Postanowienie SN z 9 maja 2013, sygn. WZ 9/13
Data orzeczenia
9 maja 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Wojskowa, Wydział Odwoławczo-Kasacyjny
Przewodniczący
SSN Wiesław Błuś
Tagi
POSTANOWIENIE
Dnia 9 maja 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Wiesław Błuś (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marian Buliński
SSN Andrzej Tomczyk
Protokolant : asystent SSN Anna Krawiec
przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej ppłk Anny Czapigo,
w sprawie A. K., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w dniu 9 maja
2013 r. zażalenia A. K. na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z
dnia 27 marca 2013 r., w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności wyroku
b. Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 28 maja 1975 r., po wysłuchaniu
prokuratora
p o s t a n o w i ł:
- zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy;
- kosztami sądowymi postępowania odwoławczego obciążyć
Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 28 maja 1975 r. A.
K. został skazany za to, że: „będąc zobowiązany na podstawie karty powołania
wystawionej przez Powiatowy Sztab Wojskowy w N. do stawienia się dnia 22
kwietnia 1975 r. w Technicznej Szkole Wojsk Lotniczych w Z. celem odbywania
zasadniczej służby wojskowej, w zamiarze trwałego uchylenia się od tej służby nie
zgłosił się do jej odbywania we wspomnianej szkole i pozostawał poza nią na
2
terenie powiatu N. do czasu zgłoszenia się dnia 5 maja 1975 r. w Oddziale WSW w
K.”, tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 188 ust. 1 i 3 ustawy z dnia
21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej
Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220 ze zm.), na karę 3 lat pozbawienia wolności.
Orzeczoną powyższym wyrokiem karę A. K. odbył w okresie od dnia 5 maja
1975 r. do dnia 30 czerwca 1977 r., kiedy to został warunkowo przedterminowo
zwolniony, na podstawie postanowienia Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z
dnia 30 czerwca 1977 r.
W dniu 15 października 2012 r. do Wojskowego Sądu Okręgowego w
W. wpłynął wniosek A. K. o unieważnienie wyżej wymienionego wyroku
Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. We wniosku tym podniósł, że otrzymał od
Instytutu Pamięci Narodowej status pokrzywdzonego, a nadto, iż wprawdzie
przepisy ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
nie odnoszą się wprost do jego sytuacji, to jednak „wobec faktu podeptania
godności osobistej, nie zasłużonego przebywania w skrajnie ciężkich warunkach
więziennych w B., poniesienia znacznego uszczerbku na zdrowiu na skutek obrony
swych przekonań, które są wartością także obywatelską i częścią niepodległego
bytu Państwa”, skazujące wnioskodawcę orzeczenie powinno być unieważnione.
Postanowieniem z dnia 27 marca 2013 r. Wojskowy Sąd Okręgowy
w W. nie uwzględnił wniosku A. K.
Zażalenie na to postanowienie złożył A. K., wnosząc o:
„1. jego zmianę poprzez stwierdzenie nieważności wyroku Wojskowego Sądu
Garnizonowego w K. z dnia 28-05-1975r. lub jego uchylenie
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojskowy Sąd Okręgowy
w W.,
2. zwolnienie od kosztów sądowych postępowania”.
W dniu 30 kwietnia 2013 r., a więc po terminie umożliwiającym złożenie
zażalenia, wpłynęło do sądu pismo skarżącego zatytułowane „Uzupełnienie
zażalenia”, w którym to wnioskodawca podniósł, że w momencie skazania, pomimo
młodego wieku, miał odwagę odmówić pełnienia służby wojskowej w państwie
3
totalitarnym, w którym nagminnie łamane były prawa człowieka i prawo do wolności
sumienia, a „przystąpienie do Świadków Jehowy było w pełni świadomym wyborem
ideologicznym i poglądowym”, dającym możliwość przeciwstawienia się
ówczesnym władzom. Ponadto podniósł, że ma status osoby pokrzywdzonej
nadany przez IPN w W., odczuwał zadowolenie, iż nie „byłby wrogiem dla obywateli
byłej Czechosłowacji na którą najechały wojska sprzymierzone w 1968 r.”, nie
podjąłby żadnych działań na wezwanie władz, szczególnie nie byłby wśród tych,
którzy atakowali „górników w Kopalni Wujek (…), nie należałby do ZOMO”, a w
latach 1977-1981 toczył walkę na terenie Pozaklasowej Lokomotywowni W. z
ówczesnym związkiem zawodowym, naczelnikami i władzami partyjnymi , które
próbowały zamknąć mu drogę rozwoju i kształcenia ze względu na „Nie Partyjne
poglądy”. Protestując przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego nie podpisał, jak
to sam określił, „Aktu militaryzacji Zakładu Kolejowego”. Skarżący zaznaczył też, iż
nie wstępując do partii i związków zawodowych utorował drogę do upadku władz na
poziomie lokalnym.
Na posiedzeniu przed Sądem Najwyższym prokurator Naczelnej Prokuratury
Wojskowej wniósł o utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie wnioskodawcy nie jest zasadne.
Z zebranego materiału dowodowego, w szczególności z zachowanych akt
sprawy WSG w K., Sg. …/75, a także zeznań samego wnioskodawcy złożonych w
toku postępowania o unieważnienie wyroku wynika, iż A. K. popełnił zarzucany mu
czyn z powodu swoich przekonań religijnych, gdyż był wyznawcą Świadków
Jehowy.
Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych
wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu
Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.) pozwala stwierdzić nieważność
orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz
niepodległego bytu Państwa Polskiego. Rzecz jednak w tym, że nie każde
zachowanie osoby, stanowiące wyraz korzystania z praw i wolności człowieka, w
4
tym również działanie na rzecz swobody przekonań religijnych, równoznaczne jest
z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Aby taka
działalność została uznana za spełniającą warunki przewidziane w powołanej wyżej
ustawie, konieczne jest ustalenie, że była ona działalnością na rzecz niezawisłości,
suwerenności terytorialnej czy ustrojowej Państwa Polskiego (por. postanowienie
SN z dnia 3 lipca 1992 r., II KRN 90/92, OSNKW z.9-10, poz.74). Przynależność
wnioskodawcy do Świadków Jehowy i wynikające z tego faktu konsekwencje w
postaci odmowy pełnienia służby wojskowej, bez wyraźnie zaakcentowanej
wówczas po jego stronie świadomości działalności niepodległościowej nie może
być zatem uznane za działalność o jakiej mowa w art.1 ust. 1 cyt. ustawy o uznaniu
za nieważne orzeczeń (…) ( tak też SA w postanowieniu z dnia 16 czerwca 1995 r.,
II Ako 38/95, OSA 1996, z.3, poz.13 ). Podnoszone w chwili obecnej przez
wnioskodawcę argumenty są nieprzekonujące. Przede wszystkim należy zaznaczyć,
że głównym i podstawowym celem działalności Świadków Jehowy była i jest
działalność religijna, polegająca między innymi na „przysparzaniu czci Jehowie,
pomaganiu innym w poznawaniu Biblii oraz dzieleniu się dobrą nowiną” (por.
www.jw.org./pl). Brak jest w deklarowanej misji tej grupy wyznaniowej elementów
związanych z jakąkolwiek działalnością polityczną , w tym także z działalnością na
rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Twierdzenie zatem, że przystąpienie
do Świadków Jehowy dawało możliwość działalności politycznej, nawet w szerokim
rozumieniu tego pojęcia, stoi w rażącej sprzeczności z rzeczywistymi celami tego
wyznania. Ponadto, fakt udostępnienia wnioskodawcy przez Instytut Pamięci
Narodowej zgromadzonych w tej instytucji zasobów archiwalnych dotyczących jego
działalności nie może przesądzać oceny orzeczenia jako wydanego wobec osoby
represjonowanej za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Również działalność wnioskodawcy po odbyciu przez niego kary pozbawienia
wolności nie może rzutować na zmianę zaskarżonego postanowienia, bowiem
orzeczenie które ma podlegać unieważnieniu ma być represją za określoną w
ustawie działalność, mającą miejsce przed wydaniem orzeczenia skazującego.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy, podzielając stanowisko
Wojskowego Sądu Okręgowego w W. przedstawione w zaskarżonym
postanowieniu, uznające, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 1
5
cytowanej ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., nie uwzględnił zażalenia wnioskodawcy
i zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy.