Wyrok - I OSK 1927/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 25 czerwca 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1749/23 w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 września 2023 r., nr SKO.NP/4115/293/20Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1749/23 w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 września 2023 r., nr SKO.NP/4115/293/20
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
zobowiązany alimentacyjnie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
25 czerwca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
art. 80
kpa
art. 77
kpa
art. 183
ppsa
art. 174
ppsa
art. 170
ppsa
art. 151
ppsa
art. 182
ppsa
art. 205
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 25 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1749/23, oddalił skargę E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 21 września 2023 r., nr SKO.NP/4115/293/2023, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.W dniu 30 marca 2023 r. E.K. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adwokata, wystąpiła do Burmistrza D. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T.K.Burmistrz D. decyzją z 3 sierpnia 2023 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.Od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez adwokata, pismem z 16 sierpnia 2023 r. złożyła odwołanie.Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 21 września 2023 r., nr SKO.NP/4115/293 /2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.W uzasadnieniu decyzji Kolegium, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że w sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Zakres pomocy sprawowanej opieki nad matką nie uniemożliwia skarżącej w sposób zupełny podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki mają charakter typowych czynności codziennych. Czynności skarżącej związane z opieką nad matką, pomimo widocznej jej niepełnosprawności, nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej – u.ś.r., uniemożliwiających podjęcie pracy. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, po części samodzielną, w świetle zasad doświadczenia życiowego jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy. Wynika to z analizy zatrudnienia skarżącej przy zbiorach owoców, w okresie kiedy matka uznana została za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz czynności wykonywanych podczas opieki nad matką. Zdaniem Kolegium, część obowiązków w zakresie opieki nad matką mogą przejąć brat i siostra skarżącej, na których ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny. Skarżąca winna rozważyć wystąpienie o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych.Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie skarżąca, zastępowana przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który powołanym na wstępie wyrokiem z 25 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1749/23, skargę oddalił.W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.W ocenie Sądu, organ odwoławczy poczynił prawidłowe i wyczerpujące ustalenia faktyczne co do okoliczności istotnych z punktu widzenia możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni podzielił stanowisko organu odwoławczego (wcześniej podobne stanowisko zajął także organ I instancji), że nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej, a pomocą świadczoną matce. Do takiego wniosku prowadzi, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą: okoliczności i charakter deklarowanego przez skarżącą zaprzestania pracy (pracy dorywczej przy zbiorze owoców, tj. truskawek i borówki amerykańskiej), zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w ramach pomocy matce, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych, powinność współdziałania w opiece nad matką wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji względem niej w takim samym stopniu (rodzeństwo skarżącej P.K. i A.B.).Sąd wskazał, że dotychczasowa aktywność zawodowa skarżącej sprowadzała się do dorywczych prac przy zbiorze owoców, tj. truskawek i borówki amerykańskiej, w miesiącach lipiec – październik 2022 r. Prace te były podejmowane w okresie, gdy matka skarżącej była już osobą niepełnosprawną i jej stan był poważniejszy niż obecnie (obecnie ten stan na skutek rehabilitacji poprawia się). Zakończenie odnośnych prac zbiegło się w czasie z zakończeniem sezonu zbiorów. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu I instancji, organ zasadnie uznał, że nie doszło do rezygnacji z pracy przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad matką.Sąd Wojewódzki uznał, że analiza przedłożonego przez skarżącą spisu wykonywanych czynności, prowadzi do wniosku, że w istocie tylko w niewielkim zakresie obejmuje on czynności typowo opiekuńcze, większość wymienionych w nim czynności to zwykłe czynności codzienne.W ocenie Sądu I instancji, organ odwoławczy, mając na uwadze również przedłożoną do akt dokumentację medyczną, trafnie zauważył, że rehabilitacja matki skarżącej daje dobre rezultaty, zwłaszcza w zakresie czynności komunikacyjnych. Sąd Wojewódzki, uzupełniając argumentację organu w tej mierze, zwrócił uwagę na bezpośrednie spostrzeżenia pracownika socjalnego poczynione podczas wywiadu środowiskowego, które nie wskazują na obłożny stan matki skarżącej: "T.K. na zadawane pytania przez pracownika socjalnego odpowiada logicznie i sensownie, siedziała przy kuchennym stole i piła herbatę". Zdaniem Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą trzeba oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że możliwe jest uzyskanie wsparcia w postaci usług opiekuńczych, a także z uwzględnieniem okoliczności, że w opiece nad matką skarżącej powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji względem niej w takim samym stopniu, a więc nie tylko skarżąca, ale także dwoje jej rodzeństwa – brat P.K. i siostra A.B. (okoliczność zamieszkiwania zagranicą nie zwalnia z tej powinności).Sąd zauważył, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie. Sąd przywołał obszerny fragment uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 375/23).Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 395), dalej - p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi:1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:- art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na przyjęciu, iż nie doszło do rezygnacji z pracy przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad matką;- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na stwierdzeniu, że w opiece nad T.K. powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji względem niej w takim samym stopniu, a więc nie tylko skarżąca, ale także dwoje jej rodzeństwa;2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium nie dokonało właściwej subsumcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, nie wyjaśniając wpierw stanu faktycznego poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy, a następnie bez wnikliwości rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego nieprawidłowej oceny poprzez nieuznanie, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów u.ś.r. otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się rozprawy, wniosła o uchylenie skarżonego wyroku w całości i wydanie wyroku reformatoryjnego, względnie uchylenie skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W tej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie.Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Zauważenia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia.Wskazać należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi o dwóch przesłankach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. pierwsza - niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz druga – rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przesłanki te są równorzędne i równoprawne. Oznacza to, że w przypadku gdy strona nie spełnia jednej przesłanki, na organie ciąży obowiązek rozważenia, czy wobec strony nie została spełniona druga przesłanka. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy, i za nim Sąd I instancji, nie sprostały temu obowiązkowi. Z analizy uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika bowiem, że organ skupił rozważania na przesłance rezygnacji skarżącej z zatrudnienia. Organ odwoławczy, przywołując oświadczenie skarżącej z 29 czerwca 2023 r., wskazał, że skarżąca w miesiącach lipiec – październik 2022 r. wykonywała odpłatnie prace przy zbiorze owoców, tj. truskawek i borówki amerykańskiej. Za wykonaną pracę otrzymała odpowiednie wynagrodzenie. Zrezygnowała z dalszych prac przy zbiorze z uwagi na fakt niemożności pogodzenia pracy i sprawowania całodobowej opieki nad matką. Mając powyższe na względzie organ stwierdził, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy, ponieważ skarżąca podjęła zatrudnienie w okresie, w którym wobec matki orzeczony był znaczny stopień niepełnosprawności, a ponadto rzekoma rezygnacja z zatrudnienia po zakończeniu sezonu (zbioru owoców) nie może wiązać się z istotą rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Powyższe ustalenia i stanowisko zostało w pełni zaakceptowane przez Sąd I instancji. Jednak okoliczność braku podejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieki nad matką pozostała poza rozważaniami organu odwoławczego, jak Sądu I instancji. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. znaczącym prawnie jest to, aby w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała po stronie wnioskodawcy realna, rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Skoro zatem w dniu składania przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką istniała rzeczywista potrzeba zapewnienia jej opieki i pomocy, to bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej w październiku 2022 r.Przechodząc do oceny pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazać należy, że z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że matka skarżącej (urodzona w 1954, wdowa) legitymuje się wydanym do 31 grudnia 2026 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 30 grudnia 2021 r., w którym stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 28 września 2021 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 grudnia 2021 r., zaś symbol niepełnosprawności to 09-M (choroby układu moczowo-płciowego).Z przeprowadzonego w dniu 29 czerwca 2023 r., w miejscu sprawowania opieki, wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącej jest po udarze, leczona kardiologicznie po zabiegu rozszerzania żył. Ma niedowład prawej części ciała, ma problemy z mową, zapomina się czasami, porusza się na wózku inwalidzkim, jest w stanie zrobić kilka kroków do łazienki o lasce. Matka skarżącej była obecna podczas przeprowadzania wywiadu, na pytania pracownika socjalnego odpowiadała logicznie, sensownie, siedziała przy kuchennym stole i piła herbatę.Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która polega na zaprowadzeniu matki do toalety, pomocy w higienie osobistej (myciu, przebraniu pampersa), ubieraniu, przygotowywaniu posiłków, przygotowywaniu i podawaniu leków, wyprowadzaniu matki na spacer, praniu, sprzątaniu, zmywaniu naczyń, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych, umawianiu wizyt lekarskich, załatwianiu recept, wykupywaniu leków, zawożeniu do lekarzy, kładzeniu matki do spania. Sprawowanie opieki nad matką uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy, nawet dorywczej, ponieważ matka wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. Podczas nieobecności skarżącej w domu związanej z zakupami zastępuje ją 14 – letni syn. Powyższe zostało potwierdzone przez skarżącą w oświadczeniu z 29 czerwca 2023 r. złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W oświadczeniu skarżąca dodała, że matka ma niedowład prawej części ciała – kończyny górnej i dolnej, jest w stanie zrobić kilka kroków z pomocą osób drugich. Pracownik socjalny zaznaczył, że mąż skarżącej M.M. wspiera skarżącą w opiece nad matką. Skarżąca wraz z mężem załatwiają sprawy urzędowe, zakupy, z uwagi na to, że mąż skarżącej posiada prawo jazdy i jest osobą dyspozycyjną, będącą na emeryturze.Z załączonego do wniosku zestawienia wykonywanych czynności opiekuńczych i ich częstotliwości wynika, że skarżąca pomaga przy utrzymaniu higieny, tj. kąpieli, obcinaniu paznokci, strzyżeniu włosów, moczeniu nóg (codziennie). Nadto, skarżąca pomaga przy prowadzeniu do toalety, podmywaniu (według potrzeb/kilka razy dziennie), wymianie pieluchomajtek (według potrzeb), smarowaniu kremami przeciw odparzeniom (według potrzeb), przygotowywaniu ubrań i ubieraniu (codziennie), ćwiczeniach fizycznych – rozruszanie stawów itp. (2 razy po 15 minut dziennie), mierzeniu ciśnienia (według potrzeb), podawaniu leków (trzy razy dziennie), przygotowywaniu i podawaniu posiłków (pięć razy dziennie), sprzątaniu, praniu, prasowaniu (codziennie), wizytach lekarskich (według potrzeb), opłacaniu rachunków (co miesiąc), robieniu zakupów i realizacji recept (według potrzeb), załatwianiu spraw urzędowych (według potrzeb), wyjściu do kościoła (co miesiąc), wyjściu na spacery (codziennie), przygotowywaniu i przynoszeniu opału, paleniu w piecu (codziennie), czynnościach ogrodniczych (w sezonie), czytaniu książek, pism urzędowych (codziennie), ćwiczeniach rozwijających mowę, czytanie, pisanie, myślenie, układaniu do snu, masażach i oklepywaniu (codziennie), czuwaniu podczas snu (co noc).Ze znajdującej się w aktach sprawy karty oceny pacjenta wg skali Barthel sporządzonej przez magistra pielęgniarstwa i specjalistę chorób wewnętrznych wynika, że matka skarżącej uzyskała 5 punktów na 100 punktów możliwych do uzyskania. Matka skarżącej przy spożywaniu posiłków potrzebuje pomocy w krojeniu, smarowaniu masłem, itp. – 5 pkt; nie jest w stanie przemieszczać się z łóżka na krzesło i z powrotem, nie zachowuje równowagi przy siedzeniu – 0 pkt; potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych dotyczących utrzymania higieny – 0 pkt; jest zależna przy korzystaniu z toalety – 0 pkt; jest zależna przy myciu, kąpieli całego ciała – 0 pkt; nie porusza się lub porusza się < 50 m po powierzchniach płaskich – 0 pkt; nie jest w stanie wchodzić i schodzić po schodach – 0 pkt; jest zależna w ubieraniu się i rozbieraniu – 0 pkt; nie kontroluje czynności fizjologicznych – 0 pkt. W ocenie lekarza specjalisty chorób wewnętrznych matka skarżącej jest po zawale mózgu, wymaga pomocy i opieki, jest zależna od osób drugich.Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia o stanie zdrowia matki skarżącej z 28 czerwca 2023 r. wynika, że we wrześniu 2021 r. przebyła zawał lewej półkuli mózgu. Pacjentka z niedowładem kończyn prawych, niedowładem nerwu twarzowego. W kwietniu stwierdzono u niej 95% zwężenie lewej tętnicy szyjnej wewnętrznej. W dniu 24 maja 2022 r. wykonano angioplastykę ww. tętnicy z implantacją stentu siateczkowego. Przebyła rehabilitację w oddziale rehabilitacji w październiku – listopadzie 2021 r., ale ze względu na utrzymujące się zmiany po przebytym zawale mózgu nadal wymaga stałej opieki osoby drugiej. Lekarz stwierdził, że trudno określić odległe rokowania, chora wymaga opieki i rehabilitacji.Prawdą jest, że czynności takie jak przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, podawanie leków, pranie, sprzątanie, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich są czynnościami dnia codziennego. Czynności te należy jednak oceniać w odniesieniu do konkretnego przypadku, są to bowiem czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki. Składają się one wraz z czynnościami stricte opiekuńczymi na całokształt prawidłowo sprawowanej opieki.W analizowanej sprawie, jak przedstawiono wyżej, skarżąca sprawuje opiekę nad matką codziennie i regularnie. Wymiar opieki jest bez wątpienia adekwatny do potrzeb niepełnosprawnej matki, a czynności opiekuńcze odbywają się w różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest przez cały rok, także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, co istotne, nawet jeśli skarżąca nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w danym momencie, bowiem nie wymaga tego stan zdrowia i potrzeby matki, to w tym czasie pozostaje do jej dyspozycji. Podkreślić trzeba, że pozostawanie w dyspozycji wymagającej opieki osoby niepełnosprawnej stanowi bez wątpienia element sprawowania opieki, służy bowiem zapewnieniu takiej osobie poczucia bezpieczeństwa i komfortu psychicznego sprowadzającego się do tego, że osoba niepełnosprawna może w każdym momencie liczyć na pomoc opiekuna. Zauważyć też trzeba, że nawet jeśli, opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby matki. W tym przypadku jest to codzienna opieka, obejmująca zespół codziennych czynności, których niepełnosprawna matka z uwagi na niedowład kończyn prawych nie jest w stanie wykonać sama. Taki stan rzeczy jednoznacznie wskazuje na szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec matki, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej. Zatem mając na względzie zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymierza czasu pracy. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, wykazany został związek między dolegliwościami, na które cierpi matka skarżącej, a zakresem sprawowanej przez nią opieki.Sąd I instancji podzielił ustalenia organu odwoławczego, że rehabilitacja matki skarżącej daje dobre rezultaty, zwłaszcza w zakresie komunikacji. Zauważyć jednak należy, że organ odwoławczy powyższych ustaleń dokonał na podstawie epikryzy zawartej w karcie informacyjnej z leczenia szpitalnego wydanej prze Szpital Wojewódzki im. [...] SP ZOZ w Tarnowie Oddział [...] z 26 listopada 2021 r., w której stwierdzono, że chora samodzielnie napędza wózek inwalidzki, z asekuracją drugiej osoby oraz kuli łokciowej, przejdzie dystans około 100 metrów, krokiem naprzemiennym po równej powierzchni, jest w stanie poruszać się po schodach z czynną pomocą krokiem dostawnym w górę i w dół, widoczna poprawa równowagi, samodzielnie przechodzi z leżenia do siadu, przesiada się z asekuracją bierną sama do wózka. Nie można jednak nie zauważyć, że po pierwsze – powyższe ustalenia opierają się na dokumencie wydanym blisko dwa lata przed złożeniem przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, po drugie – przeczą temu powołane wyżej wyniki zawarte w sporządzonej 29 czerwcu 2023 r. karcie oceny pacjenta wg skali Barthel, w której matka skarżącej uzyskała 5 punktów na 100 punktów oraz zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z 28 czerwca 2023 r., w którym stwierdzono, że ze względu na utrzymujące się zmiany po przebytym zawale mózgu nadal wymaga ona stałej opieki osoby drugiej.W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż w tej sprawie występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawną matką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Brak podejmowania przez skarżącą zatrudnienia wywołany jest bez wątpienia koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej. Zatem całkowicie nieuprawnione jest stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, o braku związku przyczynowo – skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką.Za całkowicie nieuprawnione należy uznać stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt posiadania przez nią rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem matki.Podkreślenia wymaga, że kwestia ta była już wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ukształtowane już orzecznictwo stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżąca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Stwierdzić zatem trzeba, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki.Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, że w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, pomoc jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym (w tym m. in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, czy skorzystanie z usług opiekuńczych). Nie ma znaczenia, że rodzeństwo skarżącej nie wskazało na istnienie obiektywnych przyczyn, które uniemożliwiałyby im sprawowanie opieki. Nie ma znaczenia również to, że skarżąca nie wystąpiła o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych. Podkreślić bowiem trzeba, że przepis art. 17 u.ś.r. tego rodzaju wymogów nie ustanawia, natomiast wyraźnie określa podmiotowe i przedmiotowe oraz pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne, czy też sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Należy zwrócić uwagę, iż – wbrew stanowisku Sądu I instancji – brak jest podstaw, aby na wykładnię przepisów u.ś.r. miały oddziaływać przesłanki dotyczące uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej określone w ustawie o pomocy społecznej, a zwłaszcza określona w art. 2 ust. 1 tej ustawy jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej - zasada pomocniczości (subsydiarności). Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawiera bowiem żadnych odesłań w tym zakresie. Z kolei w zakresie warunków, zasad i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego u.ś.r. ma charakter autonomiczny i nie ma podstaw przyjmowanie - jak to uczynił Sąd Wojewódzki - że przepisy u.ś.r. powinny być wykładane z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej i określonych w niej przesłanek odnoszących się do celów i zasad pomocy społecznej. Świadczenia rodzinne stanowią, obok świadczeń z pomocy społecznej, element systemu zabezpieczenia społecznego, ale w żadnym wypadku nie stanowią elementu systemu pomocy społecznej. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych "celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych (...)". Tym samym zasady określone w ustawie o pomocy społecznej w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują żadnego zastosowania. Podkreślenia wymaga, iż warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłącznie spełnienie przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zasadny okazał się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji, który bezkrytycznie zaakceptował stanowisko organu odwoławczego o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak związku przyczyno - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką oraz ze względu na możność brania udziału w sprawowaniu opieki nad matką przez rodzeństwo skarżącej, jak również ze względu na konieczność wyczerpania wszystkich innych możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnej matce.Wskazać należy, że w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku przywołany został obszerny fragment uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 375/23, który został w całości uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 2875/23. Podkreślić trzeba, że nie jest poprawną praktyką przywoływanie nieprawomocnych orzeczeń, albowiem wedle art. 170 p.p.s.a. jedynie orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a także inne osoby w przypadkach w ustawie przewidzianych. Zatem jedynie prawomocne orzeczenia posiadają moc wiążącą skutkującą tym, że podmioty, które zostały wymienione w tym przepisie, muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.Niezasadny okazał się zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., albowiem Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, iż zgromadzony kompletny materiał dowodowy został przez organ odwoławczy wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzony. Natomiast słusznie zarzuca skarga kasacyjna naruszenie art. 80 k.p.a., bowiem - wbrew stanowisku Sądu I instancji - organ odwoławczy dopuścił się naruszenia zasady swobodnej oceny materiału dowodowego wadliwie uznając, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., albowiem Sąd I instancji nie mógł naruszyć tego przepisu ustawy procesowej, skoro stosował przepis art. 151 p.p.s.a.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji.W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.