Wyrok - II OSK 2367/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 26 czerwca 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. cudzoziemcy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: starszy asystent sędziego Michał Petranik po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 670/24 w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z dOddalono skargę kasacyjną. cudzoziemcy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: starszy asystent sędziego Michał Petranik po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 670/24 w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z d
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
nieustalone
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
odwołujący
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
26 czerwca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Anna Szymańska
Podstawa prawna
art. 138
kpa
art. 107
kpa
art. 80
kpa
art. 127
akpa
art. 134
kpa
art. 112
kpa
art. 145
ppsa
art. 151
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 670/24 oddalił skargę obywatela Białorusi S. B. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z 8 stycznia 2024 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania skarżącego od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Barcianach z 21 listopada 2023 r. orzekającej o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 6 miesięcy.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie bądź ewentualnie o rozpoznanie skargi i wydanie orzeczenia reformatoryjnego na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – dalej: "p.p.s.a."), a także o zasądzenie kosztów postępowania.Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niezasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji powinien był uznać, że doszło do naruszenia art. 134 w zw. z art. 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej: "k.p.a.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, iż zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania w dniu doręczenia decyzji jest równoznaczne z dokonaniem tej czynności po doręczeniu decyzji stronie oraz poprzez błędne uznanie, że decyzja, co do której strona złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania uzyskuje z tym dniem przymiot ostateczności, nawet gdy dla pozostałych stron postępowania – niesłusznie pominiętych – nie upłynął jeszcze termin na wniesienie odwołania;2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi na postanowienie Komendanta Głównego SG wydane 8 stycznia 2024 r., pomimo istnienia podstaw do jego uchylenia w całości i poprzedzającej je decyzji Komendanta Placówki SG w Barcianach o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu z 21 listopada 2023 r. oraz orzeczenia co do istoty sprawy;3. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i nieuwzględnienie skargi na postanowienie oraz nieuchylenie go w całości na skutek dowolnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego oraz pozbawionego podstaw faktycznych i prawnych błędnego przyjęcia przez Sąd, że skarżący miał wiedzę co do uprawnienia do złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji oraz co do idących za tym skutków prawnych;4. art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak rzeczywistej kontroli działalności organów administracji publicznej oraz nieuwzględnienie celów instytucji odwołania i skargi, podczas gdy działanie w tym zakresie, polegające na badaniu: zgodności rozstrzygnięcia lub działania z prawem materialnym, dochowania wymaganej prawem procedury i respektowania reguł kompetencji, stanowi obowiązek sądu administracyjnego;5. art. 7, art 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaakceptowanie niepodjęcia przez organ pierwszej instancji wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wystarczający całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności zaakceptowanie i powielenie błędnego założenia, że oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Komendanta Placówki SG w Barcianach zostało złożone przez skarżącego prawidłowo, po zrozumieniu przez niego konsekwencji takiego działania, podczas gdy nie włada on w wystarczającym stopniu językiem polskim, a złożone oświadczenie z 21 listopada 2023 r. nastąpiło wskutek strachu, stresu, braku zrozumienia jego znaczenia oraz doniosłości sytuacji, w której znalazł się odwołujący, co skutkowało wydaniem postanowienia o niedopuszczalności odwołania i brakiem rozpoznania sprawy co do istoty.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Istota zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej oraz ich uzasadnienia sprowadza się do dwóch zasadniczych kwestii. Pierwsza z nich dotyczy dopuszczalności cofnięcia przez cudzoziemca oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania. Druga zaś koncentruje się wokół niedostatecznej znajomości języka polskiego przez cudzoziemca, czego konsekwencją było niezrozumienie przez niego doniosłości prawnej ww. oświadczenia.W odniesieniu do pierwszej z ww. kwestii stwierdzić należy, że zgodnie z art. 127a k.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu, który wydał decyzję. Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez ostatnią ze stron postępowania, decyzja staje się ostateczna i prawomocna. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę należy podzielić pogląd jednolicie prezentowany w orzecznictwie NSA, zgodnie z którym w sytuacji, gdy w postępowaniu występuje jedna strona postępowania (co miało miejsce w analizowanej sprawie), to nie ma ona możliwości skutecznego cofnięcia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. (zob. np. wyroki z 24 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 257/22, z 25 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 2400/22, z 7 września 2023 r. sygn. akt II OSK 2225/22). Skoro cudzoziemiec był jedyną stroną w postępowaniu zakończonym decyzją zobowiązującą go do powrotu, to skuteczne zrzeczenie się przez niego prawa do wniesienia odwołania w oparciu o art. 127a § 1 k.p.a. rodziło ten skutek, że decyzja ta stała się natychmiast ostateczna i prawomocna.Zaznaczyć również należy, że dla skuteczności ww. oświadczenia konieczne było złożenie go po doręczeniu decyzji organu pierwszej instancji, tj. w trakcie biegu terminu do złożenia odwołania. Nie było zatem przeszkód, aby oświadczenie to zostało złożone w dniu odebrania decyzji przez stronę o ile ww. kolejność czynności została zachowana. Analiza akt sprawy potwierdza, że wymogi te zostały dochowane. W konsekwencji, w okolicznościach przedmiotowej sprawy WSA w Warszawie prawidłowo ocenił postanowienie Komendanta Głównego SG, który na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdził niedopuszczalność odwołania, jako złożonego od decyzji, która od 21 listopada 2023 r. była ostateczna i prawomocna.W kwestii niedostatecznego zrozumienia przez cudzoziemca konsekwencji wynikających ze złożenia przedmiotowego oświadczenia zaznaczyć należy, że zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania podlega ocenie pod względem zgodności z prawem, w tym w zakresie pouczenia o skutkach takiego zrzeczenia. W art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. przewidziano bowiem, że decyzja administracyjna powinna zawierać m.in. pouczenie o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania, zaś w art. 112 k.p.a., że m.in. błędne pouczenie w decyzji co do skutków zrzeczenia się odwołania nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Zatem, oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania, poprzedzone pouczeniem, które jest dla strony niezrozumiałe z uwagi na to, że nie włada dostatecznie dobrze językiem polskim, mogłoby zostać uznane za nieskuteczne, w tym znaczeniu, że nie wywołałoby skutku w postaci ostateczności i prawomocności decyzji. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja jednakże nie miała miejsca, gdyż – jak trafnie zauważono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie – cudzoziemiec wystarczająco dobrze znał język polski, aby zrozumieć otrzymane w tym zakresie pouczenia.Podkreślić należy, że w aktach administracyjnych znajduje się podpisane przez cudzoziemca oświadczenie o znajomości języka polskiego w mowie na poziomie komunikatywnym. Oświadczenie to zawiera również zgodę zainteresowanego na prowadzenie wobec niego czynności w postępowaniu właśnie w tym języku. Ponadto – na co również zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji – cudzoziemiec wyraził zgodę na przesłuchanie go w języku polskim, nie zgłaszając żadnych zastrzeżeń co do zrozumienia i sposobu komunikacji. Co równie istotne, pouczenie o możliwości złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania (jak i o konsekwencjach takiego działania wynikających z art. 127a k.p.a.) zawarte w decyzji Komendanta Placówki SG w Barcianach zostało sporządzone zarówno w języku polskim, jak i białoruskim. Z kolei oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania zostało sporządzone w dwóch egzemplarzach – również w języku polskim i białoruskim. W tej sytuacji Komendant Główny, a za nim Sąd pierwszej instancji miał podstawy by uznać, że podpisując treść ww. decyzji, jak i oświadczeń, cudzoziemiec powinien być świadomy konsekwencji złożenia przedmiotowego oświadczenia.Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dodatkowo podkreślić należy, że konieczne jest rozróżnienie sytuacji w której strona postępowania nie rozumie pouczenia z uwagi na niedostateczną znajomość języka, w którym pouczenie to jest udzielane, od sytuacji w której strona co prawda rozumie język pouczenia w wystarczającym stopniu, jednak ze względu na niską świadomość prawną nie do końca rozumie jego treść. Jak wyjaśniono powyżej o pierwszej z przedstawionych sytuacji nie można mówić w rozpoznawanej sprawie. W odniesieniu do drugiego przypadku podkreślić zaś należy, że cudzoziemiec złożył oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania dobrowolnie. Jeśli miał jakiekolwiek wątpliwości co do konsekwencji, jakie oświadczenie to za sobą pociąga, mógł tego oświadczenia nie składać. Dodać przy tym należy, że w doktrynie zauważa się, iż organ administracji nie jest uprawniony do oceny takiego oświadczenia co do zasadności, w szczególności czy jest zgodne z interesem strony zrzekającej się (tak m.in.: A Wróbel w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Andrzej Wróbel, Małgorzata Jaśkowska, Wolter Kluwer 7. Wydanie, strona 820 i n.; Barbara Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski, Wydanie 15, Warszawa 2017, strona 687 i n.). Podkreśla się natomiast że oświadczenie to musi być jednoznaczne i niebudzące wątpliwości, a także autonomiczne i niczym nieskrępowane. Nie ulega natomiast wątpliwości, że oświadczenie złożone przez skarżącego kasacyjnie charakteryzowało się tymi cechami. Dysponując pouczeniem w zrozumiałym dla niego języku polskim, jak i w ojczystym języku białoruskim podjął on – jak wskazał WSA w Warszawie – samodzielną decyzję odnośnie swojego działania procesowego.W tym stanie rzeczy wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nietrafne.Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.