Postanowienie SN z 6 sierpnia 2013, sygn. WZ 20/13
Data orzeczenia
6 sierpnia 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Wojskowa, Wydział Odwoławczo-Kasacyjny
Przewodniczący
SSN Wiesław Błuś
Tagi
POSTANOWIENIE
Dnia 6 sierpnia 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Wiesław Błuś (przewodniczący)
SSN Jerzy Steckiewicz (sprawozdawca)
SSN Andrzej Tomczyk
w sprawie K. K. skazanego z art. 15 § 1 i 2 w zw. z art. 7 dekretu z dnia 13 czerwca
1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy
Państwa, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu, bez udziału stron, w
dniu 6 sierpnia 2013 r., zażalenia pełnomocnika E. K., córki K. K., na postanowienie
Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt: […],
przekazujące sprawę do rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P.
p o s t a n o w i ł
utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
UZASADNIENIE
Były Wojskowy Sąd Rejonowy w W. na sesji wyjazdowej w G. wyrokiem z
dnia 4 czerwca 1952 r., sygn. akt Sr. …/52, uznał K. K. za winnego popełnienia
przestępstwa określonego w art. 15 § 1 i 2 w zw. z art. 7 dekretu z dnia 13 czerwca
1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy
Państwa, za co wymierzył oskarżonemu karę śmierci oraz pozbawienia praw
publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze. Orzeczono również
przepadek całego mienia na rzecz Skarbu Państwa.
2
W dniu 11 grudnia 2012 r. córka K. K., E. K., działając przez ustanowionego
pełnomocnika, złożyła w Sądzie Okręgowym w G. wniosek - powołując się na art. 1
ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych
wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu
Państwa Polskiego (dalej: ustawa lutowa) - o stwierdzenie nieważności
powołanego wyżej wyroku (w odniesieniu do K. K. ).
Postanowieniem z dnia 21 maja 2013 r., Sąd Okręgowy w G. uznał się
niewłaściwym do rozpoznania tego wniosku i sprawę Ka. K. przekazał
Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W.
Wojskowy Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 12 lipca 2013 r.
sprawę przekazał do merytorycznego rozpoznania Wojskowemu Sądowi
Okręgowemu w P.
W uzasadnieniu swojego orzeczenia powołał się na treść art. 2 ust. 2 cyt.
wcześniej ustawy, stwierdzając, iż o miejscowej właściwości sądu do stwierdzenia
nieważności orzeczenia przesądza miejsce, w którym wydano orzeczenie w
pierwszej instancji. Skoro zatem wyrok wydany został w G., to właściwym sądem
do rozpoznania przedmiotowego wniosku byłby Sąd […] w G., który posiadał rangę
wojskowego sądu okręgowego. Sąd ten został jednak rozformowany na mocy
rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 listopada 1998 r. w sprawie
utworzenia sądów wojskowych oraz określenia ich siedzib i obszarów właściwości
( Dz. U. Nr 146, poz. 956 ), a w jego miejsce utworzono wojskowy sąd garnizonowy.
Ponieważ agendy Sądu […] w G. przejął Wojskowy Sąd Okręgowy w P., który
miejscowo właściwy jest dla województw objętych właściwością wojskowych sądów
garnizonowych w G., P., S. i W., to wniosek E. K. powinien rozpoznać Wojskowy
Sąd Okręgowy w P.
Zażalenie na to postanowienie złożył pełnomocnik wnioskodawczyni.
Zarzucił: obrazę art. 1, 2 i 3 ustawy lutowej przez błędną wykładnię tych
przepisów.
3
Pełnomocnik uzasadniając zażalenie stwierdził, że Sąd pierwszej instancji „
zastosował wybitnie zawężającą interpretację literalną przepisów art. 2 ust. 2
ustawy lutowej” i wskazał, że ponieważ nie istnieje już Sąd […] w G., a w jego
miejsce utworzono wojskowy sąd garnizonowy, który nie jest uprawniony do
orzekania w kwestii nieważności orzeczenia, to „w sprawie zachodzi sytuacja
opisana w ust. 3 (art. 2 ustawy lutowej) tj. niemożność ustalenia właściwości
według ust. 2, czego dalszym skutkiem jest właściwość miejscowa Wojskowego
Sądu Okręgowego w W”.
Pełnomocnik stwierdził też, że decydującym elementem dla określenia
właściwości miejscowej w sprawach z ustawy lutowej jest siedziba sądu, który
orzekał w pierwszej instancji.
W związku z wyrażonym poglądem pełnomocnik wniósł o uchylenie
zaskarżonego postanowienia.
Zarówno Wojskowy Sąd Okręgowy w W., jak i pełnomocnik, powołali
orzeczenia sądów apelacyjnych, które potwierdzały wyrażone przez nich poglądy.
(zob. odpowiednio postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 18
września 1991 r., sygn. akt II Ako 7/91, KZS 1991/10/12 oraz postanowienie Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9 grudnia 1993 r., sygn. akt II Akz 427/93 ,OSA
1994/5/35 ).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie nie jest uzasadnione.
Nie ulega wątpliwości, że sprawa K. K. w kwestii stwierdzenia nieważności
wyroku, na mocy którego został skazany, nadal należy do właściwości wojskowego
sądu okręgowego, mimo że w chwili orzekania w pierwszej instancji oskarżony był
osobą cywilną.
Ustawa z dnia 5 kwietnia 1955 r. o przekazaniu sądom powszechnym
dotychczasowej właściwości sądów wojskowych w sprawach karnych osób
cywilnych, funkcjonariuszów organów bezpieczeństwa publicznego, Milicji
Obywatelskiej i Służby Więziennej (Dz. U. Nr 15, poz.83) czyniła pewne wyjątki, a
4
jednym z nich były sprawy o przestępstwo określone w art. 7 dekretu z dnia 13
czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie
odbudowy Państwa, które pozostawiono we właściwości sądów wojskowych.
Nie ulega wątpliwości, że właśnie za taki czyn skazany został K. K.
W ukształtowanej powołanym rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej
strukturze sądów wojskowych istnieją aktualnie dwa wojskowe sądy okręgowe, w W.
oraz w P. i jeden z nich powinien rozpoznać wniosek o stwierdzenie nieważności
wyroku skazującego K. K.
Wojskowy Sąd Okręgowy w W. uznał, że o miejscowej właściwości w
omawianej kwestii decyduje miejsce wydania orzeczenia.
Z kolei pełnomocnik wnioskodawczyni z poglądem tym nie zgadza się,
twierdząc, że o właściwości tej decyduje miejscowość, w której znajdowała się
siedziba tego sądu.
Pełnomocnik myśli tej nie rozwija powołuje się tylko (dosyć paradoksalnie)
na treść art. 2 ust. 3 ustawy lutowej , tj. brak możliwości ustalenia właściwości
miejscowej sądu.
Sąd Najwyższy podziela trafność rozumowania i w konsekwencji treść
wydanego postanowienia przez Wojskowy Sąd Okręgowy w W . Przyjmuje zatem,
że właściwość sądów w sprawach o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych
wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu
Państwa Polskiego należy ustalać nie w oparciu o miejscowość będącą siedzibą
sądu orzekającego, ale w oparciu o miejsce, w którym orzeczenie zostało wydane.
Pogląd ten znajduje swoje oparcie przede wszystkim w treści art. 2 ust. 2
ustawy lutowej, ale również w orzecznictwie (dominującym) sądów apelacyjnych
(zob. jednobrzmiące postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 18
września 1991 r., II Ako 7/91, z dnia 26 września 1991 r., II Akz 73/91 i z dnia 30
września 1991 r., II Akz 74/91 ( KZS 11/91, poz. 12 ), jak również w piśmiennictwie
( zob. S. Zabłocki: Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego i Sądów Apelacyjnych
do ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wobec osób
5
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
( Dz. U. Nr 34, poz. 149 ) część 1 Palestra 11 – 12/ 92 s. 117 i dalsze ).
Mając powyższe okoliczności na uwadze orzeczono, jak na wstępie.