Wyrok SN z 20 kwietnia 1995, sygn. III ARN 12/95
Data orzeczenia
20 kwietnia 1995
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Adam Józefowicz
Podstawa prawna
art. 19
kpa
art. 22
kpa
art. 156
kpa
art. 207
kpa
art. 208
kpa
art. 211
kpa
art. 216
kpa
art. 422
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
III ARN 12/95
Organem właściwym do orzekania w sprawach wszczętych, lecz nie
zakończonych ostateczną decyzją o odszkodowaniu za grunt przejęty na włas-
ność Państwa w trybie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach bu-
downictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w
miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.), która utraciła moc na pods-
tawie art. 89 pkt 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wy-
właszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze
zm.) jest rejonowy organ rządowej administracji ogólnej.
Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Adam Józefowicz (spra-
wozdawca), Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski, Jadwiga Skibińska-Adamowicz
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Waldemara Grudzieckiego, po rozpoz-
naniu w dniu 20 kwietnia 1995 r. sprawy ze skargi Andrzeja G. i Stanisława G. na de-
cyzję Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. z dnia
17 sierpnia 1993 r., [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nie-
ruchomość, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku
Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 7
października 1994 r., [...]
1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok;
2) stwierdził nieważność decyzji Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samo-
rządowym Województwa T. z dnia 17 sierpnia 1993 r., [...] oraz poprzedzającej ją
decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 5 maja 1993 r., [...].
3) zasądził od Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Woje-
wództwa T. na rzecz Andrzeja G. tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Na-
czelnym Sądem Administracyjnym kwotę sto dziewiętnaście (119) złotych 62 grosze.
U z a s a d n i e n i e
Prezydent Miasta T. zarządzeniem [...] z dnia 28 czerwca 1979 r., wydanym na
podstawie art. 2 i 5 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jedno-
rodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.
U. Nr 27, poz. 192 ze zm.), jak również na podstawie § 13 rozporządzenia Ministra
Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie trybu
ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagro-
dowego na obszarze miast i osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 242) ustalił zgodnie ze
szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego "K. III" w T., teren budowla-
ny i dokonał jego podziału na normatywne działki budowlane. Zarządzeniem tym zos-
tała objęta część nieruchomości Józefy G. z przeznaczeniem na poszerzenie ulicy S. w
T.
W dniu 17 marca 1992 r. Andrzej G. i Stanisław G., jako następcy prawni Józefy
G., wystąpili do Zarządu Miasta T. o przyznanie odszkodowania za przejętą część
nieruchomości.
Działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T., Naczelnik Wydziału Gospodarki
Gruntami i Rolnictwa decyzją z dna 5 maja 1993 r. [...] ustalił odszkodowanie za część
działki [...] obrębu [...] włączonej do terenów budownictwa jednorodzinnego "K.III" na
kwotę 29.904.000 zł i zobowiązał Urząd Miasta w T. do wypłaty odszkodowania po
połowie na rzecz wnioskodawców.
Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. po roz-
poznaniu odwołania wnioskodawców od powyższej decyzji z dnia 5 maja 1993 r., decy-
zją z dnia 17 sierpnia 1993 r. [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, uznając za-
rzuty odwołania za nieuzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie po rozpozna-
niu skarg Andrzeja G. i Stanisława G. na powyższą decyzję Kolegium Odwoławczego,
wyrokiem z dnia 7 października 1994 r., [...] oddalił skargi. Naczelny Sąd Admi-
nistracyjny w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że wnioskodawcy uzyskali z mocy art. 55
ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu
nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) roszczenie o
rewaloryzację odszkodowania ustalonego w decyzji na dzień jego wypłaty. Strony mogą
w drodze porozumienia ustalić wysokość kwoty o jaką wzrasta odszkodowanie wskutek
rewaloryzacji. Wobec tego, że przepisy nie określają zasad rewaloryzacji
odszkodowania - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - organ administracyjny
może skorzystać z metody rewaloryzacji, przewidzianej w § 6 rozporządzenia Rady
Ministrów z dnia 16 lipca 1991 r. w sprawie zasad i trybu rozliczeń w razie zwrotu
wywłaszczonej nieruchomości (Dz. U. Nr 72, poz. 315 ze zm.). Wobec nie stwierdzenia
naruszenia prawa Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 5 k.p.a. skargi
oddalił.
Od powyższego wyroku złożył rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości
zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, w szczególności art. 207 § 5 k.p.a.
oraz art. 10 ust. 5 i art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce
gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i orzeczenie nieważności decyzji Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku
Samorządowym Województwa T. z dnia 17 sierpnia 1993 r., [...] oraz utrzymanej nią w
mocy decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia 5 maja 1993 r., bądź o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjne-
mu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.
Prokurator poparł rewizję nadzwyczajną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, gdyż zaskarżony wyrok i poprzedzające
go decyzje organów administracyjnych zostały wydane z rażącym naruszeniem
przepisów prawa,wskazanych w zarzutach rewizji nadzwyczajnej. Przepis art. 10 ust. 3
ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego
oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.)
stanowił, że w sprawach o odszkodowanie za nieruchomości, które przeszły na
własność Państwa, mają zastosowanie przepisy o wywłaszczaniu nieruchomości.
Sprawy dotyczące wywłaszczania nieruchomości w czasie podjęcia wymienionego na
wstępie zarządzenia [...] Prezydenta Miasta T. regulowała ustawa z dnia 12 marca 1958
r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1974 r., Nr
10, poz. 64 ze zm.). Obie wymienione wyżej ustawy utraciły moc obowiązującą zgodnie
z art. 89 pkt 3 i 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i
wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.).
W myśl przepisu art. 87 ust. 1 tej ostatniej ustawy sprawy wszczęte, lecz nie
zakończone decyzją ostateczną o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie ustawy
prowadzi się na podstawie jej przepisów z wykorzystaniem zebranego materiału.
Według art. 10 ust. 5 wymienionej ustawy odszkodowanie ustala się według zasad
obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Organem właściwym do
prowadzenia postępowania i orzekania o odszkodowaniu jest z mocy art. 48 ust. 1
powyższej ustawy rejonowy organ rządowej administracji ogólnej. Tak też stanowi art. 5
pkt 21/I litera c ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji
określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji
rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.). W związku z
tym o odszkodowaniu powinien orzekać kierownik urzędu rejonowego. Stosownie do
przepisu art. 19 k.p.a. organy administracji obowiązane są przestrzegać z urzędu swojej
właściwości rzeczowej i miejscowej. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o
właściwości stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności zgodnie z art. 156 § 1
pkt 1 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny wydając zaskarżony rewizją nadzwyczajną wyrok
nie zwrócił uwagi na tę istotną kwestię właściwości organów do orzekania o odsz-
kodowaniu, którą to wadliwością dotknięte są wymienione wyżej decyzje: Kolegium Od-
woławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. z dnia 17 sierpnia 1993 r. i
Prezydenta Miasta T. z dnia 5 maja 1993 r. Na skutek tego zaskarżone orzeczenie
Sądu Administracyjnego zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 207 § 1, 3 i 5
k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jedno-
licie przyjmowano, że w sprawach o odszkodowanie za grunty przejęte na własność
Państwa na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. orzeka kierownik urzędu rejono-
wego w I instancji i wojewoda, jako organ II instancji (por. np. nie publikowane wyroki
NSA z dnia 13 października 1994 r., SA/Lu 278/94 i z dnia 20 września 1994 r., IV SA
1090/.93). Także rozstrzygając spór, o którym mowa w art. 22 § 2 k.p.a., tj. o właści-
wość między organami samorządu terytorialnego i terenowym organem administracji
rządowej w przedmiocie ustalenia odszkodowania za grunt przejęty na własność Pańs-
twa w trybie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., Naczelny Sąd Administracyjny w
postanowieniu z dnia 30 września 1993 r., IV SA 1763/92 i z dnia 7 grudnia 1992 r.,
779/92 (nie publikowanym), na podstawie art. 216 b § 2 k.p.a. wyznaczył kierownika
urzędu rejonowego do ustalenia odszkodowania za grunt, przejęty na własność
Państwa.
Mając na uwadze wskazane wyżej rażące naruszenie przepisów prawa, koli-
dujące z ustalonym orzecznictwem sądowym, Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nadz-
wyczajna jest uzasadniona i podlega uwzględnieniu.
Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 211 k.p.a. uchylił
zaskarżone orzeczenie.
Mając na względzie naruszenie przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 207 § 1
i § 3 w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd Najwyższy stwierdził także nieważność
poprzedzających ten wyrok decyzji administracyjnych, czego nie uczynił Sąd Admi-
nistracyjny, pomimo, iż skargi wnioskodawców podlegały z urzędu uwzględnieniu. W tej
sytuacji Sąd Najwyższy na zasadzie art. 208 k.p.a. zasądził na rzecz skarżącego zwrot
kosztów postępowania.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
========================================. zasądził na rzecz skarżącego zwrot
kosztów postępowania.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
========================================