Wyrok SN z 10 października 2003, sygn. II CK 84/02
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono kasację
Przedmiot
o zapłatę 20.850,58 zł
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb
rozprawa
Data orzeczenia
10 października 2003
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Helena Ciepła
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 października 2003 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Helena Ciepła (przewodniczący)
SSN Marian Kocon (sprawozdawca)
SSA Grzegorz Misiurek
Protokolant Anna Banasiuk
w sprawie z powództwa P. – L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą
w W. jako następcy prawnemu PG. – L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w
Ł.
przeciwko M. R. i W. P.
o zapłatę 20.850,58 zł ,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 1 października 2003 r.,
kasacji pozwanego W. P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Ł.
z dnia 24 września 2001 r.,
oddala kasację.
2
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 24 września 2001 r. oddalił apelację
pozwanego W. P. od wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 1 lutego 2001 r., którym
tenże Sąd zasądził od tego pozwanego solidarnie z M. R. na rzecz P. – L. Spółki z
o.o. z siedzibą w W., jako następcy prawnego PG. – L. Spółki z o.o. w Ł., 19000,86
zł z odsetkami tytułem poręczonych przez niego nieuregulowanych rat
leasingowych. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że zwłoka wierzyciela
w zawiadomieniu poręczyciela o opóźnieniu się dłużnika ze spełnieniem
świadczenia nie przekreśla obowiązku poręczyciela w spełnieniu tego świadczenia.
Kasacja pozwanego – oparta na podstawie pierwszej z art. 3931
k.p.c. –
zawiera zarzut naruszenia art. 876 § 1, 880 w zw. z art. 354 § 2 k.c., i zmierza do
zmiany zaskarżonego wyroku, a także wyroku sądu pierwszej instancji przez
oddalenie powództwa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podnoszona przez skarżącego sporna w literaturze przedmiotu kwestia, czy
zawiadomienie z art. 880 k.c. jest oświadczeniem woli wierzyciela, a ponadto, czy
stanowi przesłankę wymagalności długu poręczyciela, czy też jest jedynie
oświadczeniem wiedzy, którego sens polega na przekazaniu informacji
o opóźnieniu dłużnika usuwa się spod oceny Sądu Najwyższego, jako że oba Sądy
przyjęły jednoznacznie, iż skarżący otrzymał wezwanie do zapłaty poręczonej
kwoty w drodze pozasądowej, a odsetki zasądzono dopiero z datą upływu terminu
zakreślonego w tym wezwaniu. Można tu jedynie zauważyć, że zawiadomienie
poręczyciela z art. 880 k.c. niewątpliwie dochodzi również do skutku, gdy wierzyciel
żąda zapłaty w postaci pozwu. W przypadku takim przyjąć należy, że poręczyciel
został zawiadomiony w chwili, gdy odpis pozwu został mu doręczony.
Podnoszoną w kasacji istotną kwestią wymagającą rozstrzygnięcia
w sprawie była ocena skutków zawiadomienia opóźnionego o stanie opóźnienia
3
dłużnika. Wbrew poglądowi skarżącego zwłoka wierzyciela w zawiadomieniu
poręczyciela o opóźnieniu się dłużnika ze spełnieniem świadczenia nie przekreśla,
w oparciu o art. 880 k.c., obowiązku poręczyciela w spełnieniu tego świadczenia.
Pogląd odmienny skarżącego nie znajduje po prostu uzasadnienia w treści owego
przepisu. Nieporozumieniem zaś jest wywiedzenie poglądu skarżącego ze
stwierdzenia, że art. 880 k.c. ma charakter bezwzględnie obowiązujący /ius
cogens/, już choćby z tej tylko przyczyny, że owo stwierdzenie jest oczywiście
błędne. Przepis art. 880 k.c. ma bowiem charakter względnie obowiązujący /ius
dispositivum/. W umowie poręczenia strony przecież mogą zwolnić wierzyciela od
obowiązku zawiadomienia, przerzucając na poręczyciela troskę o ustalenie, czy
dłużnik opóźnił się ze swoim świadczeniem. Mogą także zaostrzyć wymagania
w tym względzie wskazując np. na konieczność dokonania zawiadomienia
w określonej formie lub wraz z dołączeniem stosownych dokumentów, które
wskazywałyby na to, iż dłużnik rzeczywiście nie spełnił świadczenia w należnym
terminie.
Jest natomiast rzeczą niewątpliwą, że zgodnie z ogólnymi zasadami prawa
cywilnego wierzyciel odpowiada wobec poręczyciela za wszelką szkodę, jaką ten
poniósł w następstwie nienależytego wywiązania się przez wierzyciela
z obowiązków wynikających z umowy poręczyciela. Z umowy tej niewątpliwie
wynika obowiązek wierzyciela zawiadomienia poręczyciela o opóźnieniu dłużnika
głównego. Obowiązek ten wynika – z prócz wskazanego art. 880 k.c. - także
z ogólnego nakazu lojalności stron umowy poręczenia /por. np. art. 887 k.c./.
Ponadto, zgodnie z art. 354 k.c. wierzyciel powinien współdziałać w sposób
odpowiadający celowi społeczno – gospodarczemu umowy poręczenia, której
celem jest zabezpieczenie wierzytelności głównej. Z reguły często tylko
wierzycielowi wiadome są istotne dla poręczyciela zdarzenia pojawiające się na tle
wierzytelności głównej, zwłaszcza będące wynikiem zachowania dłużnika. W takiej
sytuacji naruszenie obowiązku wierzyciela polegające na opóźnieniu
zawiadomienia poręczyciela o stanie opóźnienia dłużnika może rodzić jego
odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 471 k.c. /niekiedy art. 415
k.c./. Przykładowo, może chodzić o odpowiedzialność za te niekorzystne
konsekwencje, jakie dla poręczyciela nastąpiły z tego względu, że nie mógł
4
wcześniej zaspokoić wierzyciela. Może tu wchodzić w rachubę również
odpowiedzialność za to, iż dłużnik główny – w okresie zwłoki wierzyciela – stał się
niewypłacalny, w następstwie czego roszczenie zwrotne poręczyciela względem
dłużnika głównego stało się nieskuteczne. W takim też wypadku poręczyciel mógłby
skutecznie domagać się oddalenia powództwa w całości lub w części. Wierzyciel
bowiem nie mógłby żądać od poręczyciela tego, co musiałby mu zwrócić z tytułu
poniesionej przez niego szkody. Nieuprawniony natomiast byłby pogląd, że
poręczyciel powinien najpierw uregulować wierzycielowi należność /z tytułu
leasingu/, za którą poręczył, a dopiero potem dochodzić od wierzyciela wyrównania
szkody spowodowanej przez niego wskutek nienależytego spełnienia obowiązku
z art. 880 k.c. Ciężar jednak dowodu, że poręczyciel poniósł z winy wierzyciela
szkodę na skutek zawiadomienia opóźnionego o stanie opóźnienia dłużnika
głównego i wykazanie wysokości tej szkody, obciążałby poręczyciela.
Skoro zatem przytoczony na wstępie pogląd Sądu drugiej instancji, który legł
u podłoża zaskarżonego wyroku, że zwłoka wierzyciela w zawiadomieniu
poręczyciela o opóźnieniu się dłużnika ze spełnieniem świadczenia nie przekreśla
obowiązku poręczyciela w spełnieniu tego świadczenia okazał się trafny,
a skarżący nie wykazał, że w następstwie tej zwłoki poniósł szkodę, kasację
należało, jako bezzasadną oddalić.
Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku /art. 39312
k.p.c./.. Ciężar jednak dowodu, że poręczyciel poniósł z winy wierzyciela
szkodę na skutek zawiadomienia opóźnionego o stanie opóźnienia dłużnika
głównego i wykazanie wysokości tej szkody, obciążałby poręczyciela.
Skoro zatem przytoczony na wstępie pogląd Sądu drugiej instancji, który legł
u podłoża zaskarżonego wyroku, że zwłoka wierzyciela w zawiadomieniu
poręczyciela o opóźnieniu się dłużnika ze spełnieniem świadczenia nie przekreśla
obowiązku poręczyciela w spełnieniu tego świadczenia okazał się trafny,
a skarżący nie wykazał, że w następstwie tej zwłoki poniósł szkodę, kasację
należało, jako bezzasadną oddalić.
Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku /art. 39312
k.p.c./.