Wyrok z 5 grudnia 2013, sygn. II Ca 833/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 grudnia 2013 roku

Sąd Okręgowy w Opolu II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym:

Przewodniczący:	SSO Joanna Mościcka-Mazurek
Sędziowie:	SO Alicja Szwast (spr.) SO Andrzej Połata
Protokolant:	st. sekr. sąd. Violetta Szum

po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 roku w Opolu

na rozprawie

sprawy z powództwa R. C.

przeciwko Z. O. (2)

o dopuszczenie do współposiadania i zapłatę

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Rejonowego w Prudniku

z dnia 8 maja 2013 roku

sygn. akt I C 43/12

1.  zmienia zaskarżony wyrok w całości i oddala oba powództwa oraz zasądza od powódki R. C. na rzecz pozwanej Z. O. (1) kwotę 2.400 (dwa tysiące czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym,

2.  zasądza od powódki R. C. na rzecz pozwanej Z. O. (1) kwotę 2.302 (dwa tysiące trzysta dwa) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem wstępnym z dnia 8.05.2013r. Sąd Rejonowy w Prudniku w sprawie z powództwa R. C. przeciwko Z. O. (2)
o dopuszczenie do współposiadania i zapłatę kwoty 18.023 zł, uznał roszczenie za usprawiedliwione co do zasady.

Szczegółowe uzasadnienie tego rozstrzygnięcia znajduje się na k. 467 - 575 akt.

W apelacji od powyższego rozstrzygnięcia pozwana domagała się: zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie w całości powództwa wniesionego przez powódkę tj. powództwa o dopuszczenie do współposiadania i o zapłatę, orzeczenia
o kosztach postępowania według norm przepisanych, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Wyrokowi pozwana zarzuciła:

1.  naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które to uchybienie ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 233 § l Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez dokonanie rażąco wadliwej, bo dowolnej, wybiórczej, a tym samym pozbawionej wszechstronności oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wyrażającej się:

- w dokonaniu niewłaściwej oceny zeznań powódki R. C. oraz zeznań świadka ojca powódki D. U. pozostających w sprzeczności z resztą zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym
z treścią zeznań pozwanej, świadków słuchanych na wniosek pozwanej, między innymi świadków niezwiązanych ze stronami i z dowodami z dokumentów oraz sprzeczności tych zeznań z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, a tym samym w bezpodstawnym przyznaniu tym zeznaniom waloru wiarygodności,

- w pominięciu treści zeznań świadka X. O., świadka K. L. (2), świadka N. U., świadka V. J., z których to zeznań wynika, że strony dokonywały ostatecznych i konkretnych ustaleń, dotyczących rozdzielenia instalacji c.o., na które wskazuje pozwana,

- w dokonaniu niewłaściwej oceny zeznań pozwanej Z. O. (1), świadka C. O., świadka R. K. i świadka V. K., a tym samym w bezpodstawnym odmówieniu przyznania zeznaniom tych świadków waloru wiarygodności - podczas gdy zeznania te korespondują ze sobą i znajdują potwierdzenie w reszcie materiału dowodowego, przez co winny one być włączone w podstawę ustaleń faktycznych,

- w pominięciu szeregu faktów, tj. faktu podejmowania przez powódkę szeregu
czynności, tj. przebicia się do drugiego kanału dymowego, co (wedle ustaleń Sądu I instancji miało miejsce w dniach 6, 7, 8 oraz 13 i 14 września 2013 r.,
a więc już w trakcie i po rozdzieleniu przez pozwaną instalacji c.o. i po demontażu starego pieca c.o.), zakupu rury mającej łączyć nowy piec c.o. powódki z kanałem dymowym (odbiór której miał miejsce w dniu 10 września 2011 r., a więc już w trakcie rozdzielania przez pozwaną instalacji c.o. i po demontażu starego pieca c.o.), faktu przedzielenia szopy na opał przez męża pozwanej i związanego z tym faktu przedzielenia zasobnika na opał w piwnicy przez ojca powódki, faktu, że przed dniem 9 września 2011 r. wobec dezaprobaty ojca powódki pozwana odstąpiła od rozdzielenia instalacji c.o.
i demontażu pieca c.o., faktu, że pozwana zwlekała z zakupem pieca c.o. do momentu poczynienia przez strony ostatecznych i konkretnych uzgodnień co do dokonania rozdzielenia instalacji c.o. oraz faktu, że bezpośrednio po rozdzieleniu przez pozwaną instalacji c.o. i demontażu starego pieca c.o. powódka nie wyrażała co do tych działań dezaprobaty - które to okoliczności wskazują na to. że strony przed dniem 9 września 2011 r. dokonały ostatecznych i konkretnych uzgodnień dotyczących momentu i sposobu rozdzielenia instalacji c.o., na które to uzgodnienia wskazuje pozwana, co
z kolei wyklucza przyjęcie, że pozwana dokonała rozdzielenia instalacji c.o.
i demontażu starego pieca c.o. w sposób samowolny,

- w pominięciu faktu, że wcześniej strony dokonały rozdzielenia instalacji wodnej i sanitarnej bez sporządzania dokumentacji projektowo-technicznej, podobnie jak miało to miejsce w odniesieniu do rozdzielenia instalacji c.o. we wrześniu 2011 r. - co potwierdza, że strony dokonując uzgodnień dotyczących dzielenia poszczególnych instalacji znajdujących się w domu nie sporządzały na tę okoliczność dokumentacji technicznej,

- w pominięciu dowodu w postaci opinii (oceny technicznej) autorstwa S. U., z której wynika, że wariant rozłączenia instalacji c.o. zastosowany przez pozwaną stanowi optymalne rozwiązanie - który to dowód potwierdza racjonalność rozwiązania zastosowanego przez pozwaną przy rozdzielaniu instalacji c.o.,

- w pominięciu faktu, że powódka miała i ma w dalszym ciągu pełny dostęp do kanału dymowego w kominie, do którego się przebiła w piwnicy, do którego to kanału mogła i może w dalszym ciągu podłączyć piec c.o. oraz faktu, że powódka miała i ma w dalszym ciągu pełny dostęp do przyściennego tunelu znajdującego się w łazience pozwanej, w którym biegną rury składające się na instalację c.o. pierwszego pietra, w obrębie którego to tunelu powódka może dokonać połączenia tej instalacji z piecem c.o. - które to okoliczności przeczą temu, że powódka została pozbawiona dostępu do wspomnianego kanału oraz, że powódka nie miała i nie 'ma możliwości dokonania połączenia instalacji c.o. pierwszego piętra z piecem c.o.,

- w pominięciu faktu (wynikającego z faktur), że powódka na długo przed dniem 9 września 2011 r. (kiedy to pozwana dokonała rozdzielenia instalacji c.o. w myśl wcześniejszych uzgodnień stron) podjęła szereg działań zmierzających do zainstalowania w pomieszczeniach użytkowanych przez powódkę elektrycznej instalacji grzewczej opartej na piecach dynamicznych,
tj. dokonała przebudowy układu pomiarowego i zwiększyła elektryczna moc przyłączeniową - które to okoliczności świadczą o tym, że zakup przez powódkę elektrycznych pieców dynamicznych w październiku 2011 r. nie był koniecznością spowodowaną przez działania pozwanej podjęte w związku
z rozdzieleniem instalacji c.o., które to działania miały miejsce w dniu
9 września 2011 r. i w dniach następnych,

2.  naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 233 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez brak oceny na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego faktu, że powódka R. C. nie podała danych osoby, która na zlecenie powódki - jak wynika z materiału dowodowego - przekuwała się do drugiego kanału dymowego w kominie znajdującym się w domu stron, która to osoba miała zeznawać w charakterze świadka na wniosek pozwanej podczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że personalia tej osoby musiały być znane powódce - co prowadzi do wniosku, że powódka uniemożliwiła Sądowi I instancji przeprowadzenie tego dowodu, które to uchybienia przywiodły Sąd I instancji do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych wyrażających się w przyjęciu, że:

- strony nie ustaliły konkretnie tego, kiedy i w jaki sposób ma nastąpić rozdzielenie instalacji c.o. w domu stron,

- rozdzielenie zasobnika na opał w piwnicy przez ojca powódki ma charakter
tymczasowy,

- pozwana w dniu 9 września 2011 r. dokonała samowolnego rozłączenia instalacji c.o. w domu stron,

- powódka nie ma możliwości podłączenia pieca c.o. do drugiego kanału dymowego, do którego się przebiła, co skutkuje niemożnością ogrzewania pomieszczeń użytkowanych przez powódkę i jej rodzinę,

- pozwana przejęła wspólny licznik siły o mocy 9,1 kW,

- powódka zmuszona została do dokupienia dodatkowej mocy przyłączeniowej z 9.0 kW do 13 kW,

- pomimo tego, że w fakturze VAT nr (...) z dnia l lipca 2011 r. widnieje zapis „usługa, przebudowa układu pomiarowego oraz wykonanie instalacji elektrycznej zasilającej piece dynamiczne", powódka takiej usługi jak wykonanie instalacji elektrycznej zasilającej piece dynamiczne nie zleciła i nie odbierała, a powyższy zapis wynikał z faktu zainstalowania dodatkowo prócz przebudowy układu pomiarowego dwóch regulatorów temperatury pomieszczeń w sypialniach na wypadek konieczności podłączenia grzejników elektrycznych - farelek,

- działania powódki doprowadziły do pozbawienia powódki możliwości podłączenia nowego pieca c.o. z uwagi na odcięcie jej dojścia do któregokolwiek komina,

- zakup przez powódkę w październiku 2011 r. pieców akumulacyjnych za kwotę 7.750,00 zł miało na celu zapewnienie szybkiego ciepła i było traktowane jako typ ogrzewania wspomagający, a nie zasadniczy, które to ustalenia stały się podstawą wydania przez Sąd I instancji zaskarżonego wyroku wstępnego uznającego, że roszczenie powódki o dopuszczenie do współposiadania
i o zapłatę co do zasady jest usprawiedliwione.

W odpowiedzi na apelację powódka domagała się jej oddalenia w całości
i obciążenie w całości pozwanej kosztami postępowania odwoławczego wraz
z kosztami zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, iż w związku z brzmieniem zarówno samej sentencji wyroku wstępnego i jak jego uzasadnienia nie powinno budzić wątpliwości, że za uzasadnione co do zasady Sąd pierwszej instancji uznał oba zgłoszone roszczenia tj. roszczenie o dopuszczenie do współposiadania i roszczenie o zapłatę odszkodowania oznaczonego na kwotę 18.023 zł.

Pierwsze z tych roszczeń sprecyzowane ostatecznie na rozprawie w dniu 5.04.2013 r. sprowadzało się do żądania umożliwienia powódce współposiadania
i korzystania z jedynego istniejącego aktualnie przewodu - kanału umożliwiającego przeprowadzenie i korzystanie z instalacji c.o., a który znajduje się obecnie
w wyłącznym posiadaniu pozwanej.

Drugie natomiast roszczenie sprowadzało się do żądania zasądzenia odszkodowania w kwocie 18.023 zł jako następstwa samowolnego pozbawienia powódki dostępu do wspólnej dotychczas instalacji centralnego ogrzewania.

W świetle brzmienia art. 318 k.p.c. nie powinno budzić wątpliwości, że
w przypadku drugiego z tych żądań wydanie wyroku wstępnego jest dopuszczalne
i możliwe.

Zgodnie bowiem z cytowanym wyżej przepisem Sąd uznając roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie, może wydać wyrok wstępny tylko co do samej zasady, co do spornej zaś wysokości żądania - zarządzić bądź dalszą rozprawę, bądź jej odroczenie (§ 1). W razie zarządzenia dalszej rozprawy, wyrok co do wysokości żądania, jak również co do kosztów może zapaść dopiero po uprawomocnieniu się wyroku wstępnego (§ 2).

Jak z powyższego wynika wydanie wyroku wstępnego jest możliwe
w sprawach o odszkodowanie, gdzie sporna jest zarówno zasada odpowiedzialności jak i wysokości odszkodowania. Judykatura dopuściła również możliwość wydania wyroku wstępnego przy powództwach o ustalenie (art. 189 k.p.c.), jeżeli prawo lub stosunek prawny sporne są zarówno co do samej zasady jak i zakresu (por. uchwała S.N. z 19.11.1957r. IV CO 15/57).

Nie jest natomiast możliwe wydanie wyroku wstępnego w sprawie
o dopuszczenie do współposiadania, gdyż uznanie powództwa za uzasadnione prowadzić winno do uwzględnienia.

W tej sprawie żądanie pozwu zostało sprecyzowane na rozprawie w dniu 5.04.2013 r. i zmierzało jedynie do umożliwienia powódce współposiadania
i korzystania z jednego istniejącego aktualnie przewodu - kanału umożliwiającego przeprowadzenie i korzystanie z instalacji centralnego ogrzewania, a który znajduje się w wyłącznym posiadaniu powódki. Przy takim brzmieniu żądania wydanie wyroku wstępnego nie jest dopuszczalne. Sąd mógł bowiem jedynie albo uwzględnić tak sformułowane powództwo, albo je oddalić, jako nieuzasadnione.

Jednocześnie nie sposób nie zauważyć, że uwzględnieniu tak sformułowanemu powództwu stoi na przeszkodzie szereg okoliczności. Po pierwsze przede wszystkim poprzez

uwzględnienie powództwa w takim kształcie powódka nie osiągnęłaby oczekiwanego przez siebie skutku jakim jest doprowadzenie do ogrzewania piętra budynku.
Po drugie w powództwie tym nie wskazano w jaki sposób pozwana miałaby dopuścić do współposiadania jedynego kanału przez co uwzględnienie powództwa byłoby nieuzasadnione, przede wszystkim dlatego, że byłoby niewykonalne.

Po trzecie trzeba mieć również na uwadze, że w sprawie tej mamy do czynienia
z zaistniałymi wcześniej faktami, które mają wpływ na obecną ocenę żądań powódki. Otóż w świetle niezakwestionowanych w tej sprawie opinii kominiarskich nie budzi wątpliwości, że do jednego kanału kominowego może być podłączony tylko jeden piec centralnego ogrzewania. W związku z tym skoro do tego kanału nie da się podłączyć drugiego pieca dopuszczenie powódki do kanału wykorzystywanego aktualnie przez pozwaną nie jest możliwe. Co więcej w związku z wycięciem rur łączących system grzewczy powódki z piecem podłączonym do tego kanału, korzystanie z tego pieca również do ogrzewania mieszkania powódki nie jest możliwe.

Wymienione uwarunkowania czynią powództwo o dopuszczenie do współposiadania w kształcie nadanym przez powódkę w ostatecznie sprecyzowanym żądaniu za nieuzasadnione, dlatego też wyrok w tej części podlega zmianie,
a powództwo oddaleniu (art. 386 § 1 k.p.c.).

Na marginesie wskazać trzeba, że zdaniem Sądu Okręgowego cel do jakiego zmierzała powódka mógłby zostać ewentualnie osiągnięty jedynie w postępowaniu nieprocesowym, w którym po pierwsze wymaga się współdziałania współwłaścicieli nieruchomości, po drugie Sąd nie jest ściśle związany żądaniem wniosku, w tym znaczeniu, że może ustalić sposób korzystania z kanałów kominowych odmiennie niż tego żąda wnioskodawca (co w procesie z powodu związania Sądu żądaniem pozwu nie może mieć miejsca – art. 321 k.p.c.).

Na marginesie stwierdzić również trzeba, że zaprezentowany przez Sąd
I instancji pogląd, że dokonanie podziału guad usum jest formą dopuszczenia do współposiadania o którym mowa w art. 206 k.c., dochodzonym w trybie procesu jest w literaturze odosobniony i dyskusyjny.

Powszechnie natomiast przyjmuje się, że w przypadku współposiadania, które wymaga zgodnego współdziałania nie ma możliwości wytoczenia powództwa
o dopuszczenie do współposiadania, gdyż wyrok dopuszczający do takiego współdzielenia byłby niewykonalny (por. m. in. komentarz do art. 206 lex omega
T. A. Filipek).

Zgodnie natomiast z dominującym w orzecznictwie i literaturze poglądem określenie przez Sąd innego niż wskazany w art. 206 k.c. sposobu korzystania z rzeczy wspólnej następuje w postępowaniu nieprocesowym (por. komentarz jw. i powołane tam szczegółowo orzecznictwo i literatura).

Uzasadniona jest również apelacja w części dotyczącej niezasadności rozstrzygnięcia wyrokiem wstępnym roszczenia o odszkodowanie.

Analiza akt sprawy prowadzi bowiem do wniosku, że strony uzgodniły sposób rozdzielenie instalacji centralnego ogrzewania, na co wskazuje szereg bezspornych okoliczności sprawy, a także właściwa ocena zeznań osób zupełnie niezainteresowanych wynikiem postępowania, a to z zeznań św. V. J.
i św. K. L. (1).

Trzeba bowiem mieć na uwadze, że to św. V. J., który w dniu 30.08.2011 r. dokonywał w obecności obu stron oględzin istniejącej instalacji c.o. uświadomił obu stronom, że w celu rozdzielenia tej instalacji konieczne jest istnienie dwóch przewodów kominowych, czym potwierdził również ustalenia kominiarza dokonującego oględzin instalacji na zlecenie powódki w dniu 29.08.2011 r.

Jednocześnie dla prawidłowych ustaleń istotne znaczenie ma fakt, że św. V. J. wskazał stronom drugi przewód kominowy, do którego mógł być podłączony kolejny piec c.o. To z kolei skłoniło męża powódki do przebicia się, przy współudziale wynajętego pracownika do tego kanału kominowego.

Następnie po przebiciu się do tego kanału, co nastąpiło w dniu 7.09.2011 r., ojciec powódki w jej imieniu tego samego dnia dokonał zamówienia armatury (rur
i kolanek), które odebrał 10.09.2011 r., a za które zapłacił po wystawieniu faktury.
Z kolei z zeznań św. K. L. (1) (...), który na zlecenie pozwanej dokonał rozdzielenia instalacji wynika, że gdy pierwszy raz 1.09.2011 r. przybył do pozwanej w celu odcięcia pieca c.o. został powstrzymany przez ojca powódki, który twierdził, że należy się powstrzymać z odcięciem przed odnalezieniem drugiego kanału kominowego. Kiedy natomiast przybył do pozwanej w tym samym celu w dniu 7.09.2011 r. otwór
w drugim kanale kominowym był już wykonany. Jednocześnie z zeznań tych wynika, że głównych czynności dokonywał dwa dni - 9 i 10.09.2011 r., przy czym pierwszego dnia odłączył stary piec c.o., natomiast następnego dnia, kiedy likwidował rury łączące instalację powódki ze starym piecem c.o. i je spawał, rozmawiał z D. U. - ojcem powódki, który pytał go, czy u niego również „tak ładnie” wykona instalację centralnego ogrzewania. Ponieważ św. K. L. (1) (...) rozmowę z D. U. wiąże z wykonywaniem czynności odcięcia i spawania rur biegnących
z mieszkania powódki, a czynność ta niewątpliwie miała miejsce 10.09.2011 r. to nie ma żadnych powodów, by uznawać zeznania tego świadka za niewiarygodne, tylko z tego powodu, że świadek mógł pomylić daty dokonywania tej ostatniej czynności.

Fakt, iż wymienieni świadkowie, a to św. V. J. i św. K. L. (1) (...) nie są zainteresowani wynikiem sprawy skłaniać winien do uznania ich za wiarygodne
i uczynienie ich podstawą ustaleń faktycznych.

Nie ma również podstaw do uznania za niewiarygodne zeznań C. O. tylko z tej przyczyny, że nieprawidłowo wskazywała daty dokonywania poszczególnych czynności. C. O. potwierdziła na przykład, że doszło do rozmowy św. K. L. (1) (...) z św. D. U. o której mowa wyżej, przy czym bezsporne też jest, że fakt tej rozmowy potwierdził również św. D. U. (k - 209), który wskazywał jedynie na inną jej datę.

Wymienione wyżej okoliczności, a to uniemożliwienie w dniu 1.09.2011 r. przez ojca powódki św. K. L. (1) (...) odcięcie pieca c.o. ze wskazaniem przyczyn tej decyzji, przedostanie się przez powódkę przy udziale jej męża i wynajętego pracownika do wskazanego przez kominiarza kanału kominowego, zamówienie armatury do podłączenia się do tego kanału kominowego, brak sprzeciwu ze strony powódki, po stwierdzeniu, że dnia 9. 09.2011 r. stary piec został wystawiony na podwórze, obecność D. U. podczas wycięcia rur łączących mieszkanie powódki z piecem c.o., a także wcześniejsze czynności, a to podzielenie szopy na opał przez męża pozwanej oraz zasobnika przez ojca powódki wskazują na to, że strony uzgodniły rozdzielenie instalacji centralnego ogrzewania, przy czym powódka miała skorzystać z nowego kanału kominowego do podłączenia nowego pieca. Jednocześnie z materiału dowodowego można wywnioskować, że strony zamierzając dokonanie rozdzielenia instalacji c.o. były w niewiedzy co do konieczności ewentualnej procedury legalizacyjnej tego przedsięwzięcia. Jak bowiem wynika z zeznań św.
D. U. dopiero w dniu 13.09.2013 r., (a więc po odłączeniu od instalacji) od kominiarza dowiedział się, że zainstalowanie dwóch pieców wymaga pozwolenia budowlanego na tzw. modernizację c.o. (k. 209).

Zdaniem Sądu Okręgowego właśnie ten fakt był rzeczywistą przyczyną skierowania przez D. U. do kominiarza V. J. pisma z 13.09.2011 r.,
a następnie wysłania w dniu 20.09.2011 r. zawiadomienia do Prokuratury Rejonowej J..

Wówczas bowiem ojciec powódki zdał sobie sprawę, że jego córka zostanie obciążona całym ciężarem finansowym i organizacyjnym legalizacji uzgodnionego wcześniej przedsięwzięcia.

Z tych przyczyn podjął szereg działań zmierzających do powrotu do sytuacji sprzed 9.09.2011 r., w tym sporządził pismo z 13.09.2011 r. jak i zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w Prudniku z 20.09.2011 r.

Tymczasem pismom tym Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie przypisał znaczącą rangę, która bezzasadnie przesądzała o zasadzie odpowiedzialności pozwanej. Materiał dowodowy wskazuje bowiem na to, że do tego czasu zarówno ojciec powódki, jak
i ona sama, czy to w sposób wyraźny czy dorozumiany, akceptowali działania
w zakresie rozdzielenia instalacji centralnego ogrzewania.

Wymienione uwagi czynione są wyłącznie w kontekście powództwa
o odszkodowanie, którego źródło według powódki stanowi samowolne odłączenie jej od wspólnej dotychczas instalacji centralnego ogrzewania.

Nie oznacza to zarazem, że pozwana, jako współwłaścicielka zostaje zwolniona od obowiązku współdziałania, co do czynności związanej ze wspólną nieruchomością, w tym pokrywania ciężarów związanych z rzeczą wspólną (art. 207 k.c.).

Z tych wszystkich przyczyn uznając apelację za uzasadnioną w całości,
w oparciu o przepis art. 386 § 1 k.p.c. należało zmienić zaskarżony wyrok i oddalić oba powództwa.

Orzeczenie o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego i odwoławczego znajduje oparcie w przepisie art. 98 i art. 108 k.p.c., a zasądzona kwota kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym znajduje oparcie
w przepisie § 6 pkt 5 rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych …(Dz. U. Nr 163, poz. 1349), a w postępowaniu odwoławczym w przepisie § 12 ust. 1 pkt 1 cyt. wyżej rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r., w którym dodatkowo zasądzono kwotę 1.102 zł tytułem opłaty sądowej od apelacji.