Wyrok z 19 maja 2026, sygn. I ACa 2230/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 maja 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Roman Dziczek (spr.)

Sędziowie Anna Moryń

del. Anna Tyrluk-Krajewska

Protokolant: Wiktoria Skibińska

po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa O. N.

przeciwko Skarbowi Państwa- Ministrowi Cyfryzacji

o ochronę dóbr osobistych

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie

z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt XXV C 1894/21

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym, drugim i czwartym w ten sposób, że powództwo oddala oraz zasądza od O. N. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej kwotę 810 zł (osiemset dziesięć złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie po upływie 7 dni od ogłoszenia niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania;

II.  zasądza od O. N. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej kwotę 607,50 zł (sześćset siedem złotych pięćdziesiąt groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;

III.  nakazuje pobrać od powoda O. N. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę 630 zł (sześćset trzydzieści złotych) tytułem opłaty od apelacji od uiszczenia której pozwany był zwolniony.

Anna Tyrluk-Krajewska Roman Dziczek Anna Moryń

Sygn. akt I ACa 2230/23

UZASADNIENIE

O. N. pozwem z dnia 23 sierpnia 2021 r. skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Ministrowi Cyfryzacji wniósł o:

1. ustalenie, że Minister Cyfryzacji jako reprezentant Skarbu Państwa nie ma prawa przekazywać innym podmiotom niż ustawowo do tego upoważnione danych osobowych powoda stanowiących jego dobra osobiste jako wyborcy,

2. nakazanie Ministrowi Cyfryzacji jako reprezentantowi Skarbu Państwa przeproszenie powoda poprzez zamieszczenie w dziennikach: „(...)”, „Gazeta (...)”, „Gazeta (...)”, (...), (...), na stronie nie dalszej niż 5-ta, czcionką nie mniejszą niż 10, gdzie całe ogłoszenie będzie zajmować nie mniej niż 1/8 strony – w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku, pod rygorem możności zlecenia publikacji takiego ogłoszenia przez powoda na koszt pozwanego, ogłoszenia o treści:

„Minister Cyfryzacji przeprasza Pana O. N. (jako wyborcę) za bezprawne przetwarzanie jego danych osobowych poprzez ich przekazanie Poczcie Polskiej S.A. celem organizacji bezprawnych „wyborów kopertowych” wiosną 2020 r.”,

3. zasądzenie od pozwanego kwoty 70 zł na cel społeczny, tj. fundację (...) (KRS: (...)).

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że pozwany bez podstawy prawnej w związku z organizacją tzw. „wyborów kopertowych” w 2020 r. przekazał Poczcie Polskiej dane wyborców ze spisu wyborców, w tym dane powoda. W ocenie powoda działanie pozwanego stanowiło naruszenie art. 7 i art. 51 Konstytucji, przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, a także ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. Tym samym naruszono dobra osobiste powoda jakimi są prawo do prywatności, poczucia bezpieczeństwa i zaufania do organów władzy. Powód wniósł także o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, a w przypadku oddalenia powództwa nie obciążanie go kosztami pozwanego z uwagi na precedensowy i ważny społecznie charakter sprawy.

Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Cyfryzacji wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany zakwestionował naruszenie dóbr osobistych powoda, zarzucając, że powód nie wykazał, aby jego dane osobowe zostały przekazane Poczcie Polskiej S.A., a także aby przekazanie danych Poczcie Polskiej S.A. przez Ministra Cyfryzacji było bezprawne. Pozwany podniósł, że Minister Cyfryzacji działał w granicach prawa, a podstawa prawna jego czynności znajdowała się w art. 99 ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...)oraz w przepisach ustawy o ewidencji ludności. Odnosząc się do żądania ustalenia pozwany wskazał, że organy państwa działają w granicach prawa, a zatem wyrok sądu miałby stanowić powtórzenie ogólnej reguły polskiego prawa. Z kolei treść przeprosin nie odnosi się do prawidłowości (bezprawności) korespondencyjnego trybu przeprowadzenia wyborów. Pozwany zarzucił też nieadekwatność sposobu publikacji przeprosin.

W dalszych pismach procesowych oraz na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2023 r., na której zamknięto przewód sądowy strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie.

Wyrokiem z dnia 16 maja 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie nakazał Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Cyfryzacji złożenie na piśmie własnoręcznie podpisanego przez Ministra Cyfryzacji oświadczenia następującej treści: „Minister Cyfryzacji przeprasza Pana O. N. jako wyborcę za bezprawne przetwarzanie jego danych osobowych poprzez ich przekazanie Poczcie Polskiej S.A. z siedzibą w A. celem organizacji „wyborów kopertowych” wiosną 2020 r.” i przesłanie go listem poleconym na adres Kancelaria (...), (...)-(...) G. – w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku (I); zasądził od Skarbu Państwa – Ministra Cyfryzacji na rzecz Fundacji (...) kwotę 70 zł (II); oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zasądził od Skarbu Państwa – Ministra Cyfryzacji na rzecz O. N. kwotę 630 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 20 kwietnia 2020 r. Poczta Polska S.A. powołując się na art. 99 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...) i realizacją zadań związanych z organizacją wyborów Prezydenta RP złożyła do Ministerstwa Cyfryzacji wniosek o przekazanie w formie elektronicznej z rejestru PESEL danych osobowo-adresowych obywateli polskich, którzy w dniu 10 maja 2020 r. będą pełnoletni. Przekazane dane miały obejmować adresy zameldowania, imiona (pierwsze i drugie), nazwiska i numery PESEL obywateli figurujących jako osoby żyjące i dla których jako kraj zamieszkania wskazano Polskę. Dane zgodne z treścią wniosku zostały przekazane Poczcie Polskiej S.A. w dniu 22 kwietnia 2020 r. w siedzibie Ministerstwa Cyfryzacji.

Ministerstwo Cyfryzacji pismem z dnia 12 maja 2020 r. w związku z upływem dnia, na który Marszałek Sejmu wyznaczył wybory na Prezydenta RP, zwróciło się do Poczty Polskiej S.A. o złożenie oświadczenia o trwałym usunięciu danych przekazanych Poczcie Polskiej S.A. na płycie CD oraz wszystkich kopii.

W dniu 26 maja 2020 r. Poczta Polska S.A. złożyła Ministerstwu Cyfryzacji oświadczenie o trwałym usunięcie zapisów informacji utrwalonych na przekazanej płycie DVD oraz pendrive wykorzystanym do weryfikacji przekazanej bazy danych, a także danych na serwerach i dołączyła protokół komisyjnego zniszczenia.

O. N. jest obywatelem polskim posiadającym pełnię praw wyborczych. W związku z przekazaniem jego danych osobowych z rejestru PESEL Poczcie Polskiej S.A. powód czuł dyskomfort, z uwagi na naruszenie jego prawa do prywatności, a także brak wiedzy, kto dysponuje jego danymi i w jakim trybie oraz w jaki sposób powód może zneutralizować skutki tych naruszeń. Uczucie dyskomfortu potęgował brak działań ze strony organów państwa mających na celu usunięciu skutków podjętych bezprawnie działań.

W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

Powód domagał się ochrony jego dóbr osobistych w postaci prawa do prywatności, poczucia bezpieczeństwa i zaufania do organów państwa w związku z przekazaniem Poczcie Polskiej S.A. przez Ministra Cyfryzacji jego danych osobowych z rejestru (...). Zdaniem Sądu pierwszej instancji żądanie powoda znajdowało uzasadnienie w art. 24 k.c. Art. 92 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781) nie wyłącza dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, o których mowa w art. 79 i art. 82 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, na gruncie k.c. w zakresie nie uregulowanym tym rozporządzeniem.

Roszczenie o ochronę dóbr osobistych przysługuje w sytuacji, gdy powód wykaże istnienie dobra osobistego podlegającego ochronie oraz że doszło do zagrożenia lub naruszenia tego dobra. Dopiero po udowodnieniu tych okoliczności aktualizuje się obowiązek pozwanego do wykazania, że nie działał on bezprawnie. Ustawodawca w art. 24 k.c. sformułował bowiem wzruszalne domniemanie, z którego wynika, że każde naruszenie dóbr osobistych jest bezprawne. Choć ustawodawca nie wymienił wprost prawa do prywatności jako dobra osobistego, to nie ulega wątpliwości, że jest ono dobrem prawnie chronionym, podobnie jak poczucie bezpieczeństwa i zaufania do organów państwa rozumianych jako wolność od strachu, w tym przed bezprawnymi działaniami organów państwa. Prawo do prywatności podlega ochronie konstytucyjnej, co wynika z art. 47 i art. 51 Konstytucji. Zgodnie z art. 47 Konstytucji każdy ma prawo do ochrony życia prywatnego, a w myśl art. 51 ust. 1 Konstytucji nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby.

Za uzasadnione uznał Sąd Okręgowy stanowisko, że prawo do prywatności obejmuje również dane osobowe i prawo do dysponowania swoimi danymi osobowymi. Choć zatem dane osobowe nie są same w sobie dobrem osobistym człowieka, to w orzecznictwie nie budzi obecnie wątpliwości, że naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych może skutkować naruszeniem prawa do prywatności, a tym samym uzasadniać poszukiwanie ochrony na gruncie art. 24 k.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2004 r., III CK 442/02, wyrok Sądu Najwyższego z 1 grudnia 2018 r., I CSK 690/17).

Zdaniem Sądu Okręgowego, wbrew twierdzeniom pozwanego, powód udowodnił, że jego dane osobowe zostały przekazane Poczcie Polskiej S.A. przez Ministra Cyfryzacji. Powód w dniu 10 maja 2020 r. był pełnoletni, miał obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania w Polsce. Przysługiwało mu zatem czynne prawo wyborcze. Wniosek Poczty Polskiej S.A. o udostępnienie danych osobowo-adresowych obejmował wszystkich obywateli spełniających powyższe kryteria, a zatem również powoda.

Działanie Ministra Cyfryzacji było – zdaniem Sądu Okręgowego - bezprawne, albowiem Poczta Polska S.A. nie była i nie jest podmiotem uprawnionym do przeprowadzenia wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał na treść art. 157 § 1 Kodeksu Wyborczego. Uchwalona w okresie pandemii ustawa z dnia 6 kwietnia 2020 r. o szczególnych zasadach przeprowadzania wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych w 2020 r. (Dz. U. poz. 827), nakładająca obowiązki na operatora pocztowego w związku z planowanymi wyborami korespondencyjnymi weszła w życie dopiero 9 maja 2020 r. Zrealizowanie zatem wniosku Poczty Polskiej przed tą datą było pozbawione podstawy prawnej.

Wbrew twierdzeniom pozwanego art. 99 ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...)-2, a także ustawa o ewidencji ludności nie stanowiły podstawy do przekazania danych Poczcie Polskiej S.A.

Sąd Okręgowy odwołał się do art. 5 ust. 1 rozporządzenia 2016/679 (RODO). Wskazał, że na gruncie rozporządzenia przetwarzaniem danych osobowych jest operacja lub zestaw operacji wykonywanych na danych osobowych lub zestawach danych osobowych w sposób zautomatyzowany lub niezautomatyzowany, taką jak zbieranie, utrwalanie, organizowanie, porządkowanie, przechowywanie, adaptowanie lub modyfikowanie, pobieranie, przeglądanie, wykorzystywanie, ujawnianie poprzez przesłanie, rozpowszechnianie lub innego rodzaju udostępnianie, dopasowywanie lub łączenie, ograniczanie, usuwanie lub niszczenie (art. 4 pkt 2 RODO). W powyższym katalogu wymieniono ujawnianie poprzez przesłanie, rozpowszechnianie lub innego rodzaju udostępnianie danych, wobec czego nie ulega wątpliwości, że przekazanie danych Poczcie Polskiej S.A. stanowiło ich przetwarzanie. Danymi osobowymi są natomiast wszelkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej (,,osobie, której dane dotyczą”). Możliwa do zidentyfikowania osoba fizyczna to osoba, którą można bezpośrednio lub pośrednio zidentyfikować, w szczególności na podstawie identyfikatora takiego jak imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy lub jeden bądź kilka szczególnych czynników określających fizyczną, fizjologiczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość osoby fizycznej. Imiona i nazwiska wyborców, ich adresy zameldowania oraz numery PESEL są zatem danymi osobowymi podlegającymi ochronie na podstawie przepisów rozporządzenia 2016/679. Zgodnie z art. 51 Konstytucji władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach, niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 lit. e rozporządzenia 2016/679 przetwarzanie danych osobowych jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach i w takim zakresie, w jakim jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi.

Zdaniem Sądu Okręgowego, żadne z wyżej wymienionych okoliczności nie ziściły się w realiach rozpoznawanej sprawy. Z kolei w zawartym w art. 46 ustawy o ewidencji ludności katalogu podmiotów, którym mogą być przekazywane dane z rejestru PESEL, nie uwzględniono Poczty Polskiej S.A. ani innej spółki. Poczta Polska S.A. nie była uprawniona do przeprowadzenia wyborów Prezydenta RP. W dniu złożenia, a następnie zrealizowania wniosku ustawa nie nakładała na spółkę żadnych obowiązków związanych z wyborami, a ustawa o szczególnych zasadach przeprowadzania wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych w 2020 r. weszła w życie już po nieuprawnionym przetworzeniu danych osobowych.

W konsekwencji takiego stanowiska, Sąd Okręgowy podzielił stanowisko powoda, że działania pozwanego naruszały jego dobra osobiste w postaci prawa do prywatności, poczucia bezpieczeństwa i zaufania do organów państwa i były bezprawne. Z kolei bezprawne przekazanie danych o numerze PESEL powoda i jego miejscu zamieszkania mogło budzić uzasadniony dyskomfort i obawy o bezpieczeństwo tych danych.

Mając powyższe na względzie Sąd pierszej instancji uznał za uzasadnione żądanie powoda złożenia oświadczenia o treści wskazanej w pkt I sentencji wyroku.

Za uzasadnione Sąd uznał zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia zawierającego przeprosiny w formie listu odręcznie podpisanego przez Ministra Cyfryzacji. Poczta Polska S.A. komisyjnie zniszczyła przekazane jej dane, dlatego też obecnie nie istnieje stan dalszego zagrożenia dla dóbr osobistych powoda.

Sąd Okręgowy uznał także za zasadne zasądzenie na wskazany przez powoda cel społeczny żądanej kwoty 70 zł. Oddaleniu podlegało natomiast żądanie ustalenia, że Minister Cyfryzacji jako reprezentant Skarbu Państwa nie ma prawa przekazywać innym podmiotom niż ustawowo do tego upoważnione danych osobowych powoda jako wyborcy. Powód nie miał bowiem interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. w domaganiu się orzeczenia tej treści. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. Sąd pierszej instancji obciążył pozwanego całością kosztów procesu powoda obejmujących opłatę od pozwu w kwocie 630 zł.

Z wyrokiem tym nie zgodził się pozwany Skarb Państwa.

Zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części, tj. co do pkt I, II oraz IV.

Zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1. art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 92 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 79 i art. 82 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/6 79 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych w zw. z art. 99 ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przekazanie danych osobowych Poczcie Polskiej S.A. było bezprawne;

2. art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 92 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 79 i art. 82 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych w zw. z art. 99 ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda poprzez przekazanie jego danych Poczcie Polskiej S.A. podczas gdy Poczta Polska S.A. już tymi danymi dysponowała;

3. art. 448 k.c. w zw. z 1. art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 92 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 79 i art. 82 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przekazanie danych osobowych Poczcie Polskiej S.A. wywołało krzywdę powoda wymagającą zasądzenia świadczenia na cel społeczny.

W konsekwencji tych zarzutów pozwany wniósł o:

zmianę wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz pozwanego, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej według norm przepisanych. Ewentualnie wniósł o uchylenie tego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy o ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania; w każdym wypadku wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej według norm przepisanych.

Na rozprawie apelacyjnej stawił pełnomocnik pozwanego i podtrzymał zarzuty i wnioski apelacji.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Powód powiadomiony o terminie rozprawy apelacyjnej oraz po uzyskaniu linku do połączenia zdalnego, nie stawił się ani stacjonarnie ani zdalnie na rozprawę. Po zamknięciu rozprawy, a przed wydaniem wyroku, na skutek sms-a powoda nie ustalono, aby istniały podstawy do otwarcia rozprawy; na ogłoszenie wyroku stawił się w trybie zdalnym także powód.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja jest usprawiedliwiona z tego zasadniczego powodu, że - w prawidłowo ustalonym przez Sąd Okręgowy stanie faktycznym (niekwestionowanym w apelacji) – Sąd ten dokonał wadliwej subsumpcji, czym naruszył art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 92 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych w zw. z art. 79 i art. 82 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/6 79 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych (RODO) w zw. z art. 99 ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...) poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, że przekazanie danych osobowych Poczcie Polskiej S.A. było bezprawne; nadto – co Sąd drugiej instancji wziął pod uwagę z urzędu – że doszło do naruszenia art. 24 § 3 k.c. w zw. z 448 k.c. (por. uchwała (7) SN z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07), poprzez ich wadliwe zastosowanie w sprawie.

W konsekencji tego Sąd drugiej instancji zmienił zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym, drugim i czwartym w ten sposób, że powództwo oddalił oraz zasądził od O. N. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej kwotę 810 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie po upływie 7 dni od ogłoszenia niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania (1.); zasądził od O. N. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej kwotę 607,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego (2.) oraz nakazał pobrać od powoda O. N. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie kwotę 630 zł tytułem opłaty od apelacji od uiszczenia której pozwany był zwolniony (3.)

I. Podzielając w całości ogólne uwagi Sądu Okręgowego dotyczące podstaw prawnych ochrony prawa do prywatności, także w związku z naruszeniem przepisów o ochronie danych osobowych (przepisy (...) oraz ustawy z 2018 r. o ochronie danych osobowych), odwołujące się ostatecznie do dyspozycji art. 24 k.c. i art. 448 k.c., przypomnieć należy, że prawidłowa wykładnia zmierzająca do oceny, czy zachowanie pozwanego miało charakter bezprawny, wymagała przedstawienia pełnego spektrum prawnego w jakim działał pozwany, udostępniając Poczcie Polskiej spis wyborców, a następnie odnieść to zachowanie do konstytucyjnej zasady legalizmu (praworzadności), wynikającej z art. 7 Konstytucji RP i treści art. 99 ustawy covidowej z 16 kwietnia 2020 r.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2020 r. Marszałek Sejmu RP wyznaczył termin wyborów Prezydenta RP na dzień 10 maja 2020 r. oraz ustalił Kalendarz wyborczy (Dz.U. 2020, poz. 184).

Następnie, w trakcie realizacji Kalendarza wyborczego, po ujawnieniu się skali dla zdrowia obywateli i bezpieczeństwa publicznego rozprzestrzeniania się wirusa (...), ustawą z dnia 16 kwietnia 2020 r. (Dz.U. 2020. poz. 695), która weszła w życie 18 kwietnia 2020 r. - o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...), w art. 99 zapisano, że operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Poczta Polska – dop. SA), po złożeniu przez siebie wniosku w formie elektronicznej, otrzymuje dane z rejestru PESEL, bądź też z innego spisu lub rejestru będącego w dyspozycji organu administracji publicznej, jeżeli dane te są potrzebne do realizacji zadań związanych z organizacją wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej bądź w celu wykonania innych obowiązków nałożonych przez organy administracji rządowej. Dane te przekazywane są operatorowi wyznaczonemu, w formie elektronicznej, w terminie nie dłuższym niż 2 dni robocze od dnia otrzymania wniosku. Operator wyznaczony uprawniony jest do przetwarzania danych wyłącznie w celu, w jakim otrzymał te dane.

Równolegle, w owym czasie, ustawą z dnia 6 kwietnia 2020 r. - o szczególnych zasadach przeprowadzania wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych w 2020 r. (D.U. 2020 r., poz. 827), która weszła w życie 9 maja 2020 r. przesądzono, że wybory Prezydenta RP zarządzone w pierwszym terminie 2020 r. zostaną przeprowadzone wyłącznie w drodze głosowania korespondencyjnego (art. 2). Szczegółowo opisano zadania i prawa operatora publicznego (Poczty Polskiej) w związku z procesem wyborów Prezydenta RP (art. 3, art. 15 i nast.).

W związku z brakiem możliwości głosowania na kandydatów w wyborach Prezydenta RP w dniu 10 maja 2020 r., uchwałą Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 10 maja 2020 r. nr 129/2020 stwierdzono m.in., na podstawie art. 293 § 1 w związku z § 3 oraz w związku z art. 160 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 684 i 1504 oraz z 2020 r. poz. 568), że w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 10 maja 2020 r., brak było możliwości głosowania na kandydatów.

W tym kontekście zasadnicze zagadnienie sprowadzało się do odpowiedzi na pytanie, czy wykonanie dyspozycji art. 99 ustawy covidowej z 16 kwietnia 2020 r. statuującej obowiązek pozwanego przekazania operatorowi wyznaczonemu (Poczcie Polskiej), na jego wniosek, w formie elektronicznej danych z rejestru PESEL, bądź z innego spisu lub rejestru będącego w jego dyspozycji celem realizacji zadań związanych z organizacją wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, naruszało prawo (było bezprawne).

Konstytucja RP w art. 7 wyraża zasadę legalizmu, będącą zasadą ustrojową,

a więc podstawową dla funkcjonowania Państwa. Nakazuje ona organom władzy

publicznej działanie na podstawie i w granicach prawa. Stwarza jednocześnie domniemanie zgodności z prawem (z Konstytucją) przepisów ustawowych, nawet wówczas, gdy są one niejasne lub budzą wątpliwości co do zgodności z innymi przepisami prawa. Jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 października 2020 r. (III CZP 95/19), Trybunał Konstytucyjny zajmuje jednoznaczne stanowisko w kwestii niedopuszczalności pominięcia go w razie pojawiających się w sprawach rozstrzyganych przez sądy zastrzeżeń co do zgodności przepisów ustaw z Konstytucją. M.in. Trybunał Konstytucyjny stwierdził w wyroku z dnia 31 stycznia 2001 r., P 4/99 (OTK 2001, nr 1, poz. 5), że w żadnym wypadku podstawą odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawowych obowiązujących w dniu otwarcia spadku nie może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji (art. 8 ust. 2 Konstytucji). Bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bardzo wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Artykuł 188 Konstytucji zastrzega do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego orzekanie w wymienionych w nim sprawach bez względu na to, czy rozstrzygnięcie ma mieć

charakter powszechnie obowiązujący, czy też ma ograniczać się tylko do indywidualnej sprawy. Domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie akcentuje obligatoryjność przedstawienia przez sąd pytania prawnego w razie powstania wątpliwości co do

zgodności przepisu ustawy z Konstytucją. Podkreśla, że urzeczywistnienie zasady

nadrzędności Konstytucji przez sądy nie polega na odmowie stosowania niekonstytucyjnych przepisów, lecz właśnie na przedstawianiu pytań prawnych.

We współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa stanowisko, że sądy i inne organy stosujące prawo nie mogą orzekać o niekonstytucyjności przepisu ustawy i odmowy jego stosowania, gdyż wyłączną kompetencję w tym zakresie, zgodnie z art. 188 Konstytucji, ma Trybunał Konstytucyjny.

Powyższe uwagi oznaczają, że tym bardziej centralny organ administracji rządowej, nie był uprawniony do kontroli prawidłowości wystąpienia Poczty Polskiej, umocowanego przez ustawowdawcę operatora publicznego, żądania dostarczenia mu elektronicznego spisu wyborców dla celów przeprowadzenia wyborów Prezydenta RP; wyborów zarządzonych w dniu 5 lutego 2020 r. na dzień 10 maja 2020 r.

Odmienny pogląd, wynikający z własnej, acz ogólnikowej oceny Sądu Okręgowego, wykładanej w oparciu o bliżej nieopisane przepisy Kodeksu wyborczego, jest nieuprawniony. Owe przekazanie danych było bowiem pierwszą i jedyną – opartą na przepisie ustawowym – formą przetwarzania danych osobowych wyborców, na cel ściśle limitowany i podlegający ochronie konstytucyjnej najwyższej rangi, tj. w celu przeprowadzenia wyborów najwyższego przedstawiciela Państwa Polskiego – Prezydenta RP.

W orzecznictwie konstytucyjnym zasada legalizmu wiązana jest m.in. z zakazem naruszania prawa. Z zasady legalizmu wynika w szczególności, że kompetencji organów władzy publicznej ani nie wolno domniemywać, ani nie należy dokonywać wykładni rozszerzającej przepisów stanowiących ich podstawę (wyroki TK z: 19 czerwca 2002 r., sygn. akt K 11/02 i 24 czerwca 2002 r., sygn. akt K 14/02). Zasada legalizmu jako dyrektywa interpretacyjna „wyklucza działania organów władz publicznych bez odpowiedniego przyzwolenia przez prawo” (M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Warszawa 2019, s. 47). Zarazem, zasada ta oznacza, że organy władzy wykonawczej nie mogą kwestionować nakazów wynikających z przepisów uchwalonego prawa (ustaw), kwestionujac np. ich legalność lub niezgodność z Konstytucją bądź prawem unijnym, albo z innymi przepisami, które nie odnoszą się wprost do tej materii.

W realich sprawy, uchwalony w trakcie pierwszych zarządzonych w 2020 r. wyborów Prezydenta RP i otwartego Kalendarza wyborczego tych wyborów, przepis art. 99 ustawy covidej z 16 kwietnia 2020 r., stanowił legalną podstawę przekazania przez pozwanego, na żądanie uprawnionego podmiotu (Poczty Polskiej), elektroniczej postaci spisu wyborców na rzecz operatora publicznego.

Wobec braku bezprawności po stronie pozwanej, brak było podstaw do uwzględnienia powództwa; odmienne stanowisko prowadziło do naruszenia art. 24 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 448 k.c. i w zw. art. 92 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych oraz w zw. z art. 79 i art. 82 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/6 79 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – poprzez ich wadliwe zastosowanie oraz art. 99 ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...)– poprzez jego wadliwe niezastosowanie.

II. Z tych względów, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O kosztach procesu w obu instancjach orzeczono na podstawie art. 98 i art. 99 k.p.c. oraz art. 108 § 1 k.p.c. zasądzając na rzecz Prokuratorii Generalnej RP zwrot kosztów zastępstwa prawnego w stawkach minimajnych właściwych dla roszczeń zgłoszonych w sprawie; o pobraniu od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego nieopłaconej opłaty od apelacji pozwanego, orzeczono na podstawie art. 113 u.k.s.c.

Anna Tyrluk – Krajewska Roman Dziczek Anna Moryń