Uchwała SN z 12 marca 2003, sygn. III CZP 96/02
Data orzeczenia
12 marca 2003
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Jan Górowski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący)
Sędzia SN Bronisław Czech (sprawozdawca)
Sędzia SN Barbara Myszka
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Dariusza Ś. i Barbary Ś. – wspólników
spółki cywilnej pod nazwą „A.R.” o wpis w rejestrze przedsiębiorców, po
rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 marca 2003 r.,
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, zagadnienia
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z
dnia 14 listopada 2002 r.:
„Czy zgłaszając wniosek o wpis do rejestru spółki jawnej – w trybie art. 26 § 4
k.s.h. – należy dołączyć umowę spółki cywilnej ze zmianami dostosowującymi treść
tej umowy do wymogów art. 24 i 25 k.s.h. (czyli w istocie dokonać zmiany umowy
spółki cywilnej na umowę spółki jawnej) czy też wystarczającym do zarejestrowania
jest prawidłowe wypełnienie wniosku (na formularzu) i dołączenie (uprzednio
zawartej) umowy spółki cywilnej ?"
podjął uchwałę:
Do wniosku o rejestrację spółki jawnej w trybie art. 26 § 4 k.s.h. należy
dołączyć umowę spółki cywilnej ze zmianami, dostosowującymi jej treść do
wymagań przewidzianych dla spółki jawnej.
Uzasadnienie
Dariusz Ś. i Barbara Ś. w dniu 1 sierpnia 1993 r. zawarli umowę spółki
cywilnej pod nazwą >>„A.R.” Spółka cywilna<<. Następnie w dniu 1 grudnia 2001 r.
podjęli „uchwałę” nr 1/2001, „stanowiącą aneks do umowy spółki cywilnej”. W
uchwale tej wspólnicy stwierdzili, że „postanawiają zgodnie z wymogiem art. 26 § 4
k.s.h. prowadzić dalej działalność gospodarczą jako spółka jawna po
zarejestrowaniu w rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym”.
Dalej powtórzyli całą treść umowy spółki cywilnej i na końcu dodali: „Umowa spółki
cywilnej z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego stanowić będzie umowę
spółki jawnej. Firma spółki będzie brzmieć >>„A.R.” Spółka Jawna”<<.
Dariusz Ś. i Barbara Ś. w dniu 21 grudnia 2001 r. złożyli w Sądzie Rejonowym
dla m. st. Warszawy w Warszawie – w trybie art. 26 § 4 k.s.h. – wniosek o wpisanie
w rejestrze przedsiębiorców przekształcenia swojej spółki cywilnej w spółkę jawną
pod firmą >>”A.R.” Dariusz Ś. i Barbara Ś. Spółka Jawna<<. Do wniosku dołączyli
m.in. wymienioną wyżej umowę spółki cywilnej oraz „uchwałę”.
Jest w sprawie niesporne, że wymieniona spółka cywilna należy do
„przedsiębiorstw większych rozmiarów” w rozumieniu art. 26 § 4 k.s.h.
Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z dnia 25
stycznia 2002 r. odmówił wpisu, albowiem „zgłoszenie spełnia wprawdzie przesłanki
z art. 26 § 1 k.s.h., jednakże wniosek nie może zostać uwzględniony ze względu na
to, że firma powstałej spółki jest niezgodna z wymaganiami art. 24 § 1 k.s.h.”, bo w
uchwale wspólników ma brzmienie >>„A.R.” Spółka Jawna<<, w którym brakuje
nazwisk wspólników, a przynajmniej nazwiska jednego z nich. Zdaniem Sądu
Rejonowego podanie we wniosku prawidłowej nazwy spółki jest niewystarczające,
skoro w załączonych dokumentach nazwa ta jest wadliwa.
Rozpoznając apelację wnioskodawców Sąd Okręgowy w Warszawie
przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne
przytoczone w komparycji niniejszej uchwały. Zdaniem Sądu Okręgowego
wykładnia art. 26 § 4 k.s.h. budzi poważne wątpliwości, które znalazły wyraz w
dwóch grupach poglądów.
Pierwszy pogląd zakłada – w oparciu o praktykę sądów rejestrowych oraz o
brzmienie art. 23 k.s.h. i § 31 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21
grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów
wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści
wpisów w tych rejestrach – konieczność dołączenia przez wnioskodawcę, poza
prawidłowo wypełnionym wnioskiem, także odpowiednio zmodyfikowanej umowy
spółki cywilnej.
Drugie zapatrywanie, opierające się m.in. na literalnej wykładni art. 26 § 4
k.s.h. („z chwilą wpisu do rejestru spółka ta staje się spółką jawną”), przyjmuje, że
skoro wpis dokonywany jest na podstawie art. 26 § 4 k.s.h., to należy (jedynie)
prawidłowo wypełnić wniosek (formularz) – określając w nim m.in. poprawną firmę
spółki jawnej (art. 24 § 1 k.s.h.), natomiast w samym rejestrze (dział I rubryka 4)
należy zamieścić dane o umowie spółki cywilnej. Przepisy te nie przewidują więc
konieczności dołączania odpowiedniej umowy o przekształceniu spółki cywilnej w
spółkę jawną. Tak wpisana do rejestru spółka funkcjonuje w obrocie prawnym w
oparciu o dane z rejestru (wpis), a nie o umowę spółki. Należy tutaj także wskazać
na brak w art. 26 § 4 k.s.h. wymogu dołączenia do wniosku umowy spółki, jak ma to
miejsce w przypadku zgłoszenia do rejestru spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością (art. 167 § 1 pkt 1 k.s.h.); wymóg ten wprowadzają dopiero
przepisy wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.
Prokurator wniosła o odmówienie udzielenia odpowiedzi ze względu na
przedłożenie przez wnioskodawców na rozprawie w sądzie drugiej instancji
brakujących dokumentów, a w przypadku podjęcia uchwały – o udzielenie
odpowiedzi, że treść wniosku musi być zgodna z przedłożoną dokumentacją
(aneksem do umowy spółki cywilnej).
Sąd Najwyższy miał na względzie, co następuje:
Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego wymaga
uwzględnienia zarówno przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks
spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1117 ze zm. – dalej: "k.s.h."), jak i przepisów
ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.
Dz.U. z 2001 r., Nr 17, poz. 209 ze zm. – dalej: "u.K.Rej.Sąd.") oraz rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowego
sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru
Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. Nr 117, poz.
1237 ze zm., dalej "r.K.Rej.Sąd.").
Spółka cywilna (art. 860 k.c.), jeżeli jej przychody netto ze sprzedaży towarów
lub świadczenia usług w każdym z dwóch kolejnych lat obrotowych osiągnęły
równowartość w walucie polskiej co najmniej 400 000 EURO (przedsiębiorstwo
większych rozmiarów) podlega obligatoryjnemu przekształceniu w spółkę jawną, co
następuje z chwilą wpisu do rejestru przedsiębiorców (art. 26 § 3 i 4 k.s.h.). W takiej
sytuacji prawo i obowiązek zgłoszenia do rejestru przysługuje każdemu wspólnikowi
spółki cywilnej (art. 26 § 3 k.s.h.).
Zgłoszenie spółki jawnej do sądu rejestrowego powinno zawierać: firmę,
siedzibę i adres spółki, przedmiot działalności spółki, nazwiska i imiona albo firmy
(nazwy) wspólników oraz adresy wspólników albo ich adresy do doręczeń,
nazwiska i imiona osób, które są uprawnione do reprezentowania spółki, i sposób
reprezentacji (art. 26 § 1 k.s.h.), a nadto powinna być do niego dołączona umowa
spółki jawnej określająca wymagania wymienione w art. 24 i 25 k.s.h. (firma i
siedziba spółki, określenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich
wartość, przedmiot działalności spółki, czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony).
Jeżeli podmiot wpisywany do rejestru działa na podstawie umowy lub statutu,
do wniosku o jego wpisanie dołącza się umowę lub statut (art. 9 ust 3 u.K.Rej.Sąd.).
Dla takiego podmiotu sąd rejestrowy prowadzi odrębne akta rejestrowe obejmujące
w szczególności dokumenty stanowiące podstawę wpisu (art. 9 ust. 1 u.K.Rej.Sąd.),
a w rejestrze przedsiębiorców odnośnie m.in. spółki jawnej, w rubryce czwartej
działu pierwszego, wpisuje się informacje dotyczące umowy stanowiącej podstawę
wpisu (§ 31 pkt 4 r.K.Rej.Sąd.).
Przedstawione ustawowe wymagania treści wniosku o rejestrację spółki
jawnej w rejestrze przedsiębiorców dotyczą także zgłoszenia przekształcenia spółki
cywilnej w spółkę jawną w trybie z art. 26 § 4 k.s.h. Przekształcenie takie nie
wymaga jednak podjęcia przez wspólników spółki cywilnej uchwały w tym
przedmiocie, bądź zawarcia umowy spółki jawnej, jednak wspólnicy ci muszą
uzgodnić wymagania wymienione w art. 24, 25 i 26 § 1 k.s.h., jeżeli nie ma ich
wszystkich (i często nie będzie) w umowie spółki cywilnej.
Wystarczy, że wspólnicy spółki cywilnej sporządzą aneks do umowy spółki
cywilnej w którym uzgodnią dane wymienione w art. 24, 25 i 26 § 1 k.s.h., jeżeli nie
ma ich w dotychczasowej umowie oraz stwierdzą, że z chwilą wpisu do rejestru
spółka cywilna staje się spółką jawną (art. 26 § 4 in fine k.s.h.). Aneks taki wraz z
umową spółki cywilnej powinien być załączony do wniosku o rejestrację,
sporządzonym na urzędowym formularzu. W opisanej sytuacji zbyteczne jest
zawieranie umowy spółki jawnej przez dotychczasowych wspólników spółki
cywilnej.
Powyższe świadczy o tym, że do dokonania rejestracji spółki jawnej, powstałej
z przekształcenia spółki cywilnej, w rejestrze przedsiębiorców nie wystarczy sam
prawidłowo wypełniony wniosek sporządzony na formularzu urzędowym (art. 19 ust.
2 u.K.Rej.Sąd.), ale wymagane jest przedłożenie dokumentów uzasadniających
rejestrację.
Dlatego Sąd Najwyższy, podjął uchwałę jak na wstępie (art. 390 § 1 k.p.c. i
art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr
240, poz. 2052).