Wyrok - I GSK 1290/22 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 26 czerwca 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Egzekucyjne postępowanie, Egzekucja należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. NSA Jacek Surmacz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Juszyńska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 643/21 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 marca 2021 r. nr 070400/1Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Egzekucyjne postępowanie, Egzekucja należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia del. NSA Jacek Surmacz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Juszyńska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 643/21 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 marca 2021 r. nr 070400/1
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Przedmiot
ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym jako pracownik / pozorność umowy o pracę
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne
ZUS
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
26 czerwca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jacek Surmacz
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA") wyrokiem z dnia 6 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 643/21, oddalił skargę M.K. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ") z dnia 9 marca 2021 r., nr 070400/126353/2020 w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.WSA orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.Skarżąca w dniu 13 listopada 2020 r. wniosła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie doręczonych jej w dniu 6 listopada 2020 r. tytułów wykonawczych o nr [...]1 do [...]2 (30 tytułów wykonawczych). W uzasadnieniu zarzutów podniosła, że należności objęte tytułami wykonawczymi uległy przedawnieniu. Ponadto przedłożyła zaświadczenie ZUS z dnia 28 marca 2012 r. nr [...] o uregulowaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne.Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2021 r. nr 070400/126353/2020 organ oddalił zarzuty, uznając że bieg terminu przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której skarżąca została powiadomiona, tj. od dnia doręczenia upomnienia. Ponadto organ stwierdził, że zaświadczenie przedłożone przez skarżącą dotyczy opłaconych składek na własne ubezpieczenie zdrowotne, natomiast dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym należności dotyczą zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ postanowieniem z dnia 9 marca 2021 r. nr 070400/126353/2020 utrzymał w mocy postanowienie z dnia 14 stycznia 2021 r., podtrzymując przedstawioną w nim argumentację.Skarżąca wniosła skargę do WSA na postanowienie z dnia 9 marca 2021 r., powtarzając argumentację przedstawioną w zarzutach zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.WSA, oddalając skargę, podzielił stanowisko organu, że zobowiązania skarżącej nie uległy przedawnieniu. WSA uznał, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z uwzględnieniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym zastrzeżeniem, że liczy się go, nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm. – dalej: "u.s.u.s."), ale od dnia 1 stycznia 2012 r., zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378).W ocenie WSA, upomnienia skierowane do skarżącej, zawierające ściśle określoną kwotę zobowiązania z tytułu składek, stanowiły dokument wzywający do ich zapłaty w wysokości wynikającej ze stanu konta strony, prowadzonego w ZUS. Były więc to czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Wobec powyższego, bieg terminu przedawnienia należności został zawieszony od dnia doręczenia skarżącej upomnienia za pierwszy miesiąc, za który należność nie została opłacona i ponownie biegł od dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do tej należności. WSA w konsekwencji wywiódł, że figurujące na koncie skarżącej zadłużenie, na dzień wystawienia tytułów wykonawczych, tj. 2 listopada 2020 r., nie uległo przedawnieniu z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. WSA uznał również, że brak wymagalności obowiązków określonych tytułami wykonawczymi nie wynika też z zaświadczenia ZUS z dnia 28 marca 2012 r., na które w treści skargi powołała się skarżąca, gdyż nie dotyczy ono zobowiązań ujętych w tytułach wykonawczych stanowiących przedmiot zarzutów.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wniosła również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:1) naruszenie przepisów art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.");2) niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy w powołaniu na zarzut naruszenia przez organ art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez nieustalenie przez organ wysokości wszystkich zobowiązań skarżącej wobec ZUS, co do których został złożony przez nią wniosek o ich umorzenie i została wydana decyzja z dnia 6 września 2013 r.W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów.Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Stosownie do treści art. 183 § 1 (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, niezależnie od granic skargi kasacyjnej i sformułowanych zarzutów kasacyjnych, nieważność postępowania przed WSA. Mianowicie pełnomocnik organu, który uczestniczył w tym postępowaniu nie był należycie umocowany.W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (art. 32 p.p.s.a.). Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników (art. 34 p.p.s.a.). Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Braki formalne w zakresie pełnomocnictwa podlegają uzupełnieniu na wezwanie przewodniczącego (art. 49 § 1 p.p.s.a.).Z akt sprawy wynika, że odpowiedź na skargę została podpisana przez r. pr. A.N., która przedłożyła dwa dokumenty pełnomocnictw: 1) z dnia 25 marca 2021 r. nr [...] udzielone przez Prezesa ZUS – M.P., Dyrektorowi Oddziału ZUS w [...] i 2) z dnia 25 marca 2021 r. nr [...] udzielone r. pr. A.N. przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...] M.P.O ile treść pierwszego z pełnomocnictw nie budzi zastrzeżeń, to analiza treści pełnomocnictwa udzielonego przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...] zobowiązuje do stwierdzenia, że pełnomocnictwo nie obejmuje umocowania do reprezentowania ZUS w postępowaniach sądowoadministracyjnych, w tym przed WSA. Pełnomocnictwo to obejmuje bowiem umocowanie do reprezentowania przed sądami powszechnymi we wszystkich instancjach, Sądem Najwyższym, organami administracji rządowej i samorządowej, organami ścigania oraz Krajową Izbą Odwoławczą w sprawach z zakresu zamówień publicznych. Braku tego nie dostrzegł WSA, który nie wezwał pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych pełnomocnictwa, natomiast dopuścił go do udziału w postępowaniu przed sądem, doręczył tak nienależycie umocowanemu pełnomocnikowi odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym oraz odpis skargi kasacyjnej (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 11 marca 2022 r., k. 53 akt sądowych). Nieprawidłowe umocowanie pełnomocnika nie zostało w żaden sposób konwalidowane i spowodowało nieważność postępowania przewidzianą w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.Należy w tym miejscu podkreślić, że brak należytego umocowania pełnomocnika występuje zarówno wtedy, gdy jako pełnomocnik podejmowała czynności osoba, która w ogóle pełnomocnikiem być nie mogła, jak i wówczas, gdy w tym charakterze występowała osoba, która mogła być pełnomocnikiem, lecz istniały braki w zakresie udzielenia pełnomocnictwa. Natomiast przepisy p.p.s.a. nie przewidują badania wpływu przesłanki nieważności postępowania na jego wynik (zob. wyroki NSA z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1159/24, z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 116/20).Rozważenia wymagała również prawidłowość umocowania pełnomocnika skarżącej – adw. M.S. NSA wskazuje, że występująca początkowo wadliwość w tym zakresie została konwalidowana poprzez przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa z 28 kwietnia 2016 r., z którego wynika, między innymi, umocowanie do zastępowania skarżącej przed wszystkimi sądami administracyjnymi (k. 65 akt sądowych). Treść tego pełnomocnictwa potwierdza, że adw. M.S. była należycie umocowana do reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed WSA.Ubocznie NSA zwraca również uwagę, że zarządzeniem z dnia 31 grudnia 2021 r. popisanym przez starszego referendarza WSA w Krakowie, WSA wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, m. in., poprzez przytoczenie podstaw kasacyjnych wraz z uzasadnieniem. Podstawy kasacyjne stanowią tzw. element konstrukcyjny skargi kasacyjnej, który nie podlega uzupełnieniu na wezwanie sądu, co wprost wynika z art. 177a p.p.s.a. Jest to tzw. brak nieusuwalny.Ustalenie, że w sprawie zachodziła jedna z przyczyn nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) powodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku. Powód takiego rozstrzygnięcia uniemożliwia odniesienie się przez NSA do zarzutów skargi kasacyjnej.NSA orzekł na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a..