Postanowienie SN z 12 lutego 2016, sygn. II CZ 103/15
Data orzeczenia
12 lutego 2016
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Marta Romańska
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 12 lutego 2016 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marta Romańska (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak
SSA Janusz Kaspryszyn (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa K. H. i A. H.
przeciwko Portowi Lotniczemu […]
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 12 lutego 2016 r.,
zażalenia strony pozwanej
na wyrok Sądu Okręgowego w P.
z dnia 27 sierpnia 2015 r.,
oddala zażalenie i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie.
2
UZASADNIENIE
Powodowie A. H. i K. H. wnieśli o zasądzenie od pozwanego Portu
Lotniczego […] kwoty 4.999 zł wraz z ustawowymi odsetkami.
Wyrokiem z dnia 11 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo
i zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kwotę 617 zł tytułem zwrotu
kosztów procesu.
Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2015 r. Sąd Okręgowy na skutek apelacji
powodów uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania
Sądowi Rejonowemu znaniu, pozostawiając temu sądowi orzeczenie o kosztach
postępowania apelacyjnego w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.
Sąd Okręgowy uznał, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi potrzeba
przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości w celu dokonania ustaleń,
czy nastąpił spadek wartości nieruchomości powodów, a jeśli tak, to czy spadek ten
spowodowany był położeniem nieruchomości w granicach obszaru ograniczonego
użytkowania wprowadzonego uchwałą z dnia 30 stycznia 2012 r., czy też nastąpił
niezależnie od wprowadzenia tego obszaru.
W zażaleniu pozwany wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego,
zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c., 382 k.p.c., 227 k.p.c. i 278
k.p.c. skarżący powołał się także na naruszenie art. 129 ust. 2 p.o.ś.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie jest zasadne, a zaskarżone orzeczenie, mimo nieprecyzyjnego
odwołania się do wymogu przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości
„w tym kierunku”, tj. ustalenia okoliczności, które wskutek przyjętej przez sąd
pierwszej instancji koncepcji nie były przedmiotem ustaleń i analizy przy
rozstrzyganiu sprawy, w całości odpowiada prawu.
Przede wszystkim należy podkreślić, że kontrola dokonywana w ramach
zażalenia przewidzianego w art. 3941
§ 11
k.p.c. ma charakter formalny, skupiający
3
się na przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania
w kompetencje sądu in merito. Oznacza to, że w postępowaniu toczącym się na
skutek zażalenia na orzeczenie o uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji
i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy poddaje kontroli prawidłowość stwierdzenia nieważności
postępowania przez sąd drugiej instancji, a jeżeli przyczyną orzeczenia
kasatoryjnego były przesłanki określone w art. 386 § 4 k.p.c. - bada, czy sąd drugiej
instancji prawidłowo pojmował wskazane w tym przepisie przyczyny uzasadniające
uchylenie orzeczenia sądu pierwszej instancji i czy jego merytoryczne stanowisko
uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej instancji. Innymi słowy, bada
czy rzeczywiście sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy albo czy
rzeczywiście wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania
dowodowego w całości. Dokonywana kontrola ma przy tym charakter czysto
procesowy, co oznacza, że Sąd Najwyższy nie może wkraczać w merytoryczne
kompetencje sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację. Zażalenie
przewidziane w art. 3941
§ 11
k.p.c. nie jest bowiem środkiem prawnym służącym
kontroli materialnoprawnej podstawy orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 6 czerwca 2014 r., I CZ 32/14; z dnia 22 maja 2014 r., IV CZ
26/14).
Wskazana przez Sąd Okręgowy podstawa uchylenia wyroku Sądu pierwszej
instancji - potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości -
została powołana niezasadnie. Wbrew stanowisku sądu drugiej instancji
w niniejszej sprawie nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania
dowodowego w całości, co sąd odwoławczy sam akcentuje, dodając,
że przeprowadzenie postępowania w całości dotyczy wskazanych przez tenże sąd
kluczowych okoliczności, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji, z uwagi na potrzebę
przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 in fine k.p.c.),
stanowi wyjątek od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia, a zatem nie może być
rozszerzająco interpretowany, ponieważ prowadziłoby to do sprzeczności z istotą
postępowania apelacyjnego. Założeniem uregulowania art. 386 § 4 in fine k.p.c.
4
było dopuszczenie możliwości wydania wyroku kasatoryjnego w wypadkach
sporadycznych, w których nie doszło do przeprowadzenia dowodów. Nawet zatem
konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w znacznym zakresie nie
wypełnia tej przesłanki (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada
2014 r., I CZ 89/14).
Motywy zaskarżonego wyroku nie wskazują na potrzebę przeprowadzenia
postępowania dowodowego w całości. Nie można uznać, że spełnia tę przesłankę
stwierdzenie konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu
dokonania ustaleń, czy w przypadku nieruchomości powodów nastąpił spadek jej
wartości, a jeśli tak, to czy spadek ten spowodowany był położeniem nieruchomości
w granicach obszaru ograniczonego użytkowania wprowadzonego uchwałą z dnia
30 stycznia 2012 r., czy też nastąpił niezależnie od wprowadzenia tego obszaru.
W tym stanie rzeczy, gdy podstawa zażalenia w powyższym zakresie
okazała się usprawiedliwiona, konieczne i uzasadnione staje się rozważenie,
czy zaskarżony wyrok, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu,
a zażalenie, chociaż z innych przyczyn, ostatecznie podlega oddaleniu.
W niniejszej sprawie należy ocenić, czy Sąd Rejonowy w świetle merytorycznego
stanowiska Sądu Okręgowego rozpoznał istotę sprawy.
Należy podkreślić, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się,
że przez nierozpoznanie istoty sprawy należy przede wszystkim rozumieć
niezbadanie podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia. O sytuacji takiej
można mówić, jeżeli np. sąd nie wniknął w całokształt okoliczności sprawy,
ponieważ pozostając w mylnym przekonaniu ograniczył się do zbadania jedynie
kwestii legitymacji procesowej jednej ze stron lub kwestii przedawnienia, wskutek
czego przedwcześnie oddalił powództwo albo jeżeli zaniechał zbadania
merytorycznych zarzutów pozwanego, związanych z ewentualną wierzytelnością
wzajemną, przysługującą pozwanemu wobec powoda. Innym przykładem
nierozpoznania istoty sprawy jest niedokonanie przez sąd pierwszej instancji
w sprawie o ustanowienie służebności drogi koniecznej ustaleń dotyczących
wysokości wynagrodzenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r.,
I CKN 486/00; z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05; z dnia 20 lipca 2006 r.,
5
V CSK 140/06; z dnia 17 kwietnia 2008 r., II PK 291/07; z dnia 11 sierpnia 2010 r.,
I CSK 661/09; z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 299/10; z dnia 6 września 2011 r.,
I UK 70/11; z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 274/11 oraz postanowienia z dnia
15 lipca 1998 r., II CKN 838/97; z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97; z dnia
25 października 2012 r., I CZ 139/12; z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12
i z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12).
Kontynuując dotychczasowy kierunek orzecznictwa należy przyjąć,
że nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi również w sytuacji, gdy sąd drugiej
instancji dokonał odmiennej niż sąd pierwszej instancji oceny zasady
odpowiedzialności strony pozwanej, wskutek czego zachodzi konieczność
poczynienia po raz pierwszy ustaleń co do rodzaju i rozmiaru szkody. W takim
wypadku nie chodzi tylko o zmianę podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia,
lecz o dokonanie nowych ustaleń faktycznych, ponieważ sąd pierwszej instancji -
ze względu na przyjętą koncepcję rozstrzygnięcia - w ogóle nie czynił ustaleń co do
rodzaju i wysokości szkody, a tym samym nie rozstrzygnął sprawy co do istoty (zob.
np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2014 r., I CZ 32/14; z dnia
22 maja 2014 r., IV CZ 26/14).
Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie, dlatego trzeba przyjąć,
że spełniona została przesłanka kasatoryjnego orzeczenia sądu drugiej instancji
w postaci nierozpoznania istoty sprawy.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zaskarżone orzeczenie
ostatecznie odpowiada prawu. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie
art. 39814
w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c. oddalił zażalenie i - stosownie do art. 108
§ 1 zd. pierwsze w związku z art. 391 § 1 zd. pierwsze, art. 39821
i art. 3941
§ 3
k.p.c. - pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi
wydającemu orzeczenie kończące postępowanie w sprawie.
kc