innych niż spółki z o.o. i spółki akcyjne osób prawnych w zależności od tego, czy podmioty te wykonują działalność gospodarczą i czy posiadają zdolność likwidacyjną i układową. Zgodnie z art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym we wspomnianej ustawie, za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Do kręgu takich osób, z mocy art. 116 Ordynacji podatkowej, należą również członkowie organów zarządzających. Osoby takie odpowiadają za następujące rodzaje zobowiązań: należność główną (składki); odsetki za zwłokę; koszty postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 116a Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Zgodnie z art. 116b Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem ich likwidatorzy za zaległości podatkowe tych osób powstałe w czasie likwidacji. Przepisy art. 116 i 116a Ordynacji podatkowej stosuje się odpowiednio. Dyspozycja normy prawnej zawartej w przepisie art. 116a Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o s.u.s. umożliwia przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania płatników składek, będących innymi osobami prawnymi niż wymienione w art. 116 Ordynacji podatkowej, tj. na członków organów zarządzających tymi osobami. W takim przypadku należy odpowiednio stosować przepis art. 116 ww. ustawy.

Sądowe postępowanie dowodowe w tej sprawie i pełny zgromadzony w jego trakcie materiał potwierdził w sposób w pełni wiarygodny i w tym kontekście kategorycznie, że ZUS wykazał, że Wyższa Szkoła (...) i (...) w F. nie wykonywała zobowiązań publicznoprawnych, tj. nie opłacała regularnie i w pełnej wysokości należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Jak również, że w związku z decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 15 lutego 2016 roku o wyrażeniu zgody na likwidację Wyższej Szkoły (...) w F., założyciel uczelni (...) spółka z o.o. 29 lutego 2016 r. podjęła uchwałę o likwidacji Wyższej Szkoły (...) w F. z dniem 1 marca 2016 r. podtrzymując powołanie R. J. na jej likwidatora zgodnie z Uchwałą z 10 listopada 2015 r. nr (...). Jak wykazało postępowanie sądowe, organ rentowy w sposób prawidłowy przyjął, że R. J. od 1 marca 2016 roku pełnił funkcję likwidatora uczelni i nie uregulowała zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek. R. J. nie wskazała mienia, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zobowiązań w znacznej części a także nie wywiązywała się z warunków zawartych w umowach o udzielenie ulgi. Egzekucja wobec Wyższej Szkoły (...) w F. okazała się bezskuteczna. Postanowieniem z 21 listopada 2018 roku, sygn. akt Km 1730/17 Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Chrzanowie umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność postępowania. Tytuły wykonawcze skierowane w 2017 roku do Naczelnika Urzędu Skarbowego w F. pozostają bez realizacji. W toku prowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował, że Wyższa Szkoła (...) i (...) nie posiada żadnego majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja. W sprawie nie zaistniały przesłanki określone w przepisie art. 116 § 1 pkt 2 ustawy - Ordynacja podatkowa wyłączające odpowiedzialność R. J. jako osoby zarządzającej uczelnią. Podkreślić przy tym trzeba, że w spornym okresie R. J. i Ł. J. pozostawali w związku małżeńskim a tym samym Ł. J. ponosi solidarną odpowiedzialność z majątku wspólnego za zadłużenie wynikające z zaskarżonej decyzji. W toku postępowania nie zostało wykazane, aby małżonków przed powstaniem zaległości składkowych łączyła umowa wyłączająca wspólność małżeńską, czy też zaistniała jakakolwiek inna okoliczność wynikająca z wyżej powołanego przepisu, która zwalniałaby z ponoszenia solidarnej odpowiedzialności z małżonkiem.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja organu rentowego jest prawidłowa i wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W związku z powyższym, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., Sąd oddalił bezzasadne odwołanie.

Apelację od wyroku wnieśli R. J. i Ł. J. zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie art. 108 § 1 w zw. z art. 107 § 1 §2 pkt. 1, 2 i 4 i art. 116, 116a, 116b ustawy Ordynacja Podatkowa w zw. z art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczonych społecznych, a także w związku z art. 2 i 32 Konstytucji wskutek bezpodstawnego przyjęcia, że R. i Ł. J. ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania Wyższej Szkoły (...) w F. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP w łącznej kwocie 19.354,54 zł, przy zastosowaniu interpretacji przepisów, które skutkują naruszeniem konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego i zasady równości wobec prawa.

Wnieśli o:

1.  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez stwierdzenie, że R. i Ł. J. nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania Wyższej Szkoły (...) w F. w łącznej kwocie 19.354,54 zł, o których mowa w decyzji;

1.  zasądzenie na rzecz R. i Ł. J. od ZUS Odział w F. kosztów postępowania w I II Instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

2.  rozpoznanie apelacji na rozprawie.

W uzasadnieniu podnieśli co następuje. Zaskarżonym wyrokiem oddalone zostało odwołanie od decyzji ZUS O/F. orzekającej, że R. i Ł. J. ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania Wyższej Szkoły (...) w F. w łącznej kwocie 19.354.54 zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wskazane w decyzji miesiące w roku 2016 oraz z tytułu odsetek i kosztów egzekucyjnych. Zdaniem strony zaskarżony wyrok Sądu I Instancji jest błędny, gdyż nie było podstaw do przyjęcia, że R. J. i Ł. J. ponoszą odpowiedzialność z tego tytułu. Za powyższym przemawiają następujące argumenty. Odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania osób prawnych z tytułu składek nie jest wywodzona z samego faktu, że dana osoba pełni funkcję organu zarządzającego osoby prawnej (tego rodzaju sankcja pozbawiona byłaby racji normatywnych i aksjologicznych), ale dlatego, że w odpowiednim czasie nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości osoby prawnej. Dowodzi tego art. 116 § 1 punkt 1 Ordynacji Podatkowej, który pozwala na uwolnienie się od tej odpowiedzialności poprzez wykazanie, że został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości w odpowiednim terminie lub że wniosek taki nie został złożony bez winy. Na gruncie analogicznej regulacji zawartej w art. 299 kodeksu spółek handlowych pogląd ten zaprezentował Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 24.08.2018 r., I AGa 3/18, wskazując, że odpowiedzialność członka zarządu spółki na podstawie art. 299 k.s.h., zarówno za zobowiązania prywatno - jak i publicznoprawne, ma charakter odszkodowawczy, nie zaś gwarancyjny. Odpowiada on, jako członek organu zarządzającego spółki, na zasadzie domniemanej winy, za szkodę wyrządzoną wierzycielowi spółki zaniechaniem polegającym na niezłożeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. Niedopełnienie tego obowiązku powoduje, że wierzyciele spółki nie mogą uzyskać zaspokojenia z jej majątku w toku postępowania upadłościowego. Nie jest to zatem subsydiarna (pomocnicza, dodatkowa) odpowiedzialność za cudzy dług w rozumieniu art. 518 § 1 pkt 1 k.c., lecz mająca charakter sankcyjny, za własne zaniechanie i wywołaną tym szkodę. Treść analogicznej regulacji zawartej w art 116 § 1 punkt 1 Ordynacji Podatkowej przesądza, że w taki sam sposób należy rozumieć odpowiedzialność członka organu zarządzającego za zobowiązania osoby prawnej z tytułu składek. Zasadnym jest zatem twierdzenie, że w każdym przypadku organ zarządzający musi mieć możliwość zwolnienia się z przedmiotowej odpowiedzialności, jeżeli wykaże zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 116 § 1 punkt 1 Ordynacji Podatkowej, w szczególności jeżeli wykaże, że nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości zarządzanego podmiotu bez swojej winy. W niniejszej sprawie tę okoliczność skarżący wykazali, gdyż wykazali, że z uwagi na obowiązujące regulacje prawne nie istniała prawna możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż artykuł 6 pkt 6 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze wyłącza z możliwości ogłoszenia upadłości uczelnie niepubliczne oraz publiczne uczelnie zawodowe. Skoro nie istniała możliwość złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (...). R. J., a w konsekwencji jej mąż Ł. J., nie mogą ponosić odpowiedzialności za niezłożenie takiego wniosku w odpowiednim terminie, a tym samym nie mogą ponosić odpowiedzialności za zaległości (...) z tytułu składek. Inna interpretacja prowadziłaby do wniosku, że odpowiedzialność ta jest sankcją nakładaną za sam fakt pełnienia funkcji organu zarządzającego (...). Takiej interpretacji nie sposób bronić na gruncie obowiązującego porządku prawnego. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że brak winy R. J. będącej likwidatorem Uczelni wynika z faktu, że nie miała ona faktycznych możliwości zapłaty składek, a to wobec faktu, że likwidowana Uczelnia nie dysponowała środkami pieniężnymi, które by na to pozwalały. W tym zakresie należy odwołać się do obszernych zeznań R. J. złożonych na rozprawie, do których Sąd I Instancji nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Przyjęta przez Sąd I Instancji interpretacja oznaczałaby, że likwidator podmiotu nie dysponującego już majątkiem i środkami pieniężnymi na pokrywanie zobowiązań publicznoprawnych, powinien z własnych prywatnych środków pokrywać te zobowiązania. Tego rodzaju interpretacja byłaby niekonstytucyjna. Stanowiłaby ona niczym nieuzasadnione uprzywilejowanie interesów Skarbu Państwa na niekorzyść interesu prywatnego oraz skutkowałaby ona swego rodzaju sankcją i odpowiedzialnością majątkową za niezawinione zaniechanie. Prowadziłaby ona też do sytuacji, w której nikt racjonalnie myślący nie zostałby likwidatorem Uczelni. O ile bowiem w przypadku np. spółek kapitałowych likwidator ma jeszcze możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności poprzez złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, to likwidator Uczelni już takiej możliwości nie ma. A więc likwidator Uczelni niejako z automatu przejmowałby na siebie zobowiązania Uczelni w przypadku, gdyby nie dysponowałaby ona środkami pieniężnymi na zapłatę zobowiązań publicznoprawnych. Z tym wiąże się również zarzut naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, wobec postawienia likwidatora Uczelni w sytuacji gorszej od likwidatora osoby prawnej uprawnionej do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bez jakiegokolwiek uzasadnienia. Przy przyjętej interpretacji przepisów okazałoby się, że np. likwidator spółki kapitałowej, który celowym działaniem doprowadził do sprzeniewierzenia jej środków, mógłby zwolnić się mimo wszystko od odpowiedzialności za niezapłacone zobowiązane publicznoprawne (poprzez zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości), a likwidator Uczelni, który nie ponosiłby żadnej winy za powstanie zaległości w tych zobowiązaniach, już od tej odpowiedzialności nie mógłby się zwolnić w żadnym wypadku. To wszystko sprawia, że w niniejszej sprawie postawiony został również zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji (naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa wskutek nałożenia sankcji za niezawinione działanie) oraz art. 32 Konstytucji (wskutek nieuzasadnionego odmiennego traktowania organów zarządzających w zależności od tego, czy zarządzane przez nich podmioty są uprawnione do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja okazała się uzasadniona.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zaskarżoną decyzją nie nastąpiło przeniesienie odpowiedzialności za składki na rzecz Ł. J., lecz na R. J. jako likwidatora uczelni, a adresatem decyzji jest Ł. J. wyłącznie w związku z możliwością skierowania egzekucji do majątku wspólnego.

W związku charakterem zarzutów apelacyjnych wymaga pewnego uzupełnienia stan faktyczny sprawy. Powołanie R. J. na likwidatora uczelni nastąpiło od dnia 1 marca 2016 r. w sytuacji, gdy wobec uczelni podjęto decyzję o braku możliwości kontynuowania działalności ze względu na sytuację finansową, powołanie likwidatora poprzedzała decyzja Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 15 lutego 2016 r. o wyrażeniu zgody na likwidację uczelni. Obowiązek powołania likwidatora wynikał z obowiązujących przepisów i od początku zadaniem powołanego likwidatora miało być doprowadzenie do zakończenia działalności uczelni wyłącznie do końca roku akademickiego. Celem było przede wszystkim zapewnienie studentom możliwości ukończenia rozpoczętego drugiego semestru, by nie pozostawić ich w sytuacji bez wyjścia z dnia na dzień, a ponadto doprowadzenie do zakończenia działalności uczelni do tego właśnie momentu. Uczelnia miała oczywiście zawarte kontrakty i umowy między innymi z wykładowcami oraz pracownikami i należało je rozwiązać zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zadaniem wyznaczonym dla likwidatora było zatem zapewnienie dokończenia działalności uczelni. Likwidator dysponował w tym celu wyłącznie środkami przeznaczonymi dla niego jako dla osoby zarządzającej, z przeznaczeniem na tak wyznaczone cele. Były to środki ograniczone, nie pozwalające na zaspokojenie wszystkich należności, stąd były przeznaczane na cele wskazane likwidatorowi i jak się okazało nie pozwalające na zapłatę wszystkich składek na ubezpieczenie społeczne. Ograniczonymi środkami finansowymi likwidator nie mógł samodzielnie dysponować w tym sensie, by przeznaczyć je na zaspokojenie całości należności składkowych, ponieważ brak uregulowania innych należności nie pozwoliłby na doprowadzenie do zakończenia semestru, a kierować się musiał wyznaczonymi mu wytycznymi zgodnie z celem jego powołania. Działalność likwidatora ograniczyła się do wyznaczonych mu celów, skupiła się na doprowadzeniu do jak najszybszego zakończenia działalności uczelni, czyli do końca semestru, co prawidłowo zostało przez niego przeprowadzone.

Dowód: dokumentacja zawarta w aktach ZUS, przesłuchanie odwołującej R. J. na rozprawie z 19 grudnia 2022 r. - zapis elektroniczny przebiegu rozprawy.

Przechodząc do wskazanych w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji podstaw prawnych odpowiedzialności likwidatora uczelni wyższej należy zauważyć podstawową kwestię stanowiącą punkt odniesienia do obciążenia go taką odpowiedzialnością za nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP. Ma rację sąd pierwszej instancji wskazując w uzasadnieniu wyroku, że Wyższa Szkoła (...) w F. jest „inną osobą prawną” i art. 116a w związku z art. 116 Ordynacji podatkowej ma do niej zastosowanie. Przepis art. 116a Ordynacji podatkowej nie różnicuje sytuacji członków organów zarządzających innych niż spółki z o.o. i spółki akcyjne osób prawnych w zależności od tego, czy podmioty te wykonują działalność gospodarczą i czy posiadają zdolność likwidacyjną i układową. Zgodnie z art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym we wspomnianej ustawie, za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Do kręgu takich osób, z mocy art. 116a Ordynacji podatkowej, należą również członkowie organów zarządzających. Należy jednak zauważyć istotną różnicę w sytuacji likwidatora w niniejszej sprawie w stosunku do członków zarządu wskazanych w tych przepisach osób prawnych czy likwidatorów. Polega ona na tym, że uczelnia, której likwidatorem została wyznaczona odwołująca się, nie posiadała zdolności upadłościowej i w konsekwencji jedynym sposobem prawnym doprowadzenia do zakończenia jej działalności było przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego. Oznacza to, że tak wyznaczony likwidator nie ma możliwości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości także w przypadku nieregulowania należności i takiej sytuacji uczelni, która w przypadku innej osoby prawnej wyposażonej w zdolność upadłościową zmuszałaby go do złożenia takiego wniosku. Z prawnego punktu widzenia sytuację likwidatora uczelni pozbawionej zdolności upadłościowej można porównać do sytuacji syndyka masy upadłości w postępowaniu upadłościowym. Ma doprowadzić do jak najszybszego zakończenia działalności osoby prawnej i możliwego zaspokojenia wierzycieli, oczywiście tylko w zakresie posiadanych i uzyskanych środków. Słusznie podnosi się w apelacji zasadniczą różnicę w stosunku do członków zarządu spółek kapitałowych, innych osób prawnych czy likwidatorów spółki wyposażonych w zdolność upadłościową, gdyż podstawową przesłanką uwolnienia się od odpowiedzialności składkowych takich osób jest wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy (art. 116 Ordynacji). Takie osoby w przypadku w przypadku braku środków na opłacanie składek winny złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Tymczasem w niniejszej sprawie likwidator nie miał takiej możliwości, a jego powołanie nastąpiło właśnie w celu doprowadzenia do zakończenia działalności uczelni i ograniczenia takich zaległości.

Powyższe uwagi nie mają prowadzić do wyciągnięcia ogólnego wniosku, że likwidator uczelni nieposiadającej zdolności upadłościowej nie może ponosić odpowiedzialności za zobowiązania składkowe. W orzecznictwie sądowym przesądzono, że brak zdolności upadłościowej osoby prawnej nie stanowi przeszkody w zastosowaniu art. 116 i następnych Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przykładowo stwierdzono to w wyroku Sądu Najwyższego z 22 listopada 2012 r. I UK 229/12 (OSNP 2013/19-20/237). Warto jednak podkreślić, że w jego uzasadnieniu zwrócono uwagę na konsekwencje braku zdolności upadłościowej (w tym wypadku stowarzyszenia) i konieczności modyfikacji zasad odpowiedzialności, tu akurat członka zarządu stowarzyszenia, a w szczególności modyfikacji przesłanki egzoneracyjnej. W orzeczeniu tym wskazano, że członek zarządu stowarzyszenia nieprowadzącego działalności gospodarczej może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości składkowe przez wykazanie braku winy w niewszczęciu postępowania likwidacyjnego stowarzyszenia (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, oraz w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Jednak co bardziej istotne wskazano też, że odpowiednie stosowanie art. 116 o.p. do członków zarządów stowarzyszeń (art. 116a o.p.) w zakresie odpowiedzialności za zaległości składkowe na podstawie art. 31 u.s.u.s. polegać może na takiej modyfikacji przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b, która pozwala na wykazanie braku winy w niewszczęciu postępowania likwidacyjnego stowarzyszenia nieprowadzącego działalności gospodarczej. Wskazując na to orzeczenie należy zauważyć, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia już z wszczętym postępowaniem likwidacyjnym zmierzającym właśnie do likwidacji uczelni i możliwie szybkiego zakończenia jej działalności. Odpada zatem także możliwość obarczenia likwidatora winą za niedoprowadzenie do postępowania likwidacyjnego (absurd takiego rozumowania). Zdaniem Sądu Apelacyjnego w przypadku likwidatora uczelni pozbawionej zdolności upadłościowej, możliwość zastosowania art. 116a Ordynacji podatkowej, w szczególności wobec odpowiedniego stosowania w tym przypadku art. 116 ordynacji, odnosi się do wykazania jego winy w doprowadzeniu w toku postępowania likwidacyjnego do powstania zaległości składkowych. Chodzi o sytuacje, w których likwidator nie realizuje jednoznacznie celów postępowania likwidacyjnego, przedłuża to postępowanie, generuje dalsze zaległości składkowe czy mimo takich możliwości finansowych nie zaspokaja długów. Z taką sytuacją nie mamy z pewnością do czynienia w ustalonym stanie faktycznym sprawy. R. J. zgodnie z zakresem powierzonego zadania umożliwiła dokończenie semestru, doprowadziła do zakończenia działalności uczelni z datą wyznaczona jako likwidatorowi i jej działalność nie generowała zaległości poza bakiem środków finansowych na określone decyzją składki.

Wreszcie nie sposób na koniec nie zwrócić uwagi na argumentację podnoszoną w apelacji i chociaż nie ma ona bezpośredniego wpływu na treść stosowanych przepisów, to jednak trudno nie uwzględniać jej przy racjonalnej wykładni. Uczelnia wyższa pozbawiona zdolności upadłościowej musi zostać zlikwidowana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Następuje to poprzez wszczęcie postępowania likwidacyjnego, a co za tym idzie ustanowienie likwidatora. W sytuacji, gdy powodem likwidacji jest brak funduszy na kontynuowanie działalności oczywistym jest, że w toku postępowania likwidacyjnego nie jest możliwe zaspokajanie wszystkich należności i w toku tego postępowania liczyć się należy z narastającymi długami. Tego typu likwidator nie jest powołany do ratowania sytuacji uczelni, lecz do jej zakończenia w rozsądnym, możliwie najkrótszym okresie. Zatem każda osoba podejmująca się tej funkcji już z założenia obarczona zostałaby odpowiedzialnością składkową czy podatkową. W takiej sytuacji żadna osoba nie zdecydowałaby się na pełnienie przedmiotowej funkcji, a przecież koniecznością jest przeprowadzenie likwidacji uczelni w postępowaniu zapewniającym poszanowanie praw zarówno osób zatrudnionych przez uczelnię, studentów czy personel z uczelnią powiązany (np. umowy wykładowców). Tego rodzaju postępowanie likwidacyjne i kwestia stosowania cytowanych przepisów ordynacji podatkowej nie może być pozbawiona podstawowych zasad logiki i funkcji tego postępowania. Trudno dziwić się rozgoryczeniu likwidatora, który kierując się poczuciem odpowiedzialności podejmuje się trudnego zadania likwidacji uczelni w sytuacji braku środków finansowych (czy ich ograniczonego zakresu) i mimo wykonania zadania w sposób prawidłowy oraz doprowadzenia do rezultatu zgodnego z oczekiwaniami jest obarczany odpowiedzialnością za składki. Zastosowanie omawianych przepisów wprost, zgodnie z rozumieniem organu rentowego i Sądu Okręgowego, prowadziłoby w każdej sytuacji, już z założenia do ponoszenia przez likwidatora odpowiedzialności za nieopłacone składki, a nie taki jest cel i funkcja tej instytucji prawnej.

Odnośnie do powoływanej przez pełnomocnika skarżących sprawy odpowiedzialności składkowej L. P., pełniącej funkcję kanclerza uczelni, to istnieją zasadnicze różnice w charakterze funkcji kanclerza jako osoby zarządzającej w porównaniu z funkcją likwidatora, zatem nie da się wykorzystać jednakowej argumentacji w tych sprawach, a co za tym idzie trudno mówić o jakiejkolwiek wzajemnej zależności tych postępowań, czy możliwości zawieszenia niniejszej sprawy do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej kanclerza uczelni.

Wobec powyższego na podstawie art. 386 par. 1 kpc orzeczono jak w pkt I wyroku zasądzając koszty postępowania pierwszoinstancyjnego na podstawie art. art. 98 k.p.c. w kwocie ustalonej z uwzględnieniem wartości przedmiotu zaskarżenia, przy zastosowaniu § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, którą to kwotę przyznano wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi w myśl art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono jak w pkt II według zasady odpowiedzialności za wynik sprawy (art.98 k.p.c.) poprzez zasądzenie od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym w kwocie ustalonej z uwzględnieniem wartości przedmiotu zaskarżenia, przy zastosowaniu § 10 ust.1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 5 cytowanego wyżej rozporządzenia, którą to kwotę przyznano wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty w myśl art. 98 § 1 ¹ k.p.c.