Postanowienie - II FZ 49/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 12 listopada 2024
Teza
Oddalono zażalenie. podatek dochodowy. Dnia 12 listopada 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 716/23 w przedmiocie wyłączenia referendarza sądowego P. L. w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 15 marca 2023 r. nr [...] w przOddalono zażalenie. podatek dochodowy. Dnia 12 listopada 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 716/23 w przedmiocie wyłączenia referendarza sądowego P. L. w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 15 marca 2023 r. nr [...] w prz
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono zażalenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
prokurator
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
12 listopada 2024
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Małgorzata Wolf- Kalamala
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono zażalenie
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 22 stycznia 2024 r., I SA/Gl 716/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek M. P. (zwanego dalej Skarżącym) o wyłączenie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach - P. L. - w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 15 marca 2023 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. po wznowieniu postępowania.W sprawie Skarżący wskazał, że złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek taki jest rozpoznawany przez referendarza sądowego. We wniosku podniósł, iż nie ma środków finansowych na opłacenie zawodowego pełnomocnika, jest ciężko chory onkologicznie, ma lat 77, mieszka 100 kilometrów od siedziby wojewódzkiego sądu administracyjnego, a sprawa jest skomplikowana. Zaznaczył, że zgodnie z wezwaniem uzupełnił wniosek i przekazał wszystkie żądane dokumenty i informacje, a mimo tego postanowieniemz 24 sierpnia 2023 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.W ocenie Skarżącego referendarz sądowy dokonał negatywnej oceny jego osoby jako człowieka i zarazem strony postępowania, nie mając do tego prawa ani rzeczywistych powodów. W sposób nieuprawniony i dowolny ocenił jego stan zdrowia, co jest dla niego upokarzające i obraźliwe. Zaznaczył, że z tym referendarzem sądowym miał już do czynienia w sprawie o sygn. akt: I SPP/GI 367/21, w której postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2022 r. wspomniany referendarz także odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na to postanowienie Skarżący złożył sprzeciw, który po myśli referendarza rozpoznał sędzia WSA, dodatkowo odmawiając Skarżącemu zdalnego udziału w rozprawie. Zdaniem Skarżącego postanowienia wydawane przez referendarza sądowego są tworzone na zasadzie "kopiuj-wklej" i niewiele różnią się od siebie.Skarżący wniósł o wyłączenie od orzekania osób zaangażowanych w sprawach o sygn. akt I SPP/GI 125/23 oraz I SA/GI 716/23 z uwagi na okazany publicznie rażący brak bezstronności oraz nieuzasadniony, negatywny stosunek do jego osoby ujawniony w postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2023 r.W oświadczeniu z dnia 28 grudnia 2023 r. starszy referendarz sądowy wskazał, że nie dostrzega w stosunku do swojej osoby przesłanki wyłączenia, o której mowa w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.Wojewódzki sąd administracyjny zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek Skarżącego wskazując, że podniesione przez Skarżącego argumenty stanowią próbę podważania merytorycznej zasadności czynności referendarza, które można kwestionować w drodze środków zaskarżenia służących od wydawanych przez referendarza sądowego zarządzeń i postanowień, czyli sprzeciwu. Wskazane przez Skarżącego okoliczności koncentrują się przede wszystkim na sposobie załatwienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z treści wniosku o wyłączenie wynika, że Skarżący kwestionuje ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. W ocenie sądu niezadowolenie Skarżącego z prowadzenia sprawy przez referendarza sądowego, czy też przeświadczenie o wadliwym prowadzeniu postępowania w sprawie nie może oznaczać braku bezstronności referendarza sądowego.W zażaleniu Skarżący wskazał, że referendarz bezzasadnie odmówił mu przyznania prawa pomocy. Wniósł zatem o uchylenie zaskarżonego postanowieniai przyznanie prawa pomocyNaczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.Niniejsza sprawa dotyczy zażalenia na postanowienie w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie referendarza. To znaczy, że Naczelny Sąd Administracyjny sprawdza wąski wycinek sprawy, a mianowicie to, czy WSA Gliwicach w postanowieniu z 22 stycznia 2024 r. prawidłowo rozstrzygnął o oddaleniu wniosku o wyłączenie referendarza.Należy wyjaśnić, że kwestia wyłączenia referendarza jest regulowana przez przepisy art. 18, art. 19, art. 20 i art. 24 P.p.s.a., które stanowią:Art. 18 § 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, żewynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnychbocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inneusługi związane ze sprawą;6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawachO ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niegorozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co doistoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeliw prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącymkontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniuadministracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lubpostanowienia kończącego postępowanie w sprawie;7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracjipublicznej.§ 2. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa,przysposobienia, opieki lub kurateli.§ 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi.§ 4 (uchylony)Art. 19. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziegona jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, żemogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.Art. 20. § 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustniedo protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniającprzyczyny wyłączenia.§ 2. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto,że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana.§ 3 Do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylkoczynności niecierpiące zwłoki.§ 4. Wniosek o wyłączenie sądu jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu naposiedzeniu niejawnym.Art. 21. Sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojegowyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie.Art. 22. § 1. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, wktórym sprawa się toczy.§ 2. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniuniejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy.Art. 24. § 1. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio dowyłączenia protokolanta, referendarza sądowego oraz prokuratoraPrzytoczone przepisy art. 18 P.p.s.a. mówią o wyłączeniu sędziego, ale z art. 24 P.p.s.a. wynika, że mają one zastosowanie do referendarza, dlatego ich przywołanie jest niezbędne w sprawie. Art. 18 § 1 P.p.s.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie referendarza sądowego powinno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest w art. 19 P.p.s.a. Stosownie do art. 20 P.p.s.a. wnoszący o wyłączenie referendarza (tj. Skarżący) obowiązany jest wskazać i uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia referendarza sądowego, zgodnie z art. 22 § 2 P.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego referendarza sądowego, którego wniosek dotyczy.O wyłączeniu referendarza sądowego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie referendarza sądowego, to przyczyny, które wynikają z art. 18 i 19 p.p.s.a. Przesłanki wyłączenia muszą zaistnieć obiektywnie, ale czy one będą się zawierały w zamkniętym katalogu (art. 18 P.p.s.a.), czy w otwartym (art. 19 P.p.s.a.- "jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności") to nie ma znaczenia.Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które obiektywnie uzasadniają uwzględnienie wniosku o wyłączenie referendarza sądowego. Z akt sprawy wynika, że referendarz sądowy, którego wyłączenia domagał się Skarżący, złożył oświadczenie, że w sprawie nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 19 P.p.s.a., że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Skarżący nie wskazał w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważyłyby prawdziwość oświadczenia referendarza sądowego, w związku z tym stwierdzić należy, że postanowienie sądu pierwszej instancji oddalające wniosek o wyłączenie referendarza sądowego było zgodne z prawem.Jeżeli Skarżący żądający wyłączenia referendarza zaprzecza prawdziwości oświadczenia sędziego (referendarza) o braku podstaw do wyłączenia, to obowiązany jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA: z 12 marca 2012 r., I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., I OZ 754/14). Tym samym sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wniosek Skarżącego o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach trafnie zwrócił uwagę, że argumenty Skarżącego wskazują na jego niezadowolenie z nieprzyznania mu prawa pomocy, a w takiej sytuacji Skarżący powinien wnieść sprzeciw, o czym został pouczony, a nie wniosek o wyłączenie orzekającego referendarza. Jeżeli Skarżący był niezadowolony z nieprzyznania mu prawa pomocy to wnosząc sprzeciw uzyskałby ponowne badanie przesłanek, czy spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Wnosząc o wyłącznie referendarza spowodował, że sąd badał, np, czy Skarżący i referendarz nie są rodziną, czy referendarz niewłaściwie wypowiadał się w uzasadnieniu o osobie Skarżącego. Skarżący wnosząc o wyłączenie referendarza doprowadza do tego, że sąd nie bada, czy Skarżącemu należy się prawo pomocy, a sprawdza, czy między konkretnym referendarzem, a tym konkretnym Skarżącym zachodzi tego typu stosunek, że referendarz jest nieobiektywny. Może to wynikać np. z tego, że referendarz i Skarżący są zwaśnionymi sąsiadami. Powyższy wywód ma wyjaśnić Skarżącemu co badał WSA w zaskarżonym postanowieniu i co na obecnym etapie NSA bada.Jak wskazano wcześniej, wobec zarzutów Skarżącego, że referendarz jest nieprzychylnie nastawiony i wobec nieprzedstawienia przez Skarżącego dowodóww celu uprawdopodobnienia takiego nastawienia, odbiera się oświadczenie od referendarza – zgodnie z ustawą. Jeżeli referendarz wskazuje, że nie jest uprzedzony do Skarżącego i nie widzi podstaw do wyłączenia to kolejnym krokiem jest zbadanie orzeczenia referendarza. Istnieje bowiem szansa, że referendarz zawarł w rozstrzygnięciu zdania obrażające stronę, uwłaczające godności, które mogłyby wskazywać na negatywne nastawienie do strony. Lektura rozstrzygnięcia referendarza również nie dostarcza wniosków, że jest on uprzedzony wobec Skarżącego. Referendarz rozpoznał sprawę prawa pomocy w oparciu o dostarczone dokumenty i bazując na doświadczeniu płynącym z innych rozpoznanych spraw. Należy bowiem podkreślić, że Skarżący nie jest jedyną osobą, która składa taki wniosek. Referendarz doszedł do wniosku, że na tle innych wniosków przypadek Skarżącego nie jest wyróżniający się, trudny, ciężki, czy nadzwyczajny. Do takiej oceny referendarz miał prawo. Sąd ma za zadanie sprawdzić, czy referendarz swoje stanowisko uzasadnił, czy też może stwierdził, że nie przyzna prawa pomocy bo np. nie lubi skarżącego. Rozstrzygnięcie referendarza zawierające taką, a nie inną ocenę sytuacji majątkowej Skarżącego jest zgodne z wymogami, profesjonalne, nie dostarcza powodów do podejrzenia, że referendarz jest negatywnie nastawiony do Skarżącego.W zaskarżonym postanowieniu wojewódzki sąd administracyjny prawidłowo podsumował argumentację Skarżącego, który podnosił, że wnosi o wyłączenie od orzekania referendarza ze względu na okazany publicznie rażący brak bezstronności. Prawidłowo również zawarł w orzeczeniu, że referendarz sądowy złożył oświadczenie 28 grudnia 2023 r., w którym wskazał, że nie widzi ze swojej strony żadnych podstaw do wyłączenia. Tak przebiega procedura wyłączenia od orzekania zgodnie z ustawą i istotne jest, że WSA w zaskarżonym postanowieniu przedstawił zarzuty Skarżącego i opisał, jak do tych zarzutów ustosunkował się referendarz. Z tego punktu widzenia rozstrzygnięcie było poprawne i zawierało wszystkie niezbędne elementy.Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając wniosek o wyłączenie referendarza w składzie trzech sędziów prawidłowo ocenił sytuację, że w niniejszej sprawie obiektywnie nie można podejrzewać, że referendarz ma negatywny stosunek do Skarżącego i powinien zostać wyłączony od rozpoznania sprawy Skarżącego. Skoro rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest prawidłowe to zażalenie nie jest zasadne. Sąd w niniejszej sprawie nie wypowiada się o tym, czy Skarżącemu powinno zostać przyznane prawo pomocy, a bada, czy WSA w Gliwicach prawidłowo ocenił, że referendarz orzekając miał do Skarżącego stosunek neutralny i nie miał podstaw do uprzedzeń.Z tych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.., orzeczono, jak w sentencji.