Wyrok - I OSK 1936/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1861/23 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 4 października 2023 r., nr SKO.ŚR/411Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1861/23 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 4 października 2023 r., nr SKO.ŚR/411
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
25 czerwca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1861/23, oddalił skargę G.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 4 października 2023 r., SKO.ŚR/4111/552/2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.W dniu 13 maja 2022 r. G.K. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adwokata, wystąpiła do Prezydenta Miasta Krakowa o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką nad niepełnosprawną matką M.C.Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 26 sierpnia 2022 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 27 grudnia 2022 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 6 kwietnia 2023 r. po raz kolejny odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.Od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez adwokata, pismem z 26 kwietnia 2023 r. złożyła odwołanie.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 4 października 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/552/2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.W uzasadnieniu decyzji Kolegium, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności.Kolegium stwierdziło, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą lub niepodejmowaniem pracy, a sprawowaniem opieki nad matką. W ocenie Kolegium, stan zdrowia chorej matki skarżącej i związana z tym opieka nie są tego rodzaju, że uniemożliwiają skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Chora jest na tyle samodzielna, że może funkcjonować bez pomocy skarżącej przez znaczną część doby. Pomoc skarżącej nie ma charakteru opieki ciągłej i absorbującej skarżącą w takim zakresie, że uniemożliwia to jej podjęcie pracy. Z ustaleń stanu faktycznego nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad matką wymuszał na skarżącej niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium wskazało także, że nie wiadomo od kiedy i na czym polega, podnoszone przez skarżącą, pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej i jak wpłynęło na zakres samoobsługi chorej oraz udzielanej jej przez skarżącą pomocy. Nie zostało wykazane żadnym dowodem, że skarżąca po ostatnim zatrudnieniu poszukiwała pracy i kiedy konkretnie oraz jakie działania w tym celu podejmowała. Nie wiadomo, gdzie mieszka druga córka chorej A.K. i jaka jest jej sytuacja rodzinna, zdrowotna i dochodowa.Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie skarżąca, zastępowana przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który powołanym na wstępie wyrokiem z 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1861/23, skargę oddalił.W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w sprawie bezsporne było, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 16 lutego 2022 r., w którym stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność, zaś rzeczony stopień niepełnosprawności istnieje od 16 lutego 2022 r.W ocenie Sądu I instancji, nietrafny okazał się, w kontekście rozważań SKO dotyczących wykładni art. 17 u.ś.r. zawartych na s. 7-9 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zawarty w skardze zarzut dotyczący błędnej wykładni art. 17 ust. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), dalej – u.ś.r. Przytoczone w skardze poglądy sądów administracyjnych są tożsame z tymi przytoczonymi przez SKO w zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, przeprowadzona zgodnie z art. 80 k.p.a., doprowadziła Kolegium do prawidłowych wniosków o braku związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. SKO prawidłowo wypunktowało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że:- skarżąca po dacie uzyskania przez matkę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (16 luty 2022 r.) pracowała, ostatnie zatrudnienie zakończyła 30 kwietnia 2022 r.;- skarżąca oświadczyła, że opiekuje się matką od 2018 r; do 27 października 2019 r. była w stanie godzić opiekę z prowadzeniem działalności gospodarczej;- analiza dokumentacji medycznej (s. 9 zaskarżonej decyzji) doprowadziła SKO do wniosku, że skoro w okresie leczenia operacyjnego matki skarżącej i po nim, skarżąca pracowała i godziła pracę z opieką nad matką, to brak jest podstaw do przyjęcia, że zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej, czy pracy zleconej i ich nadal nie podejmuje wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką;- przedłożona przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej dokumentacja medyczna niepełnosprawnej nie wskazuje, aby w okresie po rezygnacji skarżącej z pracy, tj. 30 kwietnia 2022 r., bądź później nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia niepełnosprawnej i to takie, które wymagałoby stałej, wielogodzinnej opieki nad matką;- brak wykazania przez profesjonalnego pełnomocnika, poprzez np. przedłożenie dokumentacji medycznej, występowania u niepełnosprawnej problemów psychofizycznych, czy problemów z pamięcią, które wymagałyby stałego nadzoru opiekuna jak wskazywała w toku postępowania skarżąca;- brak dokumentacji medycznej, z której by wynikało, że matka skarżącej choruje na cukrzycę, a skarżąca w ramach opieki często mierzy jej poziom cukru;- naciśniecie, na które cierpi matka skarżącej jest regulowane lekami (jak wynika z pism skarżącej);- matka skarżącej w razie potrzeby jest w stanie samodzielnie zmierzyć sobie ciśnienia, zażyć leki, spożyć posiłki, ubrać się, wymienić wkładki higieniczne, czy pieluchomajtki i wykonać czynności higienicznych, skoro jest osobą chodzącą z pomocą kul lub chodzika/balkonika. Skoro (jak wskazał profesjonalny pełnomocnik w piśmie z 12 września 2023 r.) przy pomocy tych sprzętów niepełnosprawna wolno przemieszcza się po mieszkaniu (przechodzi z pokoju do pokoju), to może też dotrzeć w ten sposób również do toalety;- z dokumentacji medycznej zalegającej w aktach sprawy nie wynika, aby niepełnosprawna wymagała asekuracji osoby drugiej podczas przemieszczania się, czy cierpiała na schorzenia kończyn górnych, które by jej uniemożliwiały spożywanie posiłków, picie, czy zmianę wkładek higienicznych;- pomoc skarżącej ogranicza się do przygotowania niepełnosprawnej posiłków i sprzątnięciu po jedzeniu, pomocy przy myciu i kąpieli, ubieraniu oraz przebieraniu, wykonywania masaży i oklepywania, czuwania w trakcie snu matki.Sąd Wojewódzki zaznaczył, że pomimo wezwania Kolegium z 3 lipca 2023 r. skarżąca nie wskazała ile godzin dziennie zajmują jej poszczególne czynności opiekuńcze. Sąd podkreślił, że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. Zatem skarżąca powinna była przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony.Sąd I Instancji podzielił wnioski organu odwoławczego, że skarżąca była w stanie godzić pracę z opieką nad niepełnosprawną matką, bowiem podjęcie i wykonywanie przez nią pracy miało miejsce już po uzyskaniu przez osobę niepełnosprawną znacznego stopnia niepełnosprawności.Sąd Wojewódzki podzielił również stanowisko organu odwoławczego, że czynności, takie jak: przygotowywanie i podanie posiłków, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym. Z kolei czynności takie jak załatwianie spraw urzędowych, czy też czynności gospodarcze: pranie, prasowanie, gotowanie, sprzątanie, opłacanie rachunków stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, które są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z matką, a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy). W ocenie Sądu I instancji, zakres wykonywanych przez skarżącą czynności nie pozwala na przyjęcie, że są to ekstraordynaryjne czynności typowo opiekuńcze. Nie można przyjąć, aby sprawowana przez skarżącą nad matką opieka miała charakter stały lub długoterminowy. Jest to opieka, którą mogłaby wykonywać osoba czynna zawodowo, w ramach czasu wolnego od pracy zawodowej.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935,) dalej - p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi:I. naruszenie prawa materialnego, tj.1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz, że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy;2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezasadnym uznaniu, iż obowiązkiem skarżącej było przedłożenie dokumentacji medycznej na potwierdzenie schorzeń osoby niepełnosprawnej, podczas gdy ustawa nie przewiduje obowiązku wykazywania stanu zdrowia niepełnosprawnej w żaden inny sposób aniżeli legitymowanie się właściwym orzeczeniem o niepełnosprawności;II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:1) art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi przy nieuwzględnieniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;2) art. 151 p.p.s.a., poprzez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.Skarga kasacyjna została oparta na obu określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. podstawach kasacyjnych. W tej sytuacji zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny podnoszonego naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do poprawności dokonanej przez Sąd Wojewódzki wykładni prawa materialnego.Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia.W rozpoznawanej sprawie, poza sporem jest, że matka skarżącej (urodzona w 1936 roku, wdowa), legitymuje się wydanym na stałe przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 16 lutego 2022 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 lutego 2022 r., zaś symbol przyczyny niepełnosprawność to 10-N (choroby neurologiczne) 05-R (upośledzenie narządu ruchu).Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej, mieszka ze skarżącą, cierpi na nadciśnienie tętnicze, otyłość, chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego prawego, ma wszczepiony sztuczny staw kolanowy, zakrzepowe zapalenie żył, nietrzymanie moczu, nowotwór skóry (w przeszłości), obecnie ma wykryty nowotwór skórny o nieokreślonym charakterze, jest całkowicie głucha, korzysta z aparatu słuchowego, nie jest w stanie się schylić bez pomocy skarżącej, samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z podkładów zamiast pieluchomajtek, ma silne bóle kręgosłupa, które przyczyniają się do problemów z chodzeniem, wymaga pomocy przy poruszaniu się po mieszkaniu, prowadzeniu do toalety oraz przy wstawaniu, porusza się o kulach lub przy pomocy balkonika przy asyście/asekuracji skarżącej, ma problemy z pamięcią, nie wykonuje sama żadnych czynności, więc jest całkowicie zdana na opiekę skarżącej.Skarżąca opiekuje się matką od 2018 r. W ramach czynności opiekuńczych nad matką skarżąca wykonuje takie czynności pielęgnacyjne i gospodarcze jak: przygotowanie ubrań i ubieranie, częste przebieranie z uwagi na nietrzymanie moczu, mycie i czesanie włosów i całego ciała, obcinanie paznokcie, robienie zakupów, przygotowanie i podawanie posiłków, krojenie posiłków na mniejsze kawałki, pomaganie przy spożywaniu posiłków płynnych, sprzątanie mieszkanie, pranie, prasowanie, regulowanie opłat mieszkaniowych, mierzenie ciśnienia, umawianie wizyt lekarskich i w nich towarzyszenie, podawanie i wykupywanie leków, pilnowanie ich przyjmowania, w razie konieczności robienie zastrzyków, podawanie czopków, załatwianie spraw urzędowych, wykonywanie ćwiczeń fizycznych i masaży, wychodzenie sporadycznie na spacery i asekurowanie matki. Skarżąca zapewnia, że sprawuje całodobową opiekę nad matką. Ma starszą siostrę, z którą nie utrzymuje żadnych kontaktów, jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad matką. Pracownik socjalny w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 marca 2023 r. stwierdził, że matka skarżącej wymaga wsparcia osób drugich.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku Sądu I instancji, należy uznać, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie daje jej możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym zakresie. W tych wymienionych wyżej okolicznościach nie może budzić wątpliwości, że skarżąca wykonuje czynności opiekuńcze nad matką codziennie i systematycznie w takim wymiarze, który pozostaje adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stan zdrowia zaawansowanej wiekowo matki skarżącej, osoby niepełnosprawnej, schorowanej i niezdolnej do samodzielnej egzystencji, wymaga podejmowania czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. Podkreślić należy, iż matka skarżącej ma poważne ograniczenia w samodzielnym poruszaniu się, stąd też zmuszona jest na stałe korzystać z balkonika lub kul przy poruszaniu się po mieszkaniu, jak i do toalety, a nadto wymaga przy tym asekuracji skarżącej. Samodzielnie nie może wykonać czynności toaletowych i higienicznych, tym samym wymaga pomocy przy zachowaniu czystości. Pomocy wymaga również przy przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, a także przypilnowania spożywania leków. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wspomaga matkę w ćwiczeniach i masażach w związku z jej niepełnosprawnością wynikającą ze schorzeń narządów ruchu. W sytuacji, w której skarżąca nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem w danej chwili nie wymaga tego stan i potrzeba matki, to pozostaje w tym czasie w jej dyspozycji, aby w każdym momencie służyć właściwą opieką i pomocą. Nie ulega żadnej wątpliwości, że pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki stanowi bez wątpienia element sprawowania opieki, służy bowiem zapewnieniu takiej osobie poczucia bezpieczeństwa i komfortu psychicznego sprowadzającego się do tego, że osoba niepełnosprawna może w każdym momencie liczyć na pomoc swojego opiekuna. Warto zaznaczyć, że tak zwane czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień. Są to czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania niepełnosprawnej osoby wymagającej opieki. Składają się one na całokształt właściwie sprawowanej opieki. Czynności te należy odnosić do okoliczności danego przypadku.Za pozbawione słuszności, jak i całkowicie niezrozumiałe, w warunkach niniejszej sprawy jest twierdzenie organu odwoławczego, aprobowane następnie przez Sąd I instancji, że zakres czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącą wobec matki w znacznej mierze odpowiada codziennym czynnościom wykonywanym w każdej rodzinie. Zauważyć bowiem należy, że zakres, rodzaj i charakter czynności oraz ich częstotliwość z jaką skarżąca pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu w istotny sposób ogranicza ją czasowo i eliminuje z rynku pracy. Tym samym należy uznać za w pełni zrozumiały i uzasadniony okolicznościami faktycznymi brak możliwości pogodzenia i łączenia opieki przez skarżącą z podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Trudno bowiem sobie wyobrazić, aby skarżąca pozostawiała swoją zaawansowaną wiekowo i niepełnosprawną matkę samą w domu na czas wykonywania pracy, bez możliwości zabezpieczenia jej podstawowych potrzeb, jak również zapewnienia bezpieczeństwa przy poważnych występujących ograniczeniach w samodzielnym poruszaniu się i samodzielnym funkcjonowaniu.Z powyższych względów nie można w żadnym razie uznać za prawidłowe stanowiska organu odwoławczego, jak i Sądu I instancji, iż w warunkach rozpoznawanej sprawy nie występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.Trafnie podnosi skarga kasacyjna, że u.ś.r. nie nakłada na wnioskodawcę obowiązku wykazywania stanu zdrowia osoby wymagającej opieki w żaden inny sposób niż legitymowanie się właściwym orzeczeniem o niepełnosprawności. Wynika to wprost z treści cytowanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca bowiem jako warunek konieczny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami określonymi w tym przepisie. Ustawodawca wyraźnie w tym przepisie określił podmiotowe i przedmiotowe oraz pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.W postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ ustala zakres, rodzaj i formę rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie zebranego materiału dowodowego, a więc wniosku o przyznanie świadczenia, załączonych do niego dokumentów, w tym orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanym przez właściwy organ. W przypadku gdy wymienione dokumenty stanowiące materiał dowodowy nie dają jednoznacznej odpowiedzi (nasuwają wątpliwości) co do rzeczywiście sprawowanej opieki nad osobą wymagającą opieki organ właściwy wedle art. 23 ust. 4aa u.ś.r. może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych – do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej w celu weryfikacji tych wątpliwości. Podkreślenia wymaga, że wywiad środowiskowy jest specyficznym, szczególnym środkiem dowodowym, przy pomocy którego ustala się rzeczywistą sytuację osoby (rodziny) ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Jest to dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ właściwy w zakresie jego działania. Sposób przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego określają przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r., poz. 893). Przepisy tego rozporządzenia określają wiążące wytyczne dla pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad, który bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy (§ 4 ust. 1). W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (§ 4 ust. 2). Wynika z powyższego, iż kluczowym środkiem dowodowym w postępowaniu w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest po pierwsze - orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, po drugie - rzetelnie sporządzony przez pracownika socjalnego wywiad środowiskowy.W tej sprawie sporządzone przez pracownika socjalnego wywiady środowiskowe z 7 lipca 2022 r. i 15 marca 2023 r. zawierają ustalenia, jak i wnioski, co do sytuacji osobistej, zdrowotnej i rodzinnej matki skarżącej. Jeżeli organ, pomimo wniosków pracownika socjalnego wynikających z tych obu wywiadów, miał wątpliwości co do aktualnego stanu zdrowia matki skarżącej, to jego rzeczą było zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o uzupełnienie wywiadu środowiskowego we wskazanym przez siebie zakresie.Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca złożyła wymagane ustawą dokumenty, dwukrotnie został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy przez pracownika socjalnego. Analiza dowodów zgromadzonych w tej sprawie - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – daje podstawy do rozpatrzenia wniosku i wydania wobec skarżącej pozytywnej decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zasadne okazały się podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji, który bezkrytycznie zaakceptował stanowisko organu odwoławczego o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak związku przyczyno - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.Zasadny okazał się także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., albowiem słusznie wskazano w skardze kasacyjnej, że zaskarżona decyzja została wydana wbrew powołanym przepisom procedury administracyjnej, gdyż w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy wydano wadliwe rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji. Sprostowania komparycji zaskarżonego wyroku dokonano na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.