Wyrok - I SA/Wa 2987/22 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - z dnia 6 marca 2023
Teza
Oddalono skargę. Reforma rolna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) asesor WSA Anna Fyda-Kawula Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 listopada 2022 r. nr DNI.rn.625.81.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 9 listopada 2022 r., nr DN-gn.625.81.2022, MinisterOddalono skargę. Reforma rolna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) asesor WSA Anna Fyda-Kawula Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 listopada 2022 r. nr DNI.rn.625.81.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 9 listopada 2022 r., nr DN-gn.625.81.2022, Minister
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
powaga rzeczy osądzonej
spadek
Role w sprawie
Skarb Państwa
biegły
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
6 marca 2023
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Przewodniczący
Anna Fyda-Kawula
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 9 listopada 2022 r., nr DN-gn.625.81.2022, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") po rozpatrzeniu odwołania A. C. (dalej: "wnioskodawca" "skarżący") - utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z 29 kwietnia 2022 r., nr 1128/2022, w przedmiocie umorzenia postępowania.Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.Wnioskiem z 4 kwietnia 2022 r., A. C. wystąpił o stwierdzenie, że zespół dworsko-parkowy obejmujący działki ewidencyjne o numerach [...], wchodzące w skład dawnej działki o numerze [...], położone w K., gmina T., pozostałe we władaniu Skarbu Państwa, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).Wojewoda Mazowiecki ww. decyzją z 29 kwietnia 2022 r., nr 1128/2022, umorzył postępowanie w całości. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie prowadzone było już postępowanie administracyjne i zachodzi res iudicata (powaga rzeczy osądzonej).Odwołanie od decyzji Wojewody Mazowieckiego wniósł A. C., podnosząc, że orzeczenie nacjonalizacyjne wydane zostało w stosunku do całości majątku ziemskiego, uregulowanego w księgach hipotecznych "[...]" i "[...]", podczas gdy wniosek wszczynający postępowanie dotyczy tylko części tego majątku, tj. zespołu dworsko-parkowego. Zdaniem skarżącego, oznacza to, że sprawy nie są tożsame pod względem przedmiotowym.Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Minister stwierdził, że postępowanie w sprawie dotyczy wniosku o stwierdzenie, że konkretne wymienione działki (nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...]) wchodzące w skład dawnego majątku pn. "[...]" i "[...]", nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dopuszczalność złożenia takiego wniosku przewiduje § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.).Minister podniósł, że z akt sprawy wynika, iż wniosek taki został już złożony przez F. D. oraz M. C., które są poprzedniczkami prawnymi A. C., byłymi współwłaścicielkami przejętego na cele reformy rolnej majątku. W wyniku jego rozpatrzenia Urząd Wojewódzki Warszawski orzeczeniem z 23 marca 1948 r., nr UR/I/4/35/46, stwierdził, że nieruchomość ziemska uregulowana w dwóch oddzielnych księgach hipotecznych pn. "[...]" i "[...][...]", o pow. ogólnej [...] ha, położona na terenie gminy K., powiatu g., a stanowiąca współwłasność F. D. i spadkobierców F. D. - podlega przejęciu na cele reformy rolnej w myśl przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Następnie, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z 4 sierpnia 1948 r. (brak numeru sprawy), utrzymał w mocy decyzję Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. W stosunku do zapadłych orzeczeń nacjonalizacyjnych toczyło się również postępowanie nieważnościowe, w wyniku którego Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z 19 marca 1997 r., nr GZ.m-051/625-326/94, odmówił stwierdzenia ich nieważności. Decyzja ta została utrzymana w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 marca 2021 r., nr GZ.m.625.261.2011. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1155/21, oddalił skargę na ww. decyzję.W konsekwencji, organ odwoławczy stwierdził, że w obrocie prawnym pozostają orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 4 sierpnia 1948 r. dotyczące majątku ziemskiego uregulowanego w księgach hipotecznych "[...]" i "[...]". Kwestią bezsporną jest zaś, że zespół dworsko-parkowy, obejmujący działki ewidencyjne o numerach [...] (przedmiot niniejszego postępowania), wchodzący w skład dawnej działki o numerze [...], położony w K., gmina T. wchodził w skład ww. majątku ziemskiego uregulowanego w księgach hipotecznych "[...]" i "[...]".W takiej sytuacji, niemożliwe jest wydanie ponownej decyzji, tylko co do części majątku - w tym przypadku zespołu dworsko-parkowego - gdyż był on już przedmiotem innego postępowania administracyjnego (występuje zatem tożsamość przedmiotowa). W sprawie występują również pozostałe elementy decydujące o powadze rzeczy osądzonej, tj. tożsamość podmiotowa (wnioskodawcą jest podmiot będący następcą prawnym osób, którym przysługiwała możliwość złożenia wniosku w oparciu o przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i które z możliwości takiej skorzystały) oraz tożsamość tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktyczny (sprawa dotyczy zbadania legalności przejęcia nieruchomości, na podstawie tego samego przepisu, który zastosowany został przy orzeczeniach nacjonalizacyjnych w latach 40-tych ubiegłego wieku i w oparciu o ten sam stan faktyczny, który ustalony został na dzień przejęcia spornej nieruchomości na cele reformy rolnej).Z tego powodu zarzut skarżącego nie znalazł uznania w ocenie organu odwoławczego.Minister stwierdził, że w sytuacji, gdy w sprawie zaistniała res iudicata, polegająca na wcześniejszym rozstrzygnięciu sprawy inną decyzją ostateczną, organ administracji zobligowany jest umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSKZgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. ponowne, merytoryczne rozpatrzenie wniosku (w badanej sprawie, dotyczącego tej samej nieruchomości bądź jej części, w oparciu o ten sam przepis prawa) jest niedopuszczalne i stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności orzeczenia, które zapadłoby w takich okolicznościach.Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 listopada 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. C., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 156 §1 pkt 3 k.p.a. w zw. z § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z poprzez błędne uznanie, iż sprawa o ustalenie, że zespół dworkowo-parkowy obejmujący działki ewidencyjne o numerach [...] położone w K. gmina T., pozostałe we władaniu Skarbu Państwa - nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej została prawomocnie rozstrzygniętaW związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanychW uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów. Przede wszystkim wskazał, że organ winien był sprawdzić, czy wskazana przez wnioskodawcę część nieruchomości ziemskiej nadaje się do realizacji zadań wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu, przy czym konieczne jest dokonanie analizy związku funkcjonalnego zwłaszcza pomiędzy dworkiem i parkiem w K. a pozostałą częścią nieruchomości w K., która objęta została reformą rolną.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę za niezasadną.Podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów stanowi art. 105 § 1 k.p.a. zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - oznacza zaś brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego, tj. takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1242/17).W rozpoznawanej sprawie organy, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzyły postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego z 4 kwietnia 2022 r. dotyczące stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy obejmujący działki ewidencyjne o numerach o numerach [...], wchodzące w skład dawnej działki o numerze [...], położone w K., gmina T., pozostałe we władaniu Skarbu Państwa, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Minister uznał bowiem, że w sprawie zachodzi przypadek tzw. res iudicata, czyli tożsamość sprawy rozstrzygniętej orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 4 sierpnia 1948 r. a sprawą wszczętą z wniosku skarżącego z 4 kwietnia 2020 r.Zdaniem Sądu, stanowisko organów jest prawidłowe.Zgodzić bowiem należy się z organem, że w stosunku do majątku opisanego w przytoczonych księgach wieczystych, w tym również w stosunku do zespołu dworsko-parkowego, toczyło się już postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. (z wniosku poprzedniczek prawnych A. C.), które zakończone zostało orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 4 sierpnia 1948 r. Orzeczenia te poddane zostały kontroli w postępowaniu nadzwyczajnym, w wyniku którego zapadło rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 19 marca 1997 r. oraz utrzymujące je w mocy orzeczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 marca 2021 r. W stosunku do tych orzeczeń wydane zostały wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 1999 r., sygn. akt IV Sa 1201/97, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2007/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1155/21. Jak wynika z zapadłych decyzji administracyjnych i wyroków sądów, majątek ziemski "[...]" i "[...]", w tym zespół dworsko-parkowy, podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.Tym samym prawidłowo organy obu instancji uznały, że prowadzenie postępowania z wniosku skarżącego z 4 kwietnia 2022 r., w obecnym stanie faktycznym i prawnym, jest niedopuszczalne.Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji wyroku.., umorzyły postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego z 4 kwietnia 2022 r. dotyczące stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy obejmujący działki ewidencyjne o numerach o numerach [...], wchodzące w skład dawnej działki o numerze [...], położone w K., gmina T., pozostałe we władaniu Skarbu Państwa, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Minister uznał bowiem, że w sprawie zachodzi przypadek tzw. res iudicata, czyli tożsamość sprawy rozstrzygniętej orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 4 sierpnia 1948 r. a sprawą wszczętą z wniosku skarżącego z 4 kwietnia 2020 r.Zdaniem Sądu, stanowisko organów jest prawidłowe.Zgodzić bowiem należy się z organem, że w stosunku do majątku opisanego w przytoczonych księgach wieczystych, w tym również w stosunku do zespołu dworsko-parkowego, toczyło się już postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. (z wniosku poprzedniczek prawnych A. C.), które zakończone zostało orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 23 marca 1948 r. oraz Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 4 sierpnia 1948 r. Orzeczenia te poddane zostały kontroli w postępowaniu nadzwyczajnym, w wyniku którego zapadło rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 19 marca 1997 r. oraz utrzymujące je w mocy orzeczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 marca 2021 r. W stosunku do tych orzeczeń wydane zostały wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 1999 r., sygn. akt IV Sa 1201/97, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2007/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1155/21. Jak wynika z zapadłych decyzji administracyjnych i wyroków sądów, majątek ziemski "[...]" i "[...]", w tym zespół dworsko-parkowy, podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.Tym samym prawidłowo organy obu instancji uznały, że prowadzenie postępowania z wniosku skarżącego z 4 kwietnia 2022 r., w obecnym stanie faktycznym i prawnym, jest niedopuszczalne.Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji wyroku.