sygn. I OSK 1441/24 28 marca 2025 Naczelny Sąd Administracyjny

Wyrok - I OSK 1441/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 28 marca 2025

Teza
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1136/23 w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 4 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/122/202Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1136/23 w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 4 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/122/202
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik uchylono orzeczenie
Typ sprawy sprawa karna
Etap skarga kasacyjna
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
prawo karne
Role w sprawie
osoba uprawniona do alimentów prokurator apelujący / skarżący wnioskodawca
Data orzeczenia 28 marca 2025
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Jerzy Siegień
Rozstrzygnięcie

Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1136/23 w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 4 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/122/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 lutego 2023 r., nr DŚRSM-5202-173/23.

UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 23 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1136/23, oddalił skargę W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 4 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/122/2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.W dniu 15 grudnia 2022 r. W. F. (dalej – skarżący, skarżący kasacyjnie) wystąpił do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem A. F.Prezydent Miasta [...] decyzją z 15 lutego 2023 r. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.Od powyższej decyzji skarżący pismem z 24 marca 2023 r. złożył odwołanie.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 4 maja 2023 r., nr SKO.NP/4115/122/2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że skarżący w dniu 15 grudnia 2022 r. złożył dwa wnioski o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem A. F. oraz nad matką J. F. Jednak skarżący przy ewentualnym uwzględnieniu złożonych wniosków mógłby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na jednego z rodziców.Kolegium, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że w sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem przez skarżącego, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem. Zaprzestanie aktywność zawodowej z dniem 7 czerwca 2019 r., jak i niepodejmowanie zatrudnienia, przez skarżącego nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. W ocenie Kolegium, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego wobec niepełnosprawnego ojca mają charakter codziennych czynności przez co nie wymagają nieprzerwanej obecności osoby opiekuna. Skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Czynności skarżącego związane z opieką nad ojcem nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę uniemożliwiającą podjęcie pracy. Kolegium ustaliło, że skarżący ma trzy siostry i jednocześnie stwierdziło, że nie dostrzegło obiektywnych okoliczności wyłączających możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego sióstr skarżącego. Zdaniem Kolegium część obowiązków w ramach czynności opiekuńczych mogą przejąć siostry skarżącego, na których ciąży wobec ojca obowiązek alimentacyjny. Skarżący powinien rozważyć możliwość zwrócenia się o przyznanie usług opiekuńczych.Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który powołanym na wstępie wyrokiem z 23 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1136/23, skargę oddalił.W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że trafne jest stanowisko Kolegium, iż organ I instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trafne jest również stanowisko Kolegium, że w sytuacji, gdy z urzędu jest wiadomo, iż skarżący wystąpił z wnioskami o przyznanie mu świadczeń pielęgnacyjnych w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, jak w tej sprawie oraz w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, jak w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1135/23, że nie było możliwe pozytywne załatwienie jednego z tych wniosków. W ocenie Sądu, w tym zakresie organy powinny prawidłowo zachować się w ten sposób, że w przypadku jednoczesnego złożenia wniosków, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie administracyjnej, jak i w sprawie, prowadzonej przed Sądem pod sygn. akt III SA/Kr 1135/23, winny wezwać skarżącego, na podstawie art. 50 § 1 k.p.a., o wskazanie – w wyznaczonym terminie – które z żądań należy uznać za złożone jako "pierwsze", pod rygorem odmowy ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego w każdym z tych przypadków, także w razie braku odpowiedzi albo niewyjaśnienia tej kwestii, gdyż organ nie jest władny do dokonania wyboru w tym zakresie. Pomimo braku podjęcia przez orzekające organy tego rodzaju działań ich rozstrzygnięcia są prawidłowe, gdyż przesądzają o tym inne kwestie.Sąd zgodził się ze stanowiskiem Kolegium, jak i organu I instancji, że istnienie osób zobowiązanych do alimentacji wobec członków rodziny ma znaczenie dla kwestii istnienia bądź nie, związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem jakiejkolwiek pracy lub innego zatrudnienia, a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Sądu, skoro nie budzą wątpliwości ustalenia organów administrujących, że wymagająca opieki matka (powinno być ojciec) skarżącego – posiada oprócz niego jeszcze trzy córki, które zamieszkują oddzielnie, prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, pracują zawodowo i nie są w stanie w związku z tym przejąć nawet częściowej opieki nad matką (powinno być ojcem), to winne one wspomóc go w opiece nad matką (powinno być ojcem). Sąd uznał, że należało zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że skarżący nie wykazał, w sposób nie budzący wątpliwości, aby rodzeństwo nie było w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec ojca poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką (powinno być ojcem), ani też, aby skarżący nie był w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nie części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełnił je wobec matki (powinno być ojca) w części obciążającej rodzeństwo. Zasadna jest, zdaniem Sądu, w tym kontekście argumentacja Kolegium, że samo stwierdzenie, iż siostry skarżącego pracują zawodowo, prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, nie może automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie mogą wesprzeć brata (osobiście lub choćby finansowo, realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny) w opiece nad chorą matką (powinno być chorym ojcem). Zasadna jest także argumentacja Kolegium, że twierdzenia skarżącego nie zostały poparte przekonywującymi dowodami. Brak jest w aktach sprawy choćby takich dokumentów, jak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też obrazujących niedostatek finansowy sióstr. Nie wystarczą same oświadczenia i zawarte w nich wyjaśnienia oraz nawet ustalenia (w drodze wywiadów środowiskowych) pracowników socjalnych odnośnie niemożności sprawowania przez rodzeństwo opieki nad ojcem. Skarżący i rodzeństwo powinni co do zasady poprzeć swoje oświadczenia stosownymi dokumentami uwiarygadniającymi zawarte w nich twierdzenia co do choroby, czy sytuacji finansowej.W ocenie Sądu, stanowiska tego nie są w stanie zmienić okoliczności związane ze stanem zdrowia wymagającego opieki ojca skarżącego.Zdaniem Sądu, na podstawie materiału dowodowego nie sposób przyjąć, że skarżący stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę. Skarżący, nie przedstawił takich okoliczności, które by świadczyły o tym, że po pierwsze rodzeństwo ma obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad matką (powinno być ojcem), a po drugie, nie przedstawił takich okoliczności obrazujących taki stan zdrowia wymagającej (powinno być wymagającego) opieki, że jej (powinno być jego) funkcjonowanie w życiu codziennym w sposób samodzielny nie jest możliwe bez pomocy skarżącego w sposób ciągły i nieprzerwany, a więc taki, który wyklucza podjęcie przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Żaden z organów, ani też Sąd nie neguje, że skarżący zajmuje się ojcem, sprząta, gotuje, podaje posiłki, karmi, podaje leki, jednak przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest za sprawowanie opieki. Świadczenie to jest przyznawane wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Czynności takie jak sprzątanie, gotowanie są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Konieczność natomiast pomocy w czynnościach utrzymywania ciała matki (powinno być ojca) w higienie (mycie, zmiana pampersów) wymaga poświęcenia czasu, ale nie w takim rozmiarze, że niweczy to całkowicie jakąkolwiek pracę skarżącego.Sąd zauważył, że nie można stracić z pola widzenia także i tego, że ratio legis pomocy społecznej, polega na tym, że ma ona charakter subsydiarny. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zastępowany przez pełnomocnika – prokuratora, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej - p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:I. art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901), dalej – u.p.s., polegające na oddaleniu, zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracyjnych obu instancji, poprzez zastosowanie do niniejszego postępowania określonej w art. 2 u.p.s zasady subsydiarności (pomocniczości) pomocy społecznej, gdy tymczasem świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem z zakresu pomocy społecznej uregulowanym w cytowanej wyżej ustawie i nie stosują się do niego reguły właściwe dla świadczeń pieniężnych z zakresu pomocy społecznej;II. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na oddaleniu, zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracyjnych obu instancji, poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pominięcie kluczowych ustaleń i wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego, wywiad środowiskowy, o którym mowa w art. 107 u.p.s. oraz treści orzeczenia o niepełnosprawności A. F. z 10 listopada 2022 r., sygn. [...], co w konsekwencji doprowadziło do wydania nieprawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie bez uwzględnienia słusznego interesu strony, tj. przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad A. F.;III. art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2022 r., poz. 615, ze zm.), dalej - u.ś.r., polegające na oddaleniu, zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracyjnych obu instancji, poprzez przyjęcie błędnej wykładni pojęcia opieki, nieprawidłową subsumpcję stanu faktycznego pod normę prawną, tj. że opieka sprawowana przez skarżącego nad ojcem nie stanowi opieki w rozumieniu tego przepisu oraz niezasadne uznanie, iż nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącego, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem A. F.;IV. art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w z w. art. 129 § 2, art. 132, art. 135 § 2, art. 140 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809), dalej - k.r.o., polegające na oddaleniu, zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracyjnych obu instancji poprzez zastosowanie do niniejszego postępowania powyższych przepisów k.r.o. i ustalenie, że negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem A. F. jest obowiązek alimentacyjny córek A. F., których możliwości majątkowe i zarobkowe mają pozwalać na finansowanie pomocy w opiece nad matką (powinno być nad ojcem), bądź wypłacie skarżącemu zwrotu w odpowiedniej części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdy przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego odnoszą się do przepisów k.r.o. jedynie w zakresie podmiotowym, tj. określenia kręgu osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny, uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego;V. art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. art. 50 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 9 i 14 u.p.s. w zw. z art. 9 k.p.a., poprzez uznanie, iż przyznanie usług opiekuńczych dla A.F. jest warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem A. F., gdy tymczasem A. F. nie jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 ust. 9 u.p.s. w zw. z art. 50 ust. 1 u.p.s., a skarżący, jako członek rodziny, zapewnia opiekę matce w rozumieniu art. 6 ust. 14 w zw. z art. 50 ust. 2 u.p.s.;VI. art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 27 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. i art. 50 k.p.a., polegające na oddaleniu, zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracyjnych obu instancji, wskutek niezasadnego uznania, iż złożenie wniosków o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. F. i A. F. nie może skutkować jednoczesnym przyznaniem prawa do obu świadczeń, przy jednoczesnym wyrażeniu błędnego poglądu prawnego, iż art. 50 k.p.a stanowi podstawę do żądania od skarżącego określenia kolejności składanych wniosków.Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, a organ w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.Skarga kasacyjna została oparta na obu określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. podstawach kasacyjnych. W tej sytuacji zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny podnoszonego naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do poprawności dokonanej przez Sąd Wojewódzki wykładni prawa materialnego.Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej - u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych.Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Zauważenia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia.Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że ojciec skarżącego (urodzony w 1944 r.) legitymuje się wydanym na stałe przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 10 listopada 2022 r., w którym stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 października 2022 r., zaś symbol niepełnosprawności to 10-N (choroby neurologiczne). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że ojciec skarżącego jest osobą ze znacznym stopniem naruszenia sprawności organizmu, u której występują znaczne ograniczenia możliwości samodzielnego poruszania się oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.Z przeprowadzonego w dniu 10 stycznia 2023 r., wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącego jest w wieku poprodukcyjnym, nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego. Opiekuje się nim syn – skarżący, wraz z synem i niepełnosprawną żoną J. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Porusza się po domu podtrzymując się ścian i mebli – wymaga asekuracji, nie jest w stanie chodzić po schodach. Posiłki spożywa samodzielnie, ale nie jest w stanie ich sobie przygotować, wymaga pomocy w krojeniu czy smarowaniu pieczywa. Nie wychodzi samodzielnie z domu, w wizytach lekarskich wymaga opieki. Wymaga pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu. Korzysta ze wsparcia skarżącego w trakcie wykonywania wszystkich czynności pielęgnacyjnych. Wymaga pomocy przy posiłkach (w krojeniu, smarowaniu), jest w stanie siedzieć i utrzymuje równowagę, przy chodzeniu wymaga pomocy drugiej osoby, potrzebuje pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych oraz przy korzystaniu z toalety (prowadzenie do WC). Z treści odwołania od decyzji organu I instancji wynika, że ojciec skarżącego w 2014 r. doznał udaru niedokrwiennego skutkującego znacznym niedowładem lewej strony ciała, co spowodowało zaliczenie go w 2016 r. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z czasem stan zdrowia ojca ulegał stopniowemu pogorszeniu, aż do stanu wymagającego stałej opieki (str. 6 odwołania).Skarżący zaś jest w wieku produkcyjnym, nie pracuje zawodowo, ani dorywczo, jest zarejestrowany w PUP w [...] bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnego dochodu (nie pobiera zasiłku, renty, ani żadnego innego świadczenia). Wraz z ojcem i matką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe w domu jednorodzinnym. Utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych matki i ojca. Podjął się opieki nad ojcem, który wymaga pomocy osoby drugiej przez 24 godziny na dobę. W ramach opieki pomaga ojcu w czynnościach higienicznych, tj. kąpieli, obcinaniu paznokci, myciu zębów, prowadzi do toalety, pomaga w ubieraniu i rozbieraniu, rehabilitacji domowej, mierzy ciśnienie, dozuje i podaje leki, przygotowuje wszystkie posiłki, które ojciec spożywa samodzielnie, umawia wizyty lekarskiej i towarzyszy ojcu w ich trakcie, pierze, prasuje sprząta, dba o czystość pościeli, robi zakupy, płaci rachunki, załatwia wszystkie sprawy urzędowe. Sprawowanie całodobowej opieki nad ojcem wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia, choćby w minimalnym wymiarze godzin. Ma trzy siostry, które mieszkają oddzielnie, mają swoje rodziny, pracują zawodowo i nie są w stanie przejąć nawet częściowej opieki nad ojcem, pomagają usługowo i rzeczowo. W 2019 r. musiał zrezygnować z pracy, ponieważ stan zdrowia ojca drastycznie się pogorszył. W ocenie pracownika socjalnego, opieka sprawowana jest prawidłowo, ojciec skarżącego ma zapewnioną całodobową opiekę, wszystkie jego potrzeby życiowe i emocjonalne są zaspokojone. Dzięki odpowiedzialnej opiece i pomocy syna nie musi on korzystać z pomocy instytucji. Skarżący sprawując opiekę nad ojcem daje mu poczucie bezpieczeństwa i zapewnia stałą pomoc w razie pogorszenia stanu zdrowia.Z akt sprawy wynika, że skarżący w okresie od 5 sierpnia 2015 r. do 7 czerwca 2019 r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Zakładzie [...] "[...]" M. K. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na mocy porozumienia stron. Skarżący od 14 czerwca 2019 r. do 11 września 2019 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, w okresie od 12 września 2019 r. do 10 grudnia 2019 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, w okresie od 11 grudnia 2019 r. do nadal jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a w okresie 4 – 25 listopada 2019 r. odbył szkolenie.Skarżący w oświadczeniu z 10 stycznia 2023 r., złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, potwierdził powyższe ustalenia i dodał, że w 2014 r. ojciec też miał udar oraz, że sprawowana opieka nad ojcem wyklucza możliwości zatrudnienia w najmniejszym wymiarze godzin. Ma trzy siostry, które pomagają w sposób usługowy i rzeczowy, pracują zawodowo, mają swoje rodziny, i nie są w stanie przejąć opieki nad ojcem. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia ojca musiał zrezygnować z zatrudnienia w 2019 r. i od tego czasu sprawuje stałą, nieprzerwaną opiekę nad rodzicami. Jest bezrobotny, zarejestrowany w PUP, nie pobiera żadnych świadczeń.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tych okolicznościach niezrozumiałe jest stanowisko organu odwoławczego, jak i Sądu I instancji, iż brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Z przedstawionych wyżej okoliczności wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że ojciec skarżącego ze względu na stan zdrowia wymaga całodobowej opieki i stałej obecności skarżącego, który będąc w jej pobliżu pozostaje w gotowości do udzielenia mu niezbędnej pomocy. Skarżący bez wątpienia wykonuje czynności opiekuńcze nad ojcem codziennie i regularnie w takim wymiarze, który pozostaje adekwatny do jego potrzeb i daje mu poczucie bezpieczeństwa. Stan zdrowia niepełnosprawnego w stopniu znacznym ojca skarżącego, osoby schorowanej – po udarze niedokrwiennym skutkującym znacznym niedowładem lewej strony ciała, ze znacznym stopniem naruszenia sprawności organizmu i znacznymi ograniczeniami możliwości samodzielnego poruszania się, wymaga podejmowania przez skarżącego czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Podkreślić trzeba, iż ojciec skarżącego porusza się po domu podtrzymując się ścian i mebli, nie jest w stanie chodzić po schodach, wymaga asekuracji przy poruszaniu się, wymaga pomocy przy prowadzeniu do toalety i przy czynnościach higienicznych. Wprawdzie posiłki spożywa samodzielnie, ale nie jest już w stanie sam sobie ich przygotować. Nawet jeśli skarżący nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba ojca, to pozostaje w tym czasie w jej dyspozycji, aby w każdej chwili służyć stosowną opieką i pomocą, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Zaznaczyć trzeba, iż tak zwane czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień. Stąd też niezasadne jest twierdzenie, że zakres czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącego wobec ojca w znacznej mierze odpowiada codziennym czynnościom, przez co nie wymagają one nieprzerwanej obecności opiekuna. Nie może budzić wątpliwości, że ojciec skarżącego wymaga opieki w pełnym zakresie i bez tego typu pomocy i opieki ze strony skarżącego nie może samodzielnie funkcjonować. Taki stan rzeczy jednoznacznie wskazuje na szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego wobec ojca, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez niego aktywności zawodowej. Zatem mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad ojca, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż brak aktywności zawodowej skarżącego od czerwca 2019 r. pozwał na stwierdzenie, iż nie występuje związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki. Wskazać bowiem należy, że irrelewantnym dla zaistnienia związku przyczynowo - skutkowego, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostaje, czy skarżący zrezygnował z pracy zarobkowej wcześniej (z innych przyczyn niż opieka), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Inaczej ujmując, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. znaczącym prawnie jest to, aby w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała po stronie wnioskodawcy realna, rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca mu podjęcie zatrudnienia. Skoro zatem w dniu składania przez skarżącego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem istniała rzeczywista potrzeba zapewnienia mu opieki i pomocy, to bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżący zaprzestał aktywności zawodowej w czerwcu 2019 r.Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, iż w rozpoznawanej sprawie występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad niepełnosprawnym ojcem, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia. Brak podejmowania przez skarżącego zatrudnienia wywołany jest bez wątpienia koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącego aktywności zawodowej. Zatem całkowicie nieuprawnione jest stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, o niewystępowaniu związku przyczynowo – skutkowego miedzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym ojcem.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieprawidłowe jest również stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, które uznały, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt posiadania przez skarżącego rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem ojca.Kwestia ta była już wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ukształtowane już orzecznictwo stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżący, czy może ktoś z rodzeństwa, winien sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Stwierdzić zatem trzeba, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącego, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki.Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, pomoc jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym (w tym m. in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, czy skorzystanie z usług opiekuńczych). Nie ma znaczenia, że rodzeństwo skarżącego nie wskazało na istnienie obiektywnych przyczyn, które uniemożliwiałyby im sprawowanie opieki. Podkreślić bowiem trzeba, że przepis art. 17 u.ś.r. takiego wymogu nie ustanawia, natomiast wyraźnie określa podmiotowe i przedmiotowe oraz pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne, czy też sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Należy zwrócić uwagę, iż – wbrew stanowisku Sądu I instancji – brak jest podstaw, aby na wykładnię przepisów u.ś.r. miały oddziaływać przesłanki dotyczące uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej określone w ustawie o pomocy społecznej, a zwłaszcza określona w art. 2 ust. 1 tej ustawy jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej - zasada pomocniczości (subsydiarności). Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawiera bowiem żadnych odesłań w tym zakresie. Z kolei w zakresie warunków, zasad i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego u.ś.r. ma charakter autonomiczny i nie ma podstaw przyjmowanie - jak to uczynił Sąd Wojewódzki - że przepisy u.ś.r. powinny być wykładane z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej i określonych w niej przesłanek odnoszących się do celów i zasad pomocy społecznej. Świadczenia rodzinne stanowią, obok świadczeń z pomocy społecznej, element systemu zabezpieczenia społecznego, ale w żadnym wypadku nie stanowią elementu systemu pomocy społecznej. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych "celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych (...)". Tym samym zasady określone w ustawie o pomocy społecznej w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują żadnego zastosowania. Podkreślenia wymaga, iż warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłącznie spełnienie przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.Podkreślenia wymaga – wbrew stanowisku Sądu I instancji – że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów k.r.o. ma ograniczony charakter i nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów k.r.o. w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Dlatego też nie można do postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stosować powołanych przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów art. 129 § 1, art. 132, art. 135 § 2, art. 140 § 1 k.r.o. Art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. odsyła do przepisów k.r.o. wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym i w oparciu o przepisy k.r.o. dokonano podziału osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i dalszym stopniu zobowiązanych do alimentacji, jak też uwzględnił pierwszeństwo alimentacyjne małżonków względem siebie (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1594/23).Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zasadne okazały się podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji, który bezkrytycznie zaakceptował stanowisko organu odwoławczego o możności odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak związku przyczyno - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem oraz ze względu na możność brania udziału w sprawowaniu opieki nad ojcem przez rodzeństwo skarżącego.Zasadny okazał się także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., albowiem słusznie wskazano w skardze kasacyjnej, że zaskarżona decyzja została wydana wbrew powołanym przepisom procedury administracyjnej, gdyż w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy wydano wadliwe rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.Nieuprawniony okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., albowiem Sąd I instancji nie stosował tego przepisu, tym samym nie mógł go naruszyć.Nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 50 k.p.a., albowiem art. 50 k.p.a. składa się z trzech jednostek redakcyjnych (paragrafów), a skarżący ani w zarzutach kasacyjnych ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazał, który konkretnie przepis przywołanego artykułu został naruszony. Nie jest rolą Sądu kasacyjnego domyślanie się, który przepisów składających się na dany artykuł ustawy został, według skarżącego, naruszony.Zarzut naruszenie art. 151 w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. nie znajduje uzasadnienia, albowiem w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem skarżący może uzyskać przedmiotowe świadczenie jedynie na jednego z rodziców.Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., przy czym weźmie pod uwagę, iż nie jest możliwe jednoczesne uwzględnienie obydwu wniosków o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką i nad ojcem.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji.. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji.