Uchwała SN z 9 maja 2001, sygn. III CZP 13/01
Data orzeczenia
9 maja 2001
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Gerard Bieniek
Tagi
Podstawa prawna
Przewodniczący Sędzia SN Gerard Bieniek
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca), Sędzia SA Jan Kremer
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Georgesa G. o uznanie za zmarłą Rywki
E. po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 9 maja
2001 r., przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego,
zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie
postanowieniem z dnia 16 lutego 2001 r.:
„Czy radca prawny reprezentujący osobę fizyczną może być pełnomocnikiem
procesowym w sprawie sądowej, gdy świadczy pomoc prawną w ramach
wykonywania zawodu w spółce wymienionej w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach
prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. zmienionej ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie
ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych
ustaw (Dz.U. z 14 lipca 1997 r. ze zm.) a jednocześnie pozostaje w stosunku pracy
w charakterze pracownika naukowego lub naukowo-dydaktycznego ?”
podjął uchwałę:
Pełnomocnikiem procesowym osoby fizycznej może być radca prawny,
który wykonuje zawód w spółce wymienionej w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6
lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) i jednocześnie
pozostaje w stosunku pracy w charakterze pracownika naukowego lub
naukowo-dydaktycznego.
Uzasadnienie
Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne
powstało na tle następującego stanu faktycznego. Radca prawny dr Sławomir D.,
legitymując się pełnomocnictwem procesowym udzielonym mu przez
wnioskodawcę Georgesa G., złożył w Sądzie Rejonowym w Oświęcimiu wniosek o
uznanie za zmarłą Rywki E. Wezwany do złożenia oświadczenia z art. 89 § 3 k.p.c.
oświadczył, że nie wykonuje zawodu radcy prawnego w ramach stosunku pracy.
W związku z tym oświadczeniem wydano zarządzenie o zwrocie wniosku, w
uzasadnieniu którego podano, że przepis art. 89 § 3 k.p.c. stanowi, iż
pełnomocnictwo udzielone przez osobę fizyczną, składane przez radcę prawnego,
powinno zawierać oświadczenie pełnomocnika, że nie pozostaje on w stosunku
pracy. Tymczasem złożone oświadczenie stwierdza jedynie, że pełnomocnik
wnioskodawcy nie wykonuje zawodu radcy prawnego w ramach stosunku pracy.
Treść tego oświadczenia jest zatem inna niż wymaga ustawodawca, który zakazem
objął pozostawanie w jakimkolwiek stosunku pracy.
W zażaleniu na powyższe zarządzenie pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił
naruszenie art. 89 § 3 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 8 ust. 2 ustawy z
dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.). Podał, że
wykonuje zawód radcy prawnego wyłącznie jako wspólnik spółki komandytowej, w
której komplementariuszami są tylko radcowie prawni i adwokaci, ale zarazem
pozostaje w stosunku pracy jako pracownik naukowo-dydaktyczny, to jest jako
adiunkt w Katedrze Prawa Europejskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Przy rozpoznaniu tego zażalenia Sądowi Okręgowemu w Krakowie nasunęło
się zagadnienie prawne, sformułowane w sentencji postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze,
ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 171)
wprowadzony został do kodeksu postępowania cywilnego przepis art. 89 § 3.
Przepis ten nakłada na radcę prawnego, który składa pełnomocnictwo procesowe
udzielone przez osobę fizyczną, obowiązek złożenia oświadczenia, że nie pozostaje
w stosunku pracy. W art. 89 § 3 k.p.c. nie sprecyzowano, jakich stosunków pracy
dotyczyć ma oświadczenie składane przez pełnomocnika, jednakże pochopny byłby
wniosek, że w przepisie tym jest mowa o jakimkolwiek stosunku pracy.
Analizując przepis art. 89 § 3 k.p.c. należy zwrócić uwagę, że obowiązek
nałożony na pełnomocników obejmuje tylko radców prawnych, a nie adwokatów.
Przyczyna zróżnicowania wydaje się nie budzić wątpliwości. Oczywiste jest, że nie
może chodzić o dyskryminację radców prawnych. Powodem, dla którego obowiązek
złożenia oświadczenia wymienionego w art. 89 § 3 k.p.c. dotyczy tylko radcy
prawnego, jest odmienny co do form charakter wykonywania tego zawodu.
Zawód adwokata jest zawsze wykonywany jako zawód wolny, w związku z
czym wyłączona jest możliwość wykonywania tego zawodu w ramach stosunku
pracy. Inaczej jest w wypadku wykonywania zawodu radcy prawnego. Podstawowe
znaczenie ma tu przepis art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, z którego wynika,
że zawód radcy prawnego może być wolnym zawodem, podobnie jak zawód
adwokata. Dzieje się tak wówczas, gdy radca prawny wykonuje zawód na
podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce
cywilnej jawnej lub partnerskiej z wyłącznym udziałem radców prawnych lub radców
prawnych i adwokatów, albo w spółce komandytowej, w której
komplementariuszami są wyłącznie radcowie prawni lub radcowie prawni i
adwokaci, przy czym wyłącznym przedmiotem działalności takich spółek jest
świadczenie pomocy prawnej. Jednakże cytowany przepis pozostawia radcy
prawnemu możliwość wykonywania zawodu także w ramach stosunku pracy.
Z tym rozwiązaniem ściśle wiąże się treść art. 8 ust. 2 ustawy o radcach
prawnych, pozostawiając bowiem radcy prawnemu tradycyjną dla tego zawodu
możliwość wykonywania go w formie świadczenia pracy, należało zapobiec
ewentualnemu konfliktowi interesów, wynikającemu z pozostawania radcy
prawnego w stosunku pracy, a więc i podległości kierownikowi zatrudniającej go
jednostki organizacyjnej. Temu właśnie celowi służyć ma ograniczenie zawarte w
art. 8 ust. 2, zgodnie z którym radca prawny może świadczyć pomoc prawną
osobom fizycznym tylko w ramach wykonywania zawodu w kancelarii radcy
prawnego lub w spółkach, o których mowa w ust. 1, bez jednoczesnego
pozostawania w stosunku pracy.
Treść art. 8 ust. 2 sprowadza się do ograniczenia możliwości świadczenia
pomocy prawnej w sytuacji określonej w ustępie pierwszym, to znaczy, gdy radca
prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy. Ze względu na wzajemny
związek i usytuowanie obu przepisów uznać trzeba, że w ustępie drugim chodzi o
taki sam rodzaj stosunku pracy, co w ustępie 1, a więc o stosunek pracy, w ramach
którego wykonywany jest zawód radcy prawnego.
Odmienna wykładnia prowadziłaby do nieracjonalnego wyniku. Nie sposób
byłoby znaleźć uzasadnienie dla ograniczenia radcy prawnego w świadczeniu
pomocy prawnej osobom fizycznym dlatego, że pozostaje on w stosunku pracy w
charakterze pracownika naukowego lub naukowo-dydaktycznego.
Zawarty w art. 89 § 3 k.p.c. obowiązek złożenia przez pełnomocnika
oświadczenia jest następstwem tego, że zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o radcach
prawnych, radca prawny może wykonywać zawód w ramach stosunku pracy, ale
wykonując w ten sposób zawód nie może świadczyć pomocy osobom fizycznym.
Oświadczenie, o którym mowa w art. 89 § 3 k.p.c. dotyczyć ma zatem tego, że
radca prawny przy wykonywaniu swojego zawodu nie pozostaje w stosunku pracy.
Natomiast kwestia pozostawania przez radcę prawnego w stosunku pracy w
charakterze pracownika naukowego lub naukowo-dydaktycznego jest z punktu
widzenia art. 89 § 3 k.p.c. obojętna.
Z powyższych względów, na podstawie art. 390 k.p.c., Sąd Najwyższy
rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne jak w uchwale.