Wyrok SN z 29 października 2003, sygn. III CK 134/02
Data orzeczenia
29 października 2003
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Jan Górowski
Tagi
Podstawa prawna
Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za zobowiązania
samodzielnego zakładu opieki zdrowotnej, jeżeli organ założycielski –
wojewoda, wiedząc o niedoborze środków finansowych niezbędnych dla
utrzymania sprawności utworzonego zakładu, nie podjął stosownych działań
przewidzianych ustawą z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki
zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.).
Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący)
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz
Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Szpitala św. Anny w M. przeciwko
Skarbowi Państwa – Wojewodzie Ś. i Wojewodzie M. o zapłatę, po rozpoznaniu w
Izbie Cywilnej w dniu 29 października 2003 r. na rozprawie kasacji strony
powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2 października 2001 r.
zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od Skarbu Państwa – Wojewody Ś. na
rzecz Szpitala św. Anny w M. kwotę 1 533 247,71 zł z ustawowymi odsetkami od
dnia 16 kwietnia 2000 r. oraz zasądził od strony pozwanej Skarbu Państwa –
Wojewody Ś. na rzecz strony powodowej kwotę 13 500 zł tytułem kosztów procesu
za wszystkie instancje.
Uzasadnienie
Zespół Opieki Zdrowotnej w M. w pozwie z dnia 17 kwietnia 2000 r. domagał
się zasądzenia od Skarbu Państwa – Wojewody Ś. kwoty 1 533 247,71 zł na
pokrycie poniesionych kosztów ochrony medycznej. Postanowieniem z dnia 7
grudnia 2000 r. Sąd Okręgowy w Kielcach wezwał do udziału w sprawie „w
charakterze pozwanego Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę M.”.
Zarówno Wojewoda Ś. jak i M. wnieśli o oddalenie powództwa, wyrażając
zapatrywanie, że powodowy Zespół gospodaruje środkami przyznanymi i własnymi
na zasadach samodzielności i w razie ujemnego bilansu posiadanych środków i
poniesionych wydatków nie może być finansowany z zewnątrz, a w szczególności
przez organ założycielski.
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 7 marca 2001 r. oddalił powództwo, ustalając,
że zarządzeniem z dnia 2 września 1997 r. Wojewoda K. przekształcił Zespół
Opieki Zdrowotnej w M. w Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej, który
w dniu 13 sierpnia 1998 r. został wpisany do rejestru. Na podstawie umowy z dnia
29 października 1998 r. Wojewoda przekazał Zakładowi kwotę 5 020 327,66 zł na
potrzeby jego funkcjonowania w okresie od dnia 1 października do dnia 31 grudnia
1998 r. W dacie zawarcia umowy Wojewoda i Zakład w złożonym oświadczeniu
przyznali, że pozostawione Zakładowi środki nie są wystarczające na pokrycie
kosztów działalności. Sporządzony na dzień 31 grudnia 1998 r. bilans wykazał
niedobór w wysokości dochodzonej kwoty.
Uprawnienia organu założycielskiego przejął z dniem 1 stycznia 1999 r., na
podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy
reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), Powiat M.
Oznacza to – w przekonaniu Sądu Okręgowego – że Wojewoda Ś. nie jest
legitymowany biernie w sprawie. Ustosunkowując się do zasadności roszczenia,
Sąd Okręgowy wskazał na przepisy art. 60 ust. 1, 3 i 4 ustawy o z dnia 30 sierpnia
1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm. – dalej:
"u.z.o.z."), z których wyprowadził wniosek, że pokrycie ze środków publicznych
ujemnego wyniku finansowego placówki zdrowia może nastąpić nie wcześniej niż
po wydaniu w trybie administracyjnym stosownych zarządzeń lub uchwały o
zmianie formy gospodarki finansowej zakładu lub o jego likwidacji.
Apelację strony powodowej – obecnie Szpitala św. Anny w M. – Sąd
Apelacyjny oddalił, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego. Podniósł
jednocześnie, że w okolicznościach sprawy brak podstaw do przyjęcia deliktowej
odpowiedzialności Skarbu Państwa, zważywszy na uregulowanie zawarte w art. 60
ust. 3 u.z.o.z., które uzasadnia stanowisko, iż do czasu podjęcia działań tym
przepisem przewidzianych, zakład opieki zdrowotnej finansuje swoją działalność z
własnych środków, które obowiązany był sam gromadzić. Wojewoda nie był
zobowiązany do podjęcia działań restrukturyzacyjnych, skoro o takiej potrzebie nie
był przez stronę powodową informowany, brak zatem podstaw do przypisania
Skarbowi Państwa odpowiedzialności na podstawie art. 417 k.c. Podstawy tej
odpowiedzialności nie można także poszukiwać wśród przepisów o
odpowiedzialności za prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, zważywszy, że
zakład realizował tylko własne obowiązki.
W kasacji powodowy szpital zarzucił, że wyrok Sądu Apelacyjnego wydany
został z obrazą art. 60 u.z.o.z., art. 417 i 471 k.c. oraz art. 47 ustawy z dnia 13
października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację
publiczną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Utworzony przez Wojewodę K. Zespół Opieki Zdrowotnej w M. stał się
wyodrębnionym organizacyjnie zespołem osób i środków majątkowych mającym na
celu udzielanie świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia. Stosownie do art. 35c
ust. 1 u.z.o.z., mógł on być prowadzony jako jednostka budżetowa lub zakład
budżetowy, jeżeli nadanie mu samodzielności byłoby niecelowe lub przedwczesne.
Ustawa nie precyzuje, w jakich przypadkach zachodzi niecelowość względnie
przedwczesność jako przeszkoda nadania zakładowi przymiotu samodzielności, nie
może być jednak wątpliwości, że chodzi tu przede wszystkim o samodzielność
ekonomiczną zakładu, skoro z założenia ma on przeznaczać na koszty swej
działalności posiadane środki oraz uzyskiwane przychody. Ocena w tym względzie,
zważywszy na brzmienie art. 35c ust. 1 zdanie 2 u.z.o.z., pozostawiona została
organowi założycielskiemu.
Wymaganiu samodzielności utworzonego zakładu nie mogły sprostać
przekazane temu zakładowi środki w wysokości 5 020 327,66 zł, zwłaszcza w
zestawieniu z treścią „oświadczenia stron”, w którym zawarto stwierdzenie, ze
„wartość umowy jest za niska” z jednoczesną deklaracją, że „wysokość zmiany
określona zostanie w drodze negocjacji pomiędzy stronami po przedstawieniu przez
Zespół przedsięwzięć, jakie zostały podjęte i wdrożone w celu ograniczenia
kosztów”.
Omawiane oświadczenie nie pozostawia wątpliwości, że Zakład już na
początku swej działalności pozbawiony został możliwości sfinansowania swych
potrzeb. Już wtedy zatem zarysowała się konieczność interwencji administracyjnej
przewidzianej w art. 60 ust. 3 u.z.o.z., polegającej na tym, że organ, który utworzył
samodzielny publiczny zakład opinii zdrowotnej wydaje rozporządzenie o zmianie
formy gospodarki finansowej zakładu lub o jego likwidacji. W okolicznościach
sprawy zbędne było oczekiwanie na inicjatywę w tym względzie zainteresowanego
Zakładu. Wiedza organu założycielskiego o stanie wydolności finansowej
utworzonego Zakładu stanowiła wystarczający argument na korzyść stanowiska, że
organ ten powinien podjąć działania z urzędu zwłaszcza, iż ustawa nie wymaga
złożenia wniosku w tym przedmiocie. Nie jest też uzasadnione zapatrywanie, że
organ założycielski jest zwolniony od bieżącej kontroli stanu sprawności do
samodzielnego działania utworzonego zakładu opieki medycznej, wykonuje bowiem
funkcje publiczne, a w ich katalogu mieści się także podejmowanie, bez zbędnej
zwłoki, czynności zmierzających do usunięcia zagrożeń w zakresie funkcjonowania
zakładów leczniczych. Zaniedbanie tego obowiązku – w stanie faktycznym sprawy –
ewidentne kryje w sobie element bezprawności w rozumieniu art. 417 k.c. Jeżeli w
myśl art. 60 ust. 2 ustawy, ujemny wynik finansowy nie może być podstawą
zaprzestania działalności zakładu, to tym bardziej organ założycielski, któremu taki
ujemny wynik finansowy już jest znany, nie może odsuwać w czasie niezbędnych
działań w tym zakresie. (...)
Z tych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39315
k.p.c.).