Postanowienie - I FSK 978/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 31 marca 2025
Teza
Odrzucono skargę o wznowienie postępowania sądowego. VAT. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt I FSK 874/20 w sprawie ze skargi kasacyjnej T. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 14Odrzucono skargę o wznowienie postępowania sądowego. VAT. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt I FSK 874/20 w sprawie ze skargi kasacyjnej T. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 14
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
odrzucono środek zaskarżenia
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
uczestnik postępowania
apelujący / skarżący
uczestnik
Data orzeczenia
31 marca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Bartosz Wojciechowski
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Odrzucono skargę o wznowienie postępowania sądowego
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt I FSK 874/20, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną T. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: spółka, skarżąca) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1440/19, w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 22 grudnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r.Skarżąca wniosła o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 270, art. 272 § 2a, art. 275 i art. 279 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) z uwagi na wydanie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniu 11 stycznia 2024 r. wyroku w sprawie C-537/22.W opinii spółki, w wyroku I FSK 874/20 NSA wadliwie (w sposób wykluczający się), ustalił, że skarżąca była świadomym uczestnikiem oszustwa podatkowego i jednocześnie powinna była wiedzieć o oszukańczym charakterze transakcji kontrahenta, podczas gdy, zgodnie z wyrokiem C-537/22, w sprawie należało uznać, że skarżąca, dokonując spornych transakcji, dochowała należytej staranności w zakresie weryfikacji zarówno wszystkich kontrahentów, jak i nabywanego towaru i nie może ponosić odpowiedzialności za ewentualne sprzeczne z prawem działania podmiotów na wcześniejszych etapach obrotu.Wskazując na orzeczenie TSUE, skarżąca wniosła o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem w sprawie I FSK 874/20 i uchylenie wskazanego wyroku NSA w całości, a także o uchylenie wyroku sądu I instancji oraz zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wznowieniowego oraz kasacyjnego, ewentualnie – w przypadku oddalenia skargi o wznowienie – o odstąpienie od zasądzania kosztów od spółki.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a., Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.Złożona przez skarżącą skarga o wznowienie postępowania, po zbadaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 280 § 1 p.p.s.a., podlegała odrzuceniu, gdyż nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia.Formułując taką ocenę, Sąd miał na uwadze, że na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. badanie i rozstrzyganie w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania nie ogranicza się tylko do sprawdzenia, czy formalnie powołano się w niej na jedną lub więcej podstaw wznowienia przez wskazanie przepisu je wyrażającego w ramach art. 271-273 p.p.s.a. Czynności te wymagały przede wszystkim zweryfikowania, czy przez wzgląd na uzasadnienie podnoszone podstawy rzeczywiście zachodzą. Skarga o wznowienie musi bowiem zawierać między innymi podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, bo tak stanowi art. 279 p.p.s.a. Sformułowanie zatem podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-273 p.p.s.a. samo przez się nie oznacza oparcia takiej skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli z jej uzasadnienia wynika, że wskazana podstawa w istocie nie zachodzi. Podobnie należy ocenić sytuację, gdy pobieżna ocena akt sprawy prowadzi do przekonania, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia. Sytuacja taka wystąpi np. w przypadku wskazania na orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości, które nie ma nic wspólnego z przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego objętego skargą o wznowienie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2021 r., I FSK 236/21).Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.Zgodnie z art. 272 § 2a p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia (art. 272 § 2a zd. 1). Takim orzeczeniem jest według skarżącego wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 11 stycznia 2024 r. (opublikowany w Dz. U. UE C z dnia 24 lutego 2024 r.), C-537/22.Zgodnie z tym wyrokiem:1) Zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że nakłada ona na sąd krajowy, który skorzystał z uprawnienia przyznanego mu w art. 267 TFUE, obowiązek odstąpienia od oceny prawnej dokonanej przez sąd krajowy wyższej instancji, jeżeli uzna on, mając na względzie wykładnię przepisu prawa Unii dokonaną przez Trybunał w formie wyroku lub postanowienia z uzasadnieniem w rozumieniu art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem, że ocena ta nie jest zgodna z tym prawem. Zasada ta nie stoi jednak na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które ogranicza się do zobowiązania sądów krajowych niższej instancji do uzasadnienia wszelkich odstępstw od tej oceny.2) Artykuł 167, art. 168 lit. a) i art. 178 lit. a) dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w świetle zasad neutralności podatkowej i pewności prawa należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie praktyce, zgodnie z którą organ podatkowy odmawia podatnikowi prawa do odliczenia podatku od wartości dodanej (VAT) związanego z nabyciem towarów, które zostały mu dostarczone, na tej podstawie, że na fakturach dotyczących tych nabyć nie można polegać, ze względu na okoliczności świadczące o braku staranności, który można przypisać rzeczonemu podatnikowi, przy czym okoliczności te są oceniane co do zasady w świetle okólnika opublikowanego przez ten organ do wiadomości podatników, pod warunkiem że:– ta praktyka i ten okólnik nie podważają ciążącego na owym organie obowiązku wykazania w sposób prawnie wymagany obiektywnych okoliczności pozwalających na stwierdzenie, że rzeczony podatnik dopuścił się oszustwa w zakresie VAT lub że wiedział, względnie powinien był wiedzieć, iż dana transakcja wiązała się z takim oszustwem;– rzeczona praktyka i rzeczony okólnik nie nakładają na tego samego podatnika obowiązku przeprowadzenia kompleksowych i dogłębnych weryfikacji jego kontrahenta;– wymogi stosowane przez sam ten organ były zgodne z wymogami przewidzianymi w tym samym okólniku; oraz że– okólnik opublikowany do wiadomości podatników został sformułowany w sposób jednoznaczny, a jego zastosowanie było przewidywalne dla podmiotów prawa.3) Dyrektywę 2006/112 należy interpretować w ten sposób, że:– sprzeciwia się ona temu, aby w sytuacji gdy organ podatkowy zamierza odmówić podatnikowi korzystania z prawa do odliczenia naliczonego VAT na tej podstawie, że podatnik ten uczestniczył w oszustwie w zakresie VAT typu "karuzeli", ów organ podatkowy ograniczył się do ustalenia, że transakcja ta stanowi część zamkniętego łańcucha fakturowania;– do wspomnianego organu podatkowego należy z jednej strony dokładne określenie znamion oszustwa i udowodnienie działań stanowiących oszustwo, a z drugiej strony wykazanie, że podatnik brał czynny udział w tym oszustwie lub że wiedział, względnie powinien był wiedzieć, iż nabycie towarów lub usług powoływane w celu uzasadnienia tego prawa wiązało się z rzeczonym oszustwem, co niekoniecznie oznacza zidentyfikowanie wszystkich uczestników oszustwa oraz prowadzonych przez nich działań.Uzasadniając skargę o wznowienie postępowania, skarżąca wskazuje, że organy sformułowały wykluczający się zarzut świadomego uczestnictwa skarżącej w oszustwie podatkowym oraz uczestnictwa nieświadomego, a kontrola legalności powinna była zostać dokonana z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału odnoszącego się do tzw. dobrej wiary przytoczonego m.in. na stronach 8-10 skargi o wznowienie. Zdaniem strony, żaden dowód ani okoliczność w sprawie nie świadczą o świadomym jej udziale w przestępstwie podatkowym. Nie wykazano też w jakikolwiek sposób, aby skarżąca wiedziała albo powinna była wiedzieć o oszustwach podatkowych na wcześniejszych lub późniejszych etapach.W opinii NSA skarżąca de facto nie zdołała uzasadnić poglądu, że w sprawie sądy administracyjne (w tym zwłaszcza NSA) przedstawiły wykładnię przepisów prawa unijnego sprzeczną choć częściowo z przedstawioną w wyroku Trybunału Sprawiedliwości C-537/22.Jak już to zauważył NSA w postanowieniu z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt I FSK 441/24, "powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2016 r., I FSK 477/15 - wskazał A. Kabat ([w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 272, teza 16), "przesłankę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, o której mowa w art. 272 § 2a p.p.s.a., mogą stanowić tylko precedensowe orzeczenia prejudycjalne Trybunału". Warto też wskazać na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2021 r., II OSK 3289/20, gdzie Sąd za prawidłowe uznał odrzucenie skargi o wznowienie postępowania sądowego na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., podkreślając, że "można żądać wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego ze względu na wyrok TSUE, gdy przyjęto w nim inną interpretację przepisu prawa Unii Europejskiej, niż we wcześniejszym orzeczeniu krajowym" (por. też postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2024 r., I FSK 1968/23).Nawet pobieżne zapoznanie się z wyrokiem NSA objętym przedmiotową skargą o wznowienie postępowania potwierdza brak związku twierdzeń zawartych w tej skardze ze stanem faktycznym ustalonym w sprawie.Nie można też mówić o "wewnętrznej sprzeczności" wyroku NSA. Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w sprawie wyroku z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt I FSK 1515/18 stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien odnieść się do całości ustaleń i całości stanowiska organu podatkowego, wyrażonego w zaskarżonej decyzji, dotyczącego dostaw do skarżącej oraz przez nią realizowanych, w ramach ciągu transakcji mającego na celu oszustwo podatkowe oraz do kwestii świadomości spółki T. co do udziału w transakcjach o oszukańczym charakterze (niedochowania należytej staranności). Sąd wojewódzki powyższe uczynił, co z kolei zostało zaakceptowane przez NSA w wyroku I FSK 874/20. W uzasadnieniu tegoż orzeczenia NSA stwierdził m.in., że "Ocena wszystkich okoliczności doprowadziła Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do trafnej konkluzji, iż prawidłowe jest stanowisko organów podatkowych, że (...) wyłącznie formalny sposób weryfikacji kontrahentów nie może być uznany za podjęcie wszelkich niezbędnych i racjonalnych działań, które w zaistniałych okolicznościach pozwalałyby podatnikowi przypisać należytą staranność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sposób szczegółowy i przejrzysty wskazał zatem na dowody i okoliczności przemawiające za trafnością stanowiska organów w zakresie niedochowania przez skarżącą należytej staranności" (s. 28). Dalej zaś "(...) kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego należy wskazać, iż strona skarżąca, wobec ustaleń organów związanych z okolicznościami transakcji z pewnością powinna była brać pod uwagę ryzyko, co do nierzetelności kontrahenta, zważywszy na podjęte zasady współpracy określone powyżej" (s. 28). Na s. 30: "W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że organy trafnie wskazały, iż o braku tzw. dobrej wiary po stronie Spółki świadczyły takie okoliczności, jak uczestniczenie w transakcjach, które były dla niej intratne, choć nie występowały w nich typowe dla operacji handlowych cechy, jak konieczność poszukiwania towaru, poszukiwania klienta, dopasowania ceny dla potrzeb rynku".Podsumowując przedstawione rozważania, należy uznać, że przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania sądowego nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia, a w konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił tę skargę na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a.Sąd nie orzekł o zwrocie wpisu od skargi o wznowienie, jako że postanowieniem z dnia 22 stycznia 2025 r., sygn. akt III SPP/Wa 369/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił spółkę od wpisu oraz innych opłat sądowych od skargi o wznowienie postępowania.Bartosz Wojciechowski (spr.)sędzia NSASąd nie orzekł o zwrocie wpisu od skargi o wznowienie, jako że postanowieniem z dnia 22 stycznia 2025 r., sygn. akt III SPP/Wa 369/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił spółkę od wpisu oraz innych opłat sądowych od skargi o wznowienie postępowania.Bartosz Wojciechowski (spr.)sędzia NSA