Wyrok SN z 18 września 1999, sygn. II UKN 88/99
Data orzeczenia
18 września 1999
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział II
Przewodniczący
SSN Jerzy Kuźniar
Tagi
Podstawa prawna
II UKN 88/99
Okresem równorzędnym z okresem zatrudnienia jest okres opieki nad
inwalidą zaliczonym do I grupy, także z ogólnego stanu zdrowia, o ile osoba
taka jest jednocześnie inwalidą wojennym i wojskowym - art. 11 ust. 2 pkt 9
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich
rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).
Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Jerzy
Kuźniar (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 1999 r. sprawy z wniosku
Elżbiety P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o rentę
inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego we
Wrocławiu z dnia 7 października 1998 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
U z a s a d n i e n i e
Wyrokiem z dnia 11 marca 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpie-
czeń Społecznych we Wrocławiu oddalił odwołanie wnioskodawczyni Elżbiety P. od
decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 10 grudnia 1996 r.,
odmawiającej przyznania prawa do renty inwalidzkiej wobec niewykazania w okresie
ostatniego dziesięciolecia przed złożeniem wniosku (25 listopada 1986 r. – 25 listo-
pada 1996 r.) żadnego okresu zatrudnienia.
Sąd ustalił, na podstawie akt organu rentowego, że starając się o przyznanie
emerytury w 1994 r., wnioskodawczyni wykazała 13 lat 7 miesięcy i 10 dni okresów
składkowych i nieskładkowych, zaś w świetle opinii biegłych sądowych lekarzy: inter-
nisty i reumatologa przyjął, że jest ona inwalidą II grupy od 1995 r., a inwalidztwo III
grupy powstało przed 31 czerwca 1960 r. w związku ze schorzeniami reumatyczny-
mi. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie ma prawa do renty inwalidzkiej, nie spełnia
2
bowiem wymogów określonych w art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa-
trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), gdyż w
dziesięcioleciu przed powstaniem inwalidztwa nie wykazała pięcioletniego okresu
zatrudnienia.
Rozpoznając apelację wnioskodawczyni, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępo-
wania dowodowe, uzyskując opinię biegłego lekarza reumatologa, w myśl której brak
podstaw do twierdzenia, że inwalidztwo apelującej powstało do dnia 24 listopada
1962 r. lub też do dnia 1 lipca 1965 r. Nie można też podzielić twierdzeń wniosko-
dawczyni, że jej uprawnienie do renty wynika z faktu powstania inwalidztwa II grupy
w 1995 r., a więc w czasie, gdy sprawowała opiekę na swoim mężem, będącym in-
walidą wojennym I grupy. Z akt rentowych męża Mieczysława P. wynika, że jest on
inwalidą I grupy z ogólnego stanu zdrowia, a III grupy w związku ze służbą wojsko-
wą. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, skoro ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni „da-
jące pięcioletni okres zatrudnienia ustało z dniem 1 stycznia 1958 r.”, jej inwalidztwo
powinno wystąpić do 1 lipca 1959 r., aby powstało prawo do renty.
Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie
prawa materialnego „przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust.
2 pkt 9 ustawy o z.e.p.”, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi dru-
giej lub pierwszej instancji do ponownego rozpoznania albo też orzeczenie reforma-
toryjnie. Według skarżącej, art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. zalicza do okresów
równorzędnych z okresami zatrudnienia, okres sprawowania opieki nad inwalidą wo-
jennym lub wojskowym zaliczonym do I grupy inwalidów, także wtedy, gdy inwalidz-
two I grupy ma charakter ogólny, to zaś uzasadnia przyznanie dochodzonego świad-
czenia.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
W myśl art. 39311
KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji
(zarzuty i wnioski), a z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. W oko-
licznościach sprawy oznacza to, że ocenie podlega trafność podniesionego zarzutu
naruszenia prawa materialnego - art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. Przepis ten
uważa za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia, okresy sprawowania opieki
pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym lub wojskowym zaliczonym do I grupy inwali-
dów, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okre-
3
sie sprawowania opieki nie osiągał dochodu przekraczającego miesięcznie połowę
najniższego wynagrodzenia.
Wykładnia tego przepisu pozwala na podzielenie twierdzenia kasacji, że za
okres równorzędny z okresem zatrudnienia uważa się okres opieki nad inwalidą zali-
czonym do I grupy z ogólnego stanu zdrowia, o ile osoba taka jest także inwalidą
wojennym lub wojskowym. Inwalidztwo I grupy nie musi bowiem być inwalidztwem
wojennym lub wojskowym. Wystarczy sprawowanie opieki nad osobą niezdolną do
wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, która ze względu na niemożność samo-
dzielnej egzystencji wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby - art. 24 ust. 4
ustawy o z.e.p., o ile osoba taka ma nadto status inwalidy wojennego lub wojskowe-
go.
Odmienny pogląd Sądu Apelacyjnego nie może być uznany za trafny. Należy
zauważyć, że od dnia 15 listopada 1991 r., to jest od daty wejścia w życie ustawy z
dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania
emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustawy (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.),
okresy te stanowią okresy nieskładkowe, a obecnie nie uwzględnia się okresu opieki
nad inwalidą wojskowym - art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy o rewaloryzacji.
Mimo podzielenia podniesionego w kasacji zarzutu błędnej wykładni art. 11
ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p., wyrok Sądu Apelacyjnego jest prawidłowy. Ostatnie zat-
rudnienie wnioskodawczyni, dające 5 letni okres zatrudnienia, ustało z dniem 1 stycz-
nia 1958 r. W dziesięcioleciu poprzedzającym złożenie wniosku Elżbieta P. nie wyka-
zała żadnego okresu zatrudnienia. W tych warunkach sprawowanie opieki nad swoim
mężem inwalidą I grupy z ogólnego stanu zdrowia i inwalidą III grupy w związku ze
służbą wojskową nie ma znaczenia prawnego, bowiem tego okresu równorzędnego z
okresem zatrudnienia, nie ma do czego doliczyć, ze względu na brak zatrudnienia. W
trafnie powołanym przez Sąd wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1996 r., II
UR 1/96 (OSNAPiUS 1996 nr 19, poz. 290) zajęto stanowisko – podzielane przez
skład rozpoznający niniejszą sprawę – że bez wykazania okresów zatrudnienia nie
są spełnione warunki do przyznania świadczenia. Samo więc istnienie okresów rów-
norzędnych z okresami zatrudnienia nie jest wystarczające, konieczne jest bowiem,
aby okresy te mogły być doliczone do okresów zatrudnienia istniejącego w dziesię-
cioleciu poprzedzającym – w tym wypadku – datę powstania inwalidztwa II grupy (art.
33 ust. 2 ustawy o z.e.p.). Przy braku takich okresów zatrudnienia, nie mają prawne-
go znaczenia okresy z nimi równorzędne.
4
Gdy więc ostatecznie zaskarżony wyrok odpowiada prawu, należało orzec jak
w sentencji po myśli art. 39312
KPC.
========================================