Postanowienie SN z 29 sierpnia 2001, sygn. IV CZ 118/01
Data orzeczenia
29 sierpnia 2001
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Tadeusz Zyznowski
Tagi
Podstawa prawna
Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji po jej
złożeniu, ale przed upływem terminu do jej wniesienia, jest prawnie
skuteczne.
Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący), Sędzia SN Elżbieta
Skowrońska -Bocian, Sędzia SA Jan Górowski (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana L. przeciwko Grażynie L. o rozwód,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 sierpnia
2001 r. zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia
10 maja 2001 r.
uchylił zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 maja 2001 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku odrzucił
kasację powoda Jana L. od wyroku tego Sądu z dnia 22 marca 2001 r., wobec
nieprzedstawienia okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie.
W zażaleniu pełnomocnik powoda zarzucił, że w kasacji przedstawił okoliczności
uzasadniające jej rozpoznanie, albowiem w terminie do wniesienia kasacji spełnił
wymóg określony w art. 3933
§ 1 pkt 3 k.p.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wprowadzenie instytucji wstępnego badania kasacji (art. 393 k.p.c.)
doprowadziło do zmian innych unormowań tego środka odwoławczego, do których
należy między innymi postawienie tej skardze dodatkowego wymogu, określonego
w art. 3933
§ 1 pkt 3 k.p.c. Celem jego spełnienia jest przestawienie Sądowi
Najwyższemu powodów, które – zdaniem skarżącego – przesądzają, że kasacja
powinna zostać rozpoznana. Są one istotne dla wstępnego badania kasacji i jej
wyników, a nie dla późniejszego stadium postępowania, to jest rozpoznania kasacji.
Właśnie ze względu na nowy możliwy sposób zakończenia postępowania
kasacyjnego nadano obowiązkowi z art. 3933
§ 1 pkt 3 k.p.c. walor zrównany z
obowiązkiem przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 3933
§ 1
pkt 2 k.p.c.). Nie są to jednak obowiązki tożsame, zatem nie jest spełnieniem
wymogu z art. 3933
§ 1 pkt 3 k.p.c. odwołanie się przez skarżącego do
uzasadnienia podstaw kasacyjnych bez przedstawienia okoliczności wskazanych w
art. 393 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r.,
V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że braki kasacji w zakresie
elementów konstrukcyjnych powodują, iż kasacja jest dotknięta brakiem istotnym,
nieusuwalnym w trybie właściwym dla uzupełnienia braków formalnych pisma
procesowego i w związku z tym podlega odrzuceniu a limine (por. np. uchwałę
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1938 r., C.III. 319/37,
Zb. Urz. 1938., poz. 303 albo postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca
2000 r., II CKN 711/00, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 151). Nieprzedstawienie zatem w
kasacji okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie (art. 3933
§ 1 pkt 3 k.p.c.)
powoduje odrzucenie kasacji bez wzywania o uzupełnienie tego braku (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2000 r., II CKN 1385/00,
OSNC 2000, nr 3, poz. 51).
Niemniej strona może, z własnej inicjatywy, uzupełnić ten brak przed upływem
terminu do wniesienia kasacji (art. 3934
k.p.c.). Skoro bowiem uprawniona jest do
złożenia kasacji, nawet w ostatnim dniu terminu, to nie ma przeszkody, aby w tym
czasie z własnej inicjatywy uzupełniła braki wcześniej wniesionej kasacji w zakresie
jej wymogów konstrukcyjnych, objęte hipotezą art. 3933
§ 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 13 stycznia 1998 r., II CKN 517/97, OSNC 1998, nr 7-8, poz.
127 i orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1937 r., C.III. 2047/36,
Zb. Urz. 1938, poz. 41). Takie stanowisko jest zgodne z zasadą rozporządzalności
czynności procesowych. Do chwili upływu terminu do wniesienia kasacji znajduje
się ona w sferze pełnej dyspozycyjności strony, z której wynika uprawnienie do
zmiany kasacji już wniesionej.
Stosownie do art. 392 k.p.c., stronie przysługuje kasacja. Oznacza to, że ocenie
dopuszczalności podlegać może tylko jedna kasacja (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 14 grudnia 1999 r., II CZ 139/99, OSP 2001, nr 2, poz. 25), a
więc jedynie pierwsza, aż do chwili uprawomocnienia się postanowienia
umarzającego postępowanie na skutek jej cofnięcia bądź odrzucającego kasację.
Wprawdzie tego rodzaju postanowienia stają się skuteczne z chwilą ogłoszenia,
a jeżeli ogłoszenia nie było – z chwilą podpisania sentencji (art. 360 k.p.c.), ale
skutek związania nimi stron i sądów, na podstawie art. 365 § 1 k.p.c., uzyskują, gdy
stają się prawomocne. Dopiero zatem prawomocne odrzucenie środka
odwoławczego niweczy wszelkie skutki procesowe związane z jego wniesieniem,
a nawet zapobiega ich powstaniu. Wywód ten prowadzi do wniosku, że przed
uprawomocnieniem się tych orzeczeń strona nie jest uprawniona do złożenia
drugiej kasacji, choć może w terminie otwartym do jej wniesienia, z własnej
inicjatywy uzupełnić jej wymogi określone w art. 3933
§ 1 k.p.c.
Zaprezentowana wykładnia ma na względzie zasadę ekonomii procesowej,
z której wynika postulat eliminowania czynności zbędnych, przedłużających proces
(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 września 1970 r., III CZP 58/70,
OSNCP 1971, nr 9, poz. 146). Charakter postępowania kasacyjnego i wysoki
stopień jego sformalizowania nie powinien kolidować z realizacją uprawnień
procesowych stron wynikających wprost z kodeksu postępowania cywilnego. (...)
Kasację złożoną w dniu 2 maja 2001 r. Sąd Apelacyjny odrzucił postanowieniem
z dnia 10 maja 2001 r., to jest w terminie do jej wniesienia, który upływał 11 maja
2001 r. Tymczasem w dniu 11 maja 2001 r. skarżący wniósł pismo procesowe, w
którym powołał art. 3933
§ 1 i § 3 k.p.c. i zaznaczył, że zaskarża wyrok w całości
oraz wskazał, iż w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne.
Sąd Apelacyjny nie mógł więc zbadać, czy pismo to zawiera okoliczności
uzasadniające rozpoznanie kasacji wobec wcześniejszego jej odrzucenia. Nie jest
zatem celowe rozstrzyganie w przedmiocie odrzucenia kasacji z powodu braku
wymogów określonych w art. 3933
§ 1 k.p.c. w terminie do jej wniesienia (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1997 r., II UZ 14/96, OSNAPUS
1997, nr 16, poz. 304).
Z powyższych przyczyn zażalenie jest uzasadnione (art. 386 § 4 k.p.c. w związku
z art. 39319
k.p.c.).