Wyrok z 1 grudnia 2016, sygn. VII U 989/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 grudnia 2016 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Małgorzata Jarząbek

Protokolant: sekr. sądowy Monika Bąk - Rokicka

po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2016 r. w Warszawie

sprawy E. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W.

o emeryturę

na skutek odwołania E. T.

od następujących decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W.

z dnia 18 maja 2015 roku, znak: (...) oraz

z dnia 16 czerwca 2015 roku, znak: (...)

- oddala odwołanie.

Sygn. akt VII U 989/15

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. odmówił ubezpieczonemu E. T. prawa do emerytury na podstawie art. 27 w związku z art. 28 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 z późn. zm.), gdyż ubezpieczony nie udokumentował wymaganego minimum 20-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Jednocześnie organ rentowy podkreślił, że na podstawie dowodów dołączonych do wniosku, uzyskanych w toku postępowania wyjaśniającego, przyjął za udowodniony ogólny staż pracy ubezpieczonego w wymiarze 16 lat, 3 miesięcy i 19 dni. Nie uwzględnił natomiast okresu pracy E. T. w okresie od dnia 2 listopada 1961 r. do dnia 17 listopada 1964 r. w Rejonie Eksploatacji (...) w K., ponieważ została przedłożona kserokopia opinii, która nie spełnia wymogów formalnych oraz okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 17 czerwca 1949r. do dnia 16 listopada 1953 r., gdyż nie został on wystarczająco udokumentowany z powodu braku poświadczenia zameldowania oraz braku zaświadczenia o posiadaniu przez rodziców gospodarstwa rolnego. Ponadto zaznaczył, że jak wynika z załączonego przez odwołującego kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych, w okresie od dnia 1 listopada 1950 r. do dnia 27 lipca 1951 r. uczył się on lub był zatrudniony w Państwowej Szkole (...), a w okresie od dnia 1 sierpnia 1951 r. do dnia 8 października 1953 r. był zatrudniony w Zakładach (...) w N.. Tym samym – w ocenie organu rentowego - powyższego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców nie można uznać za okres składkowy w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej (decyzja z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...), k. 55, tom V a.r.).

Ubezpieczony E. T. w odwołaniu z dnia 10 czerwca 2015 r. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...) poprzez przyznanie na jego rzecz prawa do emerytury w najniższym możliwym wymiarze. Odwołujący wskazał, że wydana przez organ rentowy decyzja jest dla niego krzywdząca, jako niehumanitarna oraz sprzeczna z Konstytucją RP. Kwestionując zasadność wydanej decyzji, wnioskodawca odwołał się przede wszystkim do zasady demokratycznego państwa prawnego, prawa każdego obywatela do sądu, jak również zasad praworządności i legalności. Podkreślił, że jest osobą starszą i schorowaną, która z uwagi na swój stan zdrowia nie może pomagać niepełnosprawnej córce w opiece nad rocznym wnukiem. W ocenie odwołującego, jego trudna sytuacja osobisto-majątkowa uzasadnia przyznanie na jego rzecz prawa do dochodzonego świadczenia, choćby w drodze wyjątku. Odwołujący zaznaczył przy tym, że przez cały okres swojego życia ciężko pracował, a dodatkowo pomagał także rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Ponadto znaczna część posiadanego przez niego majątku została sprzedana, przez co aktualnie zmuszony jest żyć w ubóstwie, tym bardziej że brak otrzymania świadczenia emerytalnego pozbawia go możliwości samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego na godziwym poziomie. Na tej podstawie, odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie na jego rzecz prawa do świadczenia emerytalnego (odwołanie z dnia 10 czerwca 2015 r. k. 2-3 a.s.).

Decyzją z dnia 16 czerwca 2015 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. zmienił decyzję z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...) w części dotyczącej wymiaru stażu pracy ubezpieczonego. Wskazał, że po doliczeniu okresu zatrudnienia od dnia 2 listopada 1961r. do dnia 17 listopada 1964 r. w Rejonie Eksploatacji (...) w K. łączny staż pracy ubezpieczonego wyniósł 19 lat, 4 miesiące i 5 dni, zamiast wymaganych minimum 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. W pozostałym zaś zakresie decyzja z dnia 18 maja 2015 r. pozostała niezmieniona (decyzja z dnia 16 czerwca 2015 r., znak: (...), k. 61, tom V a.r.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. w dniu 30 czerwca 2015 r. zajął stanowisko w sprawie i wniósł o umorzenie postępowania w zakresie odwołania E. T. od decyzji z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...), na podstawie art. 477 ^{( 13 )}k.p.c., zaś w przypadku rozszerzenia odwołania na decyzję z dnia 16 czerwca 2015 r., znak: (...), wniósł o oddalenie odwołania od ww. decyzji.

W uzasadnieniu swego stanowiska organ rentowy powołał się na treść art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.) zgodnie, z którym, prawo do emerytury przysługuje ubezpieczonym, urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., jeżeli spełniają łącznie następujące warunki: osiągnęli wiek emerytalny określony w ust. 2 albo 3 oraz mają okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 dla mężczyzn. Z kolei w myśl art.28 powołanej ustawy, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949r., którzy nie osiągnęli okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 2, przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki: osiągnęli wiek emerytalny, o którym mowa w art. 27 ust. 2 i 3 oraz mają okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 15 lat dla kobiet i co najmniej 20 lat dla mężczyzn. Stosownie zaś do treści art. 10 ust. 1 ustawy emerytalnej przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56, jak okresy składkowe: okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia oraz przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. W oparciu o przedłożone przez odwołującego dokumenty, organ rentowy zaskarżoną decyzją z dnia 18 maja 2015 r. odmówił przyznania prawa do emerytury, ponieważ skarżący nie udokumentował wymaganego ustawowo 20-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Wskazał także, że na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach rentowych odwołującego, a także po przeprowadzeniu postepowania wyjaśniającego z płatnikiem składek – firmą (...) Sp. z. o.o. z siedzibą w W. uznał za udowodniony staż pracy w łącznym wymiarze 16 lat, 3 miesięcy i 19 dni. Nie uwzględnił natomiast następujących okresów zatrudnienia: od dnia 02 listopada 1961 r. do dnia 17 listopada 1964 r. z tytułu zatrudnienia w Rejonie Eksploatacji (...) w K., ponieważ skarżący przedłożył kserokopię opinii, która nie spełnia wymogów formalnych oraz od dnia 17 czerwca 1949 r. do dnia 16 listopada 1953r. z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, gdyż praca ta nie została wyczerpująco udowodniona. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że odwołujący nie przedłożył dowodów poświadczających zameldowanie oraz zaświadczających o posiadaniu przez rodziców gospodarstwa rolnego. Ponadto z kwestionariusza dołączonego do wniosku o emeryturę wynika, że w okresie od dnia 01 listopada 1950 r. do dnia 27 lipca 1951 r. skarżący uczył się bądź był zatrudniony w Państwowej Szkole (...), a także w okresie od dnia 1 sierpnia 1951 r. do dnia 8 października 1953 r. był zatrudniony w Zakładach (...) w N.. Na tej podstawie organ rentowy uznał, że zaskarżona decyzja z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...) jest prawnie oraz faktycznie uzasadniona.

W kwestii zaś odwołania od decyzji z dnia 16 czerwca 2015 r., znak: (...), organ rentowy stwierdził, że decyzją tą zmienił decyzję z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...) w części dotyczącej wymiaru stażu pracy ubezpieczonego. Wskazał, że po doliczeniu okresu od dnia 2 listopada 1961 r. do dnia 17 listopada 1964 r. w Rejonie Eksploatacji (...) w K. łączny staż pracy ubezpieczonego wyniósł 19 lat, 4 miesiące i 5 dni, zamiast wymaganych minimum 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. W pozostałym zakresie decyzja z dnia 18 maja 2015 r. pozostała niezmieniona. Organ rentowy zaznaczył, iż w dalszym ciągu odwołujący nie spełnia przesłanki z art. 28 ustawy emerytalnej, a mianowicie posiadania 20-letniego stażu pracy. Na tej podstawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ubezpieczonemu prawa do świadczenia emerytalnego. Jednocześnie nadmienił, że zgodnie z dyspozycją art. 83 ustawy emerytalnej ubezpieczony ze względu na trudną sytuację materialno-socjalną, ma prawo po uprzednim złożeniu wyraźnego i pisemnego wniosku, ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku (odpowiedź na odwołanie z dnia 30 czerwca 2015 r. k. 4-6 a.s.).

Na rozprawie w dniu 22 listopada 2016 r., odwołujący działający za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika rozszerzył odwołanie na decyzję z dnia 16 czerwca 2015 r., znak: (...) (protokół rozprawy z dnia 22 listopada 2016r. k. 166-168 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

E. T., urodzony w dniu (...), po ukończeniu szkoły podstawowej, podjął naukę w Państwowej Szkole (...) w Z.. W okresie od dnia 17 czerwca 1949 r. do dnia 31 lipca 1951 r. odwołujący wraz z rodzicami, piątką starszego rodzeństwa oraz młodszą siostrą zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym, stanowiącym własność jego matki L. T. (1), która pracowała w tym gospodarstwie. Gospodarstwo położone było we wsi K. i miało powierzchnię 1,23 ha, przy czym nie stanowiło ono jednej powierzchni, a było podzielone na kilka części. Hodowano w nim kury, krowy, świnie i kaczki. W ramach prowadzonej działalności uprawiano również ziemniaki, zboże, żyto, pszenicę, owies oraz jęczmień. Gospodarstwo było wyposażone w podstawowe sprzęty rolnicze, jednakże większość prac była wykonywana ręcznie. W okresie jesień-wiosna prace w gospodarstwie rolnym polegały głównie na dokonywaniu bieżącego obrządku, który z uwagi na zapadający zmierzch, wykonuje się przeważnie do wczesnych godzin popołudniowych. Z kolei w okresie letnim praca w gospodarstwie rolnym polegała przede wszystkim na pracy w polu od wczesnych godzin rannych do późnych godzin wieczornych i obejmowała wykonywanie takich czynności jak wypas trzody chlewnej, wywożenie obornika na pole, grabienie trawy oraz wykopki i sianokosy. Z uwagi na fakt, że do końca 1950 r. ojciec wnioskodawcy pracował na robotach przymusowych w Niemczech, wszystkie prace w gospodarstwie rolnym wykonywała jego matka L. T. (1), przy czym w zakresie realizacji niektórych zadań korzystała ona także z pomocy swoich starszych dzieci ( zeznania świadka M. F. k. 121-122, zeznania świadka J. O. k. 122-123, zeznania świadka A. S. k. 153-154, przesłuchanie odwołującego w charakterze strony 166-168 a.s.).

W spornym okresie czasu, wnioskodawca uczęszczał do szkoły podstawowej, położonej we wsi K.. Następnie podjął naukę w Państwowej Szkole (...) w Z., którą ukończył w 1951 r. Szkoła ta była położona w miejscowości Z., znajdującej się w odległości 100 km od wsi K., w której zamieszkiwał odwołujący. Nauka w tej szkole odbywała się w systemie zaocznym, a zajęcia były organizowane raz w miesiącu. Do tej szkoły odwołujący dojeżdżał autobusem. Jednocześnie w okresie od dnia 1 sierpnia 1951 r. do dnia 8 października 1953 r. odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładach (...) w N., który to zakład pracy jest oddalony od wsi K. o 300 km. W okresie nauki w szkole podstawowej, a następnie w Państwowej Szkole (...) w Z., odwołujący, w miarę wolnego czasu oraz będąc w domu pomagał matce w pracach w gospodarstwie rolnym, a jego pomoc polegała przede wszystkim na wykonywaniu czynności polegających na zbieraniu plonów, układaniu snopków, noszeniu wody, czy też w zależności od potrzeb oporządzaniu zwierząt. Ponadto odwołujący wykonywał takie prace jak koszenie i zwożenie siana, a także orał pole za pomocą motyki. Powyższe czynności odwołujący wykonywał wraz z rodzicami oraz starszym rodzeństwem (zeznania świadka A. S. k. 153-154, zeznania odwołującego 166-168 a.s.).

W okresie od dnia 1 grudnia 1953 r. do dnia 31 maja 1954 r. odwołujący odbył Kurs Majstrów (...) w Technicznej Szkole (...) z siedzibą w Z. (zaświadczenie z dnia 31 maja 1954 r. k. 15, tom IV a.r.).

W okresie od dnia 22 maja 1957 r. do dnia 15 listopada 1957 r. odwołujący był zatrudniony w Komunikacji (...) Okręgu R. na stanowisku konduktora autobusowego, a w okresie od dnia 21 maja 1958 r. do dnia 21 sierpnia 1958r. pracował w (...) Spółdzielni (...) na stanowisku pracownika fizycznego. Następnie w okresie od dnia 11 września 1958 r. do dnia 14 marca 1959 r. odwołujący był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Państwowej (...) w K. na stanowisku konduktora, a w latach 1961-1964 pracował, jako dyspozytor w Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K.. W okresach od dnia 24 listopada 1970 r. do dnia 10 kwietnia 1971 r., od dnia 3 listopada 1972 r. do dnia 1 grudnia 1972 r., od dnia 28 listopada 1973 r. do dnia 7 grudnia 1973 r. oraz od dnia 18 sierpnia 1974 r. do dnia 27 października 1974 r. odwołujący był zatrudniony, jako kierowca autobusu w Miejskich Zakładach (...) z siedzibą w W.. W okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. E. T. pobierał zasiłek stały przyznany z Ośrodka Pomocy Społecznej D. P. m.st. W. (zaświadczenie z dnia 06 września 1958 r. k. 9, świadectwo pracy z dnia 21 sierpnia 1958 r., k. 11, świadectwo pracy z dnia 25 października 1996 r. k. 13, świadectwo pracy z dnia 22 października 1996 r. k. 17, tom IV a.r., zaświadczenie z dnia 14 maja 2014 r. k. 21-22, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu k. 23-24, tom V a.r.).

Decyzją z dnia 16 października 2006 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. odmówił E. T. prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) wskazując, że odwołujący udowodnił wyłącznie 15 lat, 1 miesiąc i 20 dni okresów składkowych, tj. następujące okresy: od dnia 1 sierpnia 1951 r. do dnia 8 października 1953 r., od dnia 16 listopada 1953 r. do dnia 7 lutego 1957 r., od dnia 22 maja 1957 r. do dnia 15 listopada 1957 r., od dnia 21 maja 1958 r. do dnia 21 sierpnia 1958 r., od dnia 11 września 1958 r. do dnia 14 marca 1959 r., od dnia 8 grudnia 1960 r. do dnia 28 lutego 1961 r., od dnia 2 listopada 1961 r. do dnia 17 listopada 1964 r., od dnia 2 grudnia 1964 r. do dnia 19 maja 1969 r., od dnia 24 listopada 1970 r. do dnia 9 kwietnia 1971 r., od dnia 26 kwietnia 1971 r. do dnia 12 kwietnia 1973 r., od dnia 28 listopada 1973 r. do dnia 7 grudnia 1973 r., od dnia 18 lipca 1974 r. do dnia 26 października 1974 r., od dnia 8 marca 1975 r. do dnia 17 maja 1975 r. oraz od dnia 1 lipca 1975 r. do dnia 30 września 1975 r. (decyzja z dnia 16 października 2006 r., znak: (...) k. 25-27, tom IV a.r.).

W dniu 6 listopada 2014 r. E. T. po raz kolejny złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. wniosek o emeryturę. Do powyższego wniosku odwołujący załączył kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych wraz z następującymi dokumentami: oświadczeniem o pracy w gospodarstwie rolnym, zaświadczeniem z dnia 14 maja 2014 r. z Ośrodka Pomocy Społecznej D. P. m.st. W. oraz z zaświadczeniem o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 23 lipca 2014 r. (wniosek z dnia 06 listopada 2014 r. wraz z załącznikami k. 1-24, tom V a.r.).

W rozpoznaniu powyższego wniosku, organ rentowy decyzją z dnia 18 maja 2015r., znak: (...), odmówił ubezpieczonemu E. T. prawa do emerytury na podstawie art. 27 w związku z art. 28 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 z późn. zm.), gdyż ubezpieczony nie udokumentował wymaganego minimum 20-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Jednocześnie organ rentowy podkreślił, że na podstawie dowodów dołączonych do wniosku, uzyskanych w toku postępowania wyjaśniającego, przyjął za udowodniony ogólny staż pracy ubezpieczonego w wymiarze 16 lat, 3 miesięcy i 19 dni. Nie uwzględnił natomiast okresu pracy E. T. w okresie od dnia 2 listopada 1961 r. do dnia 17 listopada 1964 r. w Rejonie Eksploatacji (...) w K., ponieważ została przedłożona kserokopia opinii, która nie spełnia wymogów formalnych oraz okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 17 czerwca 1949 r. do dnia 16 listopada 1953 r., gdyż nie został on wystarczająco udokumentowany z powodu braku poświadczenia zameldowania oraz braku zaświadczenia o posiadaniu przez rodziców gospodarstwa rolnego. Ponadto zaznaczył, że jak wynika z załączonego przez odwołującego kwestionariusza dotyczącego okresów składkowych i nieskładkowych, w okresie od dnia 1 listopada 1950 r. do dnia 27 lipca 1951 r. uczył się on lub był zatrudniony w Państwowej Szkole (...), a w okresie od dnia 1 sierpnia 1951 r. do dnia 8 października 1953 r. był zatrudniony w Zakładach (...) w N.. Tym samym – w ocenie organu rentowego - powyższego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców nie można uznać za okres składkowy w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej (decyzja z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...), k. 55, tom V a.r.).

Decyzją z dnia 16 czerwca 2015 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. zmienił decyzję z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...) w części dotyczącej wymiaru stażu pracy ubezpieczonego. Wskazał, że po doliczeniu okresu zatrudnienia od dnia 2 listopada 1961 r. do dnia 17 listopada 1964 r. w Rejonie Eksploatacji (...) w K. łączny staż pracy ubezpieczonego wyniósł 19 lat, 4 miesiące i 5 dni, zamiast wymaganych minimum 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. W pozostałym zaś zakresie decyzja z dnia 18 maja 2015 r. pozostała niezmieniona (decyzja z dnia 16 czerwca 2015 r., znak: (...), k. 61, tom V a.r.).

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawnie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, jak również w aktach organu rentowego. Zdaniem Sądu dokumenty, w zakresie, w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Dokumenty te nie były przez strony kwestionowane, co do ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem wynikające z nich okoliczności należało uznać za mogące stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie.

Sąd oparł swoje ustalenia także na zeznaniach odwołującego E. T. (k. 166-168 a.s.) oraz świadków: M. F. (k. 121-122 a.s.), J. O. (k. 122-123 a.s.) oraz A. S. (k. 153-154 a.s.), którym dał wiarę w zakresie dotyczącym pracy odwołującego w gospodarstwie rolnym rodziców. Świadkowie zamieszkiwali we wsi K. i znali rodziców skarżącego. Mieli oni możliwość obserwacji, jakie czynności wykonywał pomagając rodzicom. Sąd stwierdził jednak, że świadkowie nie byli w stanie sprecyzować, w jakim okresie oraz w jakim wymiarze godzinowym, wnioskodawca pracował w tym gospodarstwie. Świadkowie nie byli także w stanie stwierdzić ile godzin dziennie wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym rodziców oraz jakie prace wykonywał na co dzień i w jaki sposób łączył naukę z pracą w tym gospodarstwie. Biorąc pod uwagę, że w okresie jesiennym po powrocie ze szkoły, krótkim odpoczynku i posiłku szedł pracować na pole, to wskazać należy, że o tej porze roku o godz. 18:00 - 19.00 jest już ciemno, co uniemożliwia wykonywanie prac polowych. Oczywiście pozostawały jeszcze prace w obejściu jak obrządek i karmienie zwierzą, jednakże w gospodarstwie rolnym pracowali rodzice odwołującego, starsze rodzeństwo, a więc kilka dorosłych osób, w tym matka, która tylko zajmowała się gospodarstwem, a podstawowym obowiązkiem wnioskodawcy była nauka w szkole podstawowej, następnie w Państwowej Szkole (...) w Z., a w okresie od dnia 1 sierpnia 1951 r. do dnia 8 października 1953 r. odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładach (...) w N., który to zakład pracy jest oddalony od wsi K. o 300 km. Mając zatem na uwadze wielkość gospodarstwa, ilość osób pracujących w nim w spornym okresie oraz czas potrzebny na naukę i pracę oraz odpoczynek niezbędny do regeneracji sił, brak jest w ocenie Sądu podstaw do twierdzenia, że nakład pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym rodziców codziennie, w trakcie roku szkolnego, a następnie w trakcie zatrudnienia w wymiarze pełnego etatu wyniósł, co najmniej 4 godziny. Niewątpliwie zamieszkując w gospodarstwie rolnym w trakcie roku szkolnego wykonywał on doraźną pomoc, zwyczajowo wymaganą od dzieci, jako członków rodziny, jednak nie stanowiła ona stałej pracy. W tym zakresie zeznania świadków były zgodne i wewnętrznie spójne wobec, czego mogły stanowić podstawę do czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie E. T. od decyzji z dnia 18 maja 2015 r., znak: (...) oraz od decyzji z dnia 16 czerwca 2015 r., znak: (...) jest niezasadne i jako takie podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem nabycia prawa do emerytury przewidzianej w art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest legitymowanie się przez ubezpieczonego okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym, co najmniej 20 lat. Z kolei w myśl art.28 powołanej ustawy, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., którzy nie osiągnęli okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 2, przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki: osiągnęli wiek emerytalny, o którym mowa w art. 27 ust. 2 i 3 oraz mają okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 15 lat dla kobiet i co najmniej 20 lat dla mężczyzn. Przy ustalaniu prawa do emerytury zarówno na podstawie art. 27, jak i art. 28 ustawy o emeryturach i rentach okresy składkowe i nieskładkowe uzupełniane są okresami wymienionymi w art. 10 ust. 1 tej ustawy w zakresie niezbędnym do uzupełnienia okresu wymaganego do przyznania emerytury.

W niniejszej sprawie bezspornie odwołujący udowodnił okresy składkowe wynoszące 19 lat, 4 miesiące i 5 dni. Zatem odwołujący nie udowodnił łącznie 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych w rozumieniu powyższej ustawy. Odnosząc się natomiast do okresu wykonywania przez wnioskodawcę pracy w gospodarstwie rolnym matki należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 pkt. 3 ustawy emerytalnej, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczeniu jej wysokości uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Zgodnie z § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. 2011.237.1412) środkiem dowodowym stwierdzającym okresy, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt. 3 ustawy, mogą być zeznania świadków.

W orzecznictwie ugruntował się już pogląd, że o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno – rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym przesądza wystąpienie dwóch okoliczności: wykonywanie czynności rolniczych powinno odbywać się zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej „domownika” z art. 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2016 r. nr 50, poz. 277 z późn. zm.) oraz czynności te muszą być wykonywane w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2000 r., sygn. akt II UKN 155/00). Uwagę zwraca, iż uwzględnieniu podlegają także okresy świadczenia takiej pracy po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, także w czasie wakacji szkolnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1999 r., sygn. akt II UKN 528/98, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07 listopada 1997 r., sygn. akt II UKN 318/97).

W art. 10 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy chodzi nie o okresy jakiejkolwiek pracy w gospodarstwie rolnym, a jedynie stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, w którym osoba zamieszkuje lub ma możliwość codziennego wykonywania prac związanych z prowadzoną działalnością rolniczą. Dyspozycyjność osoby pracującej w gospodarstwie wyłączona jest zasadniczo w przypadku osób uczących się w szkołach położonych w innej miejscowości niż gospodarstwo rolne. Okolicznością wyłączającą możliwość zaliczenia okresów pracy w gospodarstwie domowym do stażu pracy jest zatem wykonywanie przez domownika w gospodarstwie rolnym prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny rolnika, nie stanowi bowiem stałej pracy w gospodarstwie rolnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., sygn. akt II UKN 535/99).

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu zebrany materiał dowodowy w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca wykonywał w spornym okresie w gospodarstwie matki pracę w rozumieniu art. 10 ustawy emerytalnej, którą można uznać jako okres składkowy. Przede wszystkim gospodarstwo to było niewielkie i niedużym nakładem pracy wszystkich członków rodziny mogło ono prawidłowo funkcjonować. Ojciec wnioskodawcy w spornym okresie czasu do 1951 r. pracował także zawodowo poza gospodarstwem. Dochody z gospodarstwa rolnego nie były zatem jedynym źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy. W tym czasie wnioskodawca uczył się w szkole podstawowej w systemie dziennym, a następnie podjął naukę w Państwowej Szkole (...) w Z.. Po szkole nie był natomiast zobligowany do pracy w gospodarstwie. Jednocześnie w okresie od dnia 1 sierpnia 1951r. do dnia 8 października 1953 r. odwołujący był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładach (...) w N., który to zakład pracy jest oddalony od wsi K. o 300 km. W tych okolicznościach jego praca miała charakter pomocy rodzinnej, świadczonej rodzicom przez dziecko. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w ustalonych w sprawie okolicznościach faktycznych stale w gospodarstwie pracowali rodzice, a zwłaszcza matka wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, byli oni w stanie poradzić sobie z całym obrządkiem niezbyt licznego inwentarza i pracami polowymi na niewielkiej powierzchni gospodarstwa, przy niewątpliwej, lecz niewielkiej, doraźnej i dobrowolnej pomocy pozostałych domowników, w tym wnioskodawcy. Tych istotnych obiektywnych okoliczności nie zmienia dowód z zeznań świadków, stanowiący podstawę odwołania. Zeznania wskazanych przez wnioskodawcę świadków potwierdzają jedynie, że gospodarstwo rodziny wnioskodawcy było niewielkie oraz wskazują na charakter prac wykonywanych w tym gospodarstwie. Świadkowie nie byli jednak w stanie stwierdzić ile godzin dziennie wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym rodziców oraz w jaki sposób łączył naukę, a następnie pracę zawodową z pracą w tym gospodarstwie. Zdaniem Sądu, także dowód z przesłuchania wnioskodawcy nie daje wystarczających podstaw do przyjęcia, że w spornym okresie, pomimo nauki i dojazdów do szkoły, a potem także do pracy, znajdującej się w odległości 300 km od miejsca zamieszkania, pracował on codziennie minimum 4 godziny przy wszystkich istotnych pracach wymaganych dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rodziców, a jego praca była konieczna z uwagi na rozmiar gospodarstwa. Zauważyć przy tym należy także, że praca w gospodarstwie rolnym skupia się głównie w miesiącach letnich – a więc w czasie zbierania plonów. W okresie jesień-wiosna prace polegają głównie na dokonywaniu bieżącego obrządku (nie wykonuje się prac w polu), który z uwagi na zapadający zmierzch, wykonywany jest do godz. około 17-18. Nadto mając na uwadze powierzchnię gospodarstwa rolnego należącego do rodziców wnioskodawcy oraz zakres prowadzonej w nim hodowli i upraw, jak również uwzględniając ilość osób stale zamieszkujących w tym gospodarstwie, stwierdzić należy, iż nie istniała realna potrzeba wykonywania przez wnioskodawcę pracy w tym gospodarstwie stale w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy.

Godzi się w tym miejscu podkreślić, że zarówno możliwość traktowania okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i pracy w gospodarstwie rolnym, jako okresów uzupełniających powinna być interpretowana i stosowana w sposób restryktywny, a ciężar dowodu rzeczywistego charakteru pracy w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 10 ustawy emerytalnej spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Sądu wnioskodawca ciężarowi temu nie podołał.

W toku niniejszego postępowania skarżący nie udowodnił, aby w spornym okresie wykonywał prace w gospodarstwie rolnym rodziców w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy emerytalnej. Dla uznania bowiem takiej pracy w gospodarstwie rolnym, jako okresu uzupełniającego znaczenie ma stałość wykonywania pracy w gospodarstwie, przy czym nie musi to oznaczać codziennego wykonywania czynności rolniczych, lecz gotowość (dyspozycyjność) do podjęcia pracy rolniczej i wykonywanie jej w wymiarze czasu przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy. W ocenie Sądu praca E. T. w spornym okresie nie spełniała tych warunków, a była jedynie zwyczajową pomocą, jaką dzieci świadczyły w gospodarstwach rolnych swych rodziców, a więc doraźną, w zależności od sił i czasu potrzebnego na realizację obowiązków szkolnych i zawodowych.

Mając powyższe na względzie, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c, orzeczono, jak w sentencji wyroku.

Zarządzenie: (...)