Wyrok - II GSK 1793/21 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 28 marca 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Działalność gospodarcza, Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) Protokolant asystent sędziego Jan Pankiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. w Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2398/20 w sprawie ze skargi M. w Ś. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 3 września 2020 r. nr [...]Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Działalność gospodarcza, Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) Protokolant asystent sędziego Jan Pankiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. w Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2398/20 w sprawie ze skargi M. w Ś. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 3 września 2020 r. nr [...]
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
powód
odwołujący
uczestnik postępowania
apelujący / skarżący
uczestnik
Data orzeczenia
28 marca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Dorota Dąbek
Podstawa prawna
art. 80
kpa
art. 107
kpa
art. 7
kpa
art. 8
kpa
art. 77
kpa
art. 174
ppsa
art. 134
ppsa
art. 145
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (10)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2398/20, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), oddalił skargę M. w Ś. (dalej powoływana także jako skarżąca spółka) na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 3 września 2020 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.Po przeprowadzeniu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie cofnięcia zezwolenia, uzyskania w jego trakcie pozytywnej opinii Prezydium Okręgowej Rady Aptekarskiej Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej we Wrocławiu z 27 czerwca 2019 r., w przedmiocie cofnięcia skarżącej spółce zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny we Wrocławiu (dalej: DWIF) decyzją z 24 lipca 2019 r. cofnął skarżącej spółce zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej o nazwie "M.", położonej w Ś., przy ul. [...]. Zasadniczym powodem cofnięcia zezwolenia było nieprzestrzeganie przez skarżącą spółkę art. 87 ust. 2, art. 88 ust. 5 oraz art. 96 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2020 r. poz. 944 z późn. zm., dalej powoływana jako p.f.), w szczególności sprzedaż przez ww. aptekę produktów leczniczych, również wydawanych na podstawie recepty, do hurtowni farmaceutycznej, co stanowiło obrót hurtowy tymi produktami w rozumieniu art. 72 ust. 3 p.f., na co skarżąca spółka nie posiadała zezwolenia (art. 74 ust. 1 p.f).W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej spółki, Główny Inspektor Farmaceutyczny (dalej: GIF) decyzją z dnia 3 września 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.Zdaniem GIF stwierdzone przez DWIF prowadzenie obrotu produktami leczniczymi wydawanymi na receptę, w sposób niezgodny z przepisami ustawy - Prawo farmaceutyczne, uzasadniało przyjęcie, że doszło do utraty rękojmi należytego prowadzenia apteki i zastosowanie art. 37ap ust. 1 pkt 2 p.f. jako podstawy prawnej cofnięcia zezwolenia na prowadzenia apteki.Wskazanym na wstępie wyrokiem, WSA w Warszawie oddalił skargę spółki, podkreślając że w jego ocenie, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 3 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.; dalej: ustawa COVID), nie naruszało prawa strony do sądu. W tym zakresie odwołał się do uchwały składu 7 sędziów NSA z 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20).Przechodząc do istoty sprawy, odwołując się do treści art. 37ap ust. 1 pkt 2 p.f., art. 65 ust. 1 p.f. oraz art. 72 ust. 1 p.f., sąd pierwszej instancji stwierdził, że sprzedaż produktów leczniczych przez podmiot prowadzący aptekę na rzecz hurtowni ma charakter sprzedaży hurtowej, a tego typu obrót produktami leczniczymi w świetle ustawy - Prawo farmaceutyczne nie jest dopuszczalny. Zasady, że apteki nie mogą prowadzić hurtowego obrotu produktami leczniczymi, nie podważa regulacja zawarta w art. 68 ust. 1 (obrót detaliczny produktami leczniczymi prowadzony jest w aptekach ogólnodostępnych). Z treści ostatniego z powołanych przepisów - w zestawieniu z art. 72 ust. 1 p.f. - nie można bowiem wyprowadzać tylko i wyłącznie takiego wniosku, że poza aptekami obrót detaliczny produktami leczniczymi prowadzony być nie może, a tym samym, że Prawo farmaceutyczne nie zawiera zakazu prowadzenia przez apteki obrotu hurtowego.Sąd pierwszej instancji zauważył, że na mocy ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo farmaceutyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 788) z dniem 12 lipca 2015 r. przepis art. 103 ust. 1 uzyskał nowe brzmienie, stanowiąc, że wojewódzki inspektor farmaceutyczny cofa zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, jeżeli apteka: 1) prowadzi obrót produktami leczniczymi niedopuszczonymi do obrotu; 2) naruszyła przepis art. 86a. W myśl zaś powołanego art. 86a Prawa farmaceutycznego zakazane jest zbywanie produktów leczniczych przez aptekę ogólnodostępną lub punkt apteczny hurtowni farmaceutycznej, innej aptece ogólnodostępnej lub innemu punktowi aptecznemu. Ustanowienie w art. 86a p.f. wprost zakazu tzw. "odwróconej dystrybucji" nie można odczytywać jako normatywnej zmiany jakościowej, w stosunku do poprzedniego stanu prawnego. Wprowadzenie art. 86a p.f. zasadnie jest traktowane jako zmiana w istocie o charakterze klaryfikacyjnym i redakcyjnym (por. wyroki NSA z: 17 października 2018 r. sygn. akt II GSK 3320/16, 2 października 2019 r. sygn. akt II GSK 2667/17, te i inne orzeczenia przytoczone w niniejszym wyroku opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).Zdaniem sądu pierwszej instancji, organy obu instancji w sposób staranny i wyczerpujący zebrały i oceniły materiał dowodowy w sprawie, z zachowaniem reguł z art. 7, art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i spełniało wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Podstawą ustaleń faktycznych były przede wszystkim faktury wystawione przez spółkę, których prawdziwość nie była kwestionowana. Zostały zgromadzone na użytek postępowania karnego oraz załączone do protokołu kontroli przeprowadzonej w ww. aptece w dniach 30-31 sierpnia 2016 r., który Wspólniczka podpisała. Okolicznością mającą istotne znaczenie było udokumentowanie sprzedaży produktów leczniczych z apteki ogólnodostępnej do hurtowni farmaceutycznej, co zostało wykazane przez organy. Nie było też podważane, że sprzedaży tej dokonywał pracownik apteki - mgr farmacji. Pracownik ten posiadał rozległe uprawnienia nadane przez spółkę, jak wynika z pisma Wspólniczki z 16 grudnia 2014 r.: kontakty z biurem rachunkowym, przygotowywanie dokumentów księgowych dla tego biura, przyjmowanie towarów, kontrola zgodności przyjmowanego towaru z dokumentacją, kontrola prawidłowości wprowadzanych cen, rabatów i promocji, prowadzenie rozliczeń finansowych aptek., miał dostęp do konta bankowego spółki.W ocenie sądu pierwszej instancji, dopuszczenie przez spółkę do sytuacji, że w aptece działał kierownik apteki i wykonujący część jego obowiązków pracownik bez odpowiednich kwalifikacji ku temu, świadczyło o braku nadzoru ze strony spółki nad działaniami opisywanej apteki. Podobnie należy ocenić umożliwienie przez skarżącą działań pracownikowi P. D., który przez okres kilku miesięcy (od sierpnia 2012 r. do czerwca 2013 r.) sprzedawał produkty lecznicze do podmiotu nieuprawnionego i to produkty o kategorii dostępności Rp bez recepty. Ewidentnie łamanie przepisów w zakresie obrotu produktami leczniczymi i farmaceutycznymi, nieprawidłowe funkcjonowanie pracowników apteki powoduje utratę rękojmi należytego prowadzenia apteki przez spółkę, co przemawia za trafnością zaskarżonej decyzji.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca spółka, zaskarżając go w całości.Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego:I. Naruszenie art. 37ap ust. 1 pkt 2 p.f. w zw. z art. 101 ust. 4 p.f. w zw. z art. 99 ust. 2 p.f. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji uznanie, że:a. Spółka nie daje należytej rękojmi prowadzenia apteki ogólnodostępnej pomimo faktu, że w toku prowadzenia działalności przez Spółkę w aptece ogólnodostępnej przymiot rękojmi był wielokrotnie kontrolowany (m.in. poprzez dokonanie zmiany zezwolenia), a co za tym idzie nie budził on zastrzeżeń i okazał się być istniejący oraz wystarczający w postępowaniu o zmianę zezwolenia - a pomimo tego uznanie przez Sąd I instancji, że decyzje wydane przez organy I i II instancji są zgodne z prawem,b. Spółka nie daje należytej rękojmi prowadzenia apteki ogólnodostępnej "M.", w sytuacji, gdzie Spółka po odnotowaniu przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego we Wrocławiu naruszeń p.f. dokonała szeregu czynności naprawczych, w tym niezwłocznego złożenia wszelkich żądanych wyjaśnień, jak również przedłożenia wszystkich wymaganych przez organ dokumentów,- a w związku z czym niezasadne uznanie przez Sąd I instancji, że zachodzą przesłanki do cofnięcia Spółce zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej "M.".Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, którym uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy:I. Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, które spowodowane było niedostrzeżeniem wad procesowych w zakresie nieprawidłowego zastosowania przez organy administracji orzekające w sprawie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegającego na zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez organy administracji, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, a także zaniechanie wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było wydanie nieuzasadnionej decyzji o cofnięciu zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej,II. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 37ap ust. 1 pkt 2 p.f. w zw. z art. 101 ust. 4 p.f. w zw. z art. 99 ust. 2 p.f. poprzez jego niezastosowanie, które spowodowane było niedostrzeżeniem przez Sąd I instancji błędnej wykładni prawa materialnego, czego konsekwencją było uznanie, że zaskarżone decyzje odpowiadają prawu.III. Naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie spowodowane:a. niedostrzeżeniem wad procesowych w zakresie nieprawidłowego zastosowania przez organy administracji art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegających na zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez organy administracji, a także zaniechaniu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie przez organy administracji mającego na celu ustalenie, czy okoliczność utraty rękojmi niezbędnej do prowadzenia apteki ogólnodostępnej przez Spółkę została udowodniona,b. podzieleniem przez Sąd I instancji błędnej wykładni prawa materialnego dokonanej przez organy obu instancji,— a w związku z czym błędne uznanie przez Sąd I instancji, że skarga Spółki nie zasługuje na uwzględnienie w całości i jej oddalenie,IV. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na sporządzeniu niekompletnego, lakonicznego uzasadnienia, w szczególności nieodnoszącego się do zarzutów podniesionych przez Spółkę w skardze.V. Naruszenie art. 75 § 1 p.p.s.a. poprzez niedoręczenie Spółce odpowiedzi organu na skargę Spółki przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym i doręczenie jej jednocześnie z wyrokiem, co całkowicie uniemożliwiło Spółce odniesienie się do argumentacji podnoszonej przez organ II instancji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.Wskazując na powyższe, spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenie zaskarżonych decyzji organów obu instancji lub jedynie uchylenie decyzji organu odwoławczego, ewentualnie jedynie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi. W każdym z ww. przypadków, spółka wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, według norm przepisanych.W odpowiedzi na skargę kasacyjną, GIF wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Stosownie do art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jednak nieważności postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. przewiduje, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.W ocenie Naczelnego Sądu Administracja taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, na co zasadnie wskazała skarżąca kasacyjnie w zarzucie sformułowanym w punkcie V petitum skargi kasacyjnej odnoszącym się do naruszenia przepisów postępowania, wskazując na naruszenie art. 75 § 1 p.p.s.a. poprzez niedoręczenie jej odpowiedzi organu na skargę przed wydaniem wyroku przez sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym.Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniu 25 lutego 2021 r. wydane zostało zarządzenie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, w którym powołując się na art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID, wyznaczono termin posiedzenia niejawnego na dzień 15 marca 2021 r. oraz skład orzekający w sprawie i wskazano, by odpis tego zarządzenia doręczyć stronom lub ich pełnomocnikom wraz z doręczeniem odpisu orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie. Ponadto wskazano, by wraz z tym zarządzeniem doręczyć także odpis skargi i odpowiedzi na skargę, jeżeli dotychczas nie doręczono stronie skarżącej/jej pełnomocnikowi odpisu odpowiedzi na skargę (k. 84 akt sądowych).O wydaniu tego zarządzenia strony nie zostały zawiadomione przed terminem posiedzenia niejawnego, na którym zapadł wyrok. O skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne skarżąca dowiedziała się dopiero po wydaniu wyroku, z wysłanej w dniu 18 marca 2021 r. przez Sąd korespondencji, w której oprócz wyroku Sąd doręczył także zarządzenie z 25 lutego 2021 r. o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne oraz odpis odpowiedzi na skargę z dnia 5 listopada 2020 r. (k. 92 akt sądowych). Pełnomocnik spółki powyższą korespondencję odebrał 22 marca 2021 r. (k. 110 akt sądowych). Zasadnie zatem zarzuciła skarżąca kasacyjnie, że w tej sprawie z powodu niepoinformowania skarżącej o posiedzeniu niejawnym, na którym rozpatrywana była przez Sąd ta sprawa i na którym wydany został wyrok – skarżąca została pozbawiona możliwości wypowiedzenia się, a więc prawa do rzetelnego procesu sądowego, co zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza pozbawienie jej możności obrony jej praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., a więc jest przesłanką nieważności postępowania.Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID bez uprzedniego powiadomienia strony o tym posiedzeniu należy ocenić jako postępowanie sądowe pozbawiające stronę przez Sąd możności obrony jej praw (por. m.in. wyroki NSA: z 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1442/21; z 1 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 531/21; z 1 października 2024 r., sygn. akt II GSK 1881/21; z 28 października 2024 r., sygn. akt I OSK 1219/21). Już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID, uniemożliwiające przedstawienie stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1142/21; z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3462/21). Podkreślenia zaś wymaga, że w rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji w ogóle strony nie powiadomił.Rozpoznawanie spraw na rozprawie jest zasadą postępowania sądowoadministracyjnego (art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a.). Rozprawa jest zasadniczą fazą postępowania sądowoadministracyjnego, podczas której strony zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Na rozprawie strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków (art. 106 § 1 p.p.s.a.). Przywołane przepisy stanowią realizację przewidzianej w art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zasady jawności postępowania sądowego. Prawo do sądu rozumiane formalnie oznacza gwarancję prawidłowego postępowania sądowego, tj. postępowania zapewniającego stronie dochodzenie ochrony jej praw, niezależnie od tego czy ostatecznie wydane zostanie przez sąd rozstrzygnięcie pozytywne czy negatywne dla strony. Strona powinna mieć zatem możliwość przedstawienia swoich racji przed wydaniem rozstrzygnięcia kończącego postępowanie, a swoje stanowisko może prezentować m.in. bezpośrednio przed sądem na rozprawie (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 4134/21).Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu nie tylko na podstawie art. 45 ust. 2 Konstytucji, ale również ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skoro bowiem jednym z elementów prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest prawo do jawnego postępowania sądowego, to należy uznać, że prawo to może być ograniczone na ogólnych warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a zatem ze względu na m.in. zdrowie publiczne (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21). W przypadkach określonych w przepisach szczególnych rozstrzygnięcie sprawy na posiedzeniu niejawnym a nie na rozprawie, nie stanowi zatem naruszenia podstawowych uprawnień procesowych strony.Art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID stanowi taki właśnie przepis szczególny w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. (por. uchwałę NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, ONSAiWSA 2021/3/35). NSA nie kwestionuje zatem samej możliwości skierowania sprawy na posiedzenie niejawne na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID, jednakże rozpoznanie sprawy w tym trybie stanowi wyjątek od ogólnej zasady jawności posiedzeń sądowych (art. 90 § 1 p.p.s.a.), dlatego musi odbywać się w warunkach zapewniających stronie gwarancje prawa do sądu, w tym przede wszystkim możność obrony swoich praw. Odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno bowiem następować z zachowaniem wymogu rzetelnego procesu sądowego.Użyty przez ustawodawcę w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zwrot "jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw" ma otwarty charakter. W prawie do obrony w jawnym postępowaniu sądowym mieści się przede wszystkim prawo do bycia wysłuchanym przed sądem rozstrzygającym sprawę. W dotychczasowym orzecznictwie podkreśla się, że do pozbawienia strony możności obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyrok NSA z 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1142/21). Nieważność postępowania uregulowana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi zatem wtedy, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska (wyrok NSA z 9 listopada 2021 r. sygn. akt III FSK 2822/21). Spełnienie przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. może nastąpić także wówczas, gdy strona zostanie zawiadomiona o terminie posiedzenia, ale na skutek innych zaniechań sądu pierwszej instancji nie będzie w stanie zająć stanowiska w sprawie (wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 4864/21). W literaturze wskazuje się przy tym, że art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. powinien być rozumiany jako obejmujący również te sytuacje, kiedy strona jest pozbawiona możności obrony swych praw z przyczyn leżących w samym charakterze danego unormowania procesowego, ponieważ w przeciwnym wypadku może być pozbawiona należnej jej ochrony prawnej (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, LexisNexis 2011, teza 23 komentarza do art. 183 p.p.s.a.). Przewidziane w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) prawo do rzetelnego procesu sądowego byłoby jedynie iluzoryczne, gdyby nie gwarantowało stronom przynajmniej prawa do przedstawienia stanowiska mającego ich zdaniem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.Ze wskazanych powyżej powodów należy podzielić pogląd, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID, zachowuje standardy ochrony prawa strony w sytuacji, gdy strony zostały zawiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość pisemnego zajęcia stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia (por. np. wyroki NSA: z 19 sierpnia 2021 r., sygn. akt I FSK 203/21; z 20 lipca 2021 r. sygn. akt II FSK 136/21; z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1802/21; z 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1220/21; z 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1442/21; z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 1927/22; z 1 października 2024 r., II GSK 1881/21; z 28 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1219/21). Ten wymóg nie został jednak spełniony w niniejszej sprawie. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem jednoznacznie, że wyżej wymienione zarządzenie z 25 lutego 2021 r. o wyznaczeniu, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID, terminu posiedzenia niejawnego na dzień 15 marca 2021 r. oraz wyznaczeniu składu orzekającego, zostało wysłane do stron i uczestników postępowania dopiero 18 marca 2021 r. (k. 92 akt sądowych), tj. po wydaniu wyroku w niniejszej sprawie.W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaszła nieważność postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie ze względu na wystąpienie przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Wobec przyjęcia przez NSA, że zachodziła w tej sprawie nieważność postępowania sądowego, przedwczesne jest odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony ze względu na charakter stwierdzonego naruszenia prawa.., że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony ze względu na charakter stwierdzonego naruszenia prawa.