Wyrok SN z 26 stycznia 2001, sygn. II CKN 361/00
Data orzeczenia
26 stycznia 2001
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Marian Kocon
Tagi
Podstawa prawna
Przypozwanie (art. 84 k.p.c.) nie przerywa biegu przedawnienia roszczeń
regresowych przewidzianych w art. 828 § 1 k.c.
Przewodniczący: Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca)
Sędziowie SN: Krzysztof Kołakowski, Kazimierz Zawada
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2001 r. na rozprawie
sprawy z powództwa Zakładu Ubezpieczeń i Reasekuracji „P.” przeciwko Polskim
Kolejom Państwowym, Zachodniej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w P. o
zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z
dnia 28 kwietnia 1998 r.,
oddalił kasację.
Uzasadnienie
Powodowy Zakład Ubezpieczeń pierwotnie domagał się zasądzenia od
pozwanych Kolei kwoty 62 547,84 zł z odsetkami, po czym rozszerzył żądanie
pozwu o dalsze kwoty 106 389,22 zł i 168 981,00 zł z odsetkami tytułem zwrotu
wypłaconego odszkodowania za szkodę spowodowaną wznieceniem pożaru lasu
w sierpniu 1992 r.
Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 23 czerwca 1997 r. uwzględnił
powództwo do wysokości 348 633, 81 zł z odsetkami. Ustalił, że powodowy Zakład
zapłacił odszkodowanie w tej wysokości za szkodę powstałą w mieniu Zakładów
Energetycznych S.A. w P. wskutek pożaru, którego przyczyną był przejazd pociągu
z niesprawnym wagonem. Odpowiedzialność za to ponoszą pozwane Koleje na
podstawie art. 435 k.c.
Od tego wyroku apelację wniosły pozwane Koleje, a Sąd Apelacyjny
w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1998 r. zmienił wyrok Sądu
Wojewódzkiego i zasądzoną kwotę obniżył do wysokości 62 547,84 zł z odsetkami.
Sąd Apelacyjny uwzględnił zgłoszony przed Sądem pierwszej instancji zarzut
przedawnienia roszczenia przekraczającego tę kwotę.
Kasacja powoda – oparta na obu podstawach z art. 3931
k.p.c. – zawiera
zarzut naruszenia art. 84, 85, 321, 378 § 1 i 2, art. 382, 386 k.p.c. oraz art. 123
§ 1 i 2, art. 124, art. 442 § 1, art. 828, 60 i 455 k.c., oraz wniosek o uchylenie
zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Istota podniesionych w kasacji zarzutów sprowadza się do podważenia
stanowiska Sądu Apelacyjnego, że przypozwanie pozwanych Kolei (art. 84 k.p.c.)
nie przerwało biegu przedawnienia roszczenia regresowego.
Przypozwanie, o którym mowa w art. 84 k.p.c., jest instytucją prawa
procesowego. Według § 1 tego przepisu, przypozwanie może nastąpić wówczas,
gdy w razie niekorzystnego rozstrzygnięcia procesu przysługiwałoby stronie
roszczenie względem osoby trzeciej albo osoba trzecia mogłaby wystąpić
z roszczeniem przeciwko stronie. Powszechnie przyjmuje się, że procesowym
skutkiem przypozwania jest, zgodnie z art. 85 w powiązaniu z art. 82 k.p.c.,
pozbawienie osoby przypozwanej zarzutu male gesti processus. Takie
sformułowanie przepisów nie uniemożliwia jednak przyjęcia, że przypozwanie
wywierać może jeszcze inne pozaprocesowe skutki, które wynikać już będą
z poszczególnych przepisów prawa materialnego.
Wato jednak zauważyć, że sformułowanie art. 74 § 1 d.k.p.c. (powstałego z
połączenia rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 litopada 1930 r. i
z dnia 27 października 1932 r., ogłoszonego jako tekst jednolity w obwieszczeniu
Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 1950 r., Dz.U. Nr 43, poz. 394) było
szersze. Przepis ten stanowił, że przypozwanie ma służyć zachowaniu skutków
prawnych w stosunku do osoby trzeciej, a więc skutków w zakresie stosunków
łączących stronę z osobą trzecią. Stąd też przyjmowano, że instytucja
przypozwania pomyślana jest dla przypadków, w których w myśl prawa cywilnego
konieczne jest zawiadomienie osoby trzeciej o toczącym się procesie, a ponieważ
skutki materialnoprawne przypozwania nie zostały określone w przepisach prawa
procesowego, postanowień w tym zakresie szukać należało w innych przepisach,
np. w kodeksie zobowiązań.
Art. 279 pkt 2 k.z. wymieniał przypozwanie, jako jedną z czynności
przerywających bieg przedawnienia. Dlatego też w czasie, w którym obowiązywał
ten przepis, nie było żadnych wątpliwości co do tego skutku przypozwania.
Jednakże sytuacja zmieniła się, gdy art. IV pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. –
Przepisy wprowadzające przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. Nr 34, poz. 312 –
dalej "p.o.p.c.") uchylił omawiany przepis kodeksu zobowiązań wobec uregulowania
zagadnienia przerwy biegu przedawnienia w art. 111 pkt 2 p.o.p.c. Rezygnując z
wyliczania poszczególnych czynności przerywających bieg przedawnienia,
ustawodawca przyjął zasadę, że przerwanie biegu tego terminu następuje „przez
każdą czynność przedsięwziętą w celu dochodzenia roszczenia przed sądem”.
Uznanie zatem przypozwania za czynność przerywającą bieg przedawnienia
zależało od tego, czy można przyjąć, że jest ono czynnością „przedsięwziętą w celu
dochodzenia roszczenia”. Przeważający pogląd, że przepis art. 111 pkt 2 p.o.p.c.
swoim zakresem odpowiada dawnemu art. 279 pkt 2 k.z., prowadził do uznawania,
że przypozwanie jest nadal czynnością, z której dokonaniem prawo materialne
wiąże przerwanie biegu przedawnienia.
Sytuacja uległa jednak zmianie wobec przyjęcia w art. 123 § 1 pkt 1 k.c.
nowej, odmiennej redakcji przepisu regulującego przypadki przerwania biegu
przedawnienia. Przyjęto bowiem, że „bieg terminu przedawnienia przerywa się
przez każdą czynność przed sądem (...) przedsięwziętą bezpośrednio w celu
dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia".
Podkreślono więc w nim wyraźnie bezpośredniość czynności, przerywającej bieg
przedawnienia, w zmierzaniu do dochodzenia lub ustalenia roszczenia. Ta cecha
eliminuje więc liczne czynności, z którymi poprzednio wiązano skutek w zakresie
przerwania biegu przedawnienia, w tym przypozwanie. Z procesowego celu tej
instytucji wynika bowiem wyraźnie, że nie można zaliczyć jej do czynności
zmierzających bezpośrednio do dochodzenia lub ustalenia roszczenia.
Wychodząc z tych założeń, niepodobna podzielić poglądu skarżącego, że
przypozwanie (art. 84 k.p.c.) przerywa bieg przedawnienia roszczeń regresowych
przewidzianych w art. 828 § 1 k.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39312
k.p.c., jak
w sentencji.