Uchwała SN z 7 stycznia 2004, sygn. III CZP 99/03
Data orzeczenia
7 stycznia 2004
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Tadeusz Żyznowski
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący)
Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)
Sędzia SN Marek Sychowicz
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Gminy K. przy uczestnictwie Jana D.,
Genowefy K., Jadwigi Z., Artura Z. i Sebastiana Z. o odłączenie części
nieruchomości, urządzenie dla niej nowej księgi i wpis prawa, po rozstrzygnięciu w
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 stycznia 2004 r., przy udziale
prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Kielcach postanowieniem z dnia 18
września 2003 r.:
"Czy poczynając od dnia 23 września 2001 r. (data wejścia w życie ustawy z
11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy
kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach w sprawach cywilnych oraz
ustawy prawo o notariacie – Dz.U. Nr 63 poz. 635) Gmina ma obowiązek uiszczania
opłat sądowych w sprawach o wpis w księdze wieczystej na podstawie decyzji
stwierdzającej nabycie mienia komunalnego?"
podjął uchwałę:
W sprawach o wpis w księdze wieczystej na podstawie decyzji
stwierdzającej nabycie mienia komunalnego gmina nie ma obowiązku
uiszczania opłat sądowych.
Uzasadnienie
Gmina K. wystąpiła z wnioskiem o odłączenie z księgi wieczystej działki
gruntu, urządzenie dla niej nowej księgi wieczystej, wpisanie w dziale II prawa
własności Gminy w 2701/10000 częściach w miejsce dotychczasowego
współwłaściciela – Skarbu Państwa oraz pozostałych współwłaścicieli w takich
częściach, w jakich ich prawo współwłasności było ujawnione w poprzedniej
księdze.
Zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2003 r. wezwano wnioskodawczynię do
uiszczenia opłaty w kwocie 150 zł, w uzasadnieniu wskazując, że ponieważ wpis
prawa własności Gminy na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 18 ust. 1 ustawy
z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie
terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191) jest
wolny od opłat sądowych, wpis został naliczony jedynie od wniosku w części
dotyczącej wpisów prawa własności poprzednich współwłaścicieli, przeniesionych z
dotychczasowej księgi wieczystej.
Przy rozpoznaniu zażalenia wnioskodawczyni na powyższe zarządzenie Sąd
Okręgowy nie miał wątpliwości, że po odłączeniu z księgi wieczystej działki i
urządzeniu dla niej nowej księgi w dziale II zostanie dokonany jeden wpis, a nie
kilka wpisów, jak by to wynikało z uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia, bez
względu bowiem na to, ile wpisów współwłasności ma być przeniesionych z księgi,
w której dotychczas nieruchomość była wpisana, do nowej, będzie to jeden wpis.
Sąd Okręgowy powziął natomiast wątpliwość co do tego, jaki jest stosunek art. 20
ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o
samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych do art. 8 ust. 2
ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm. – dalej: "u.k.s.c.").
Zgodnie z art. 20 ust. 1 w związku z ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.,
postępowanie w przedmiocie wpisu na podstawie prawomocnej decyzji w sprawie
stwierdzenia nabycia mienia komunalnego z mocy prawa lub przekazania wolne
jest od opłat sądowych, tymczasem w dniu 21 września 2001 r. weszła w życie
ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece,
ustawy – kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w
sprawach cywilnych oraz ustawy – prawo o notariacie (Dz.U. Nr 63, poz. 635), która
w art. 3 zmieniała treść art. 8 ust. 2 u.k.s.c. Zgodnie z nowym brzmieniem tego
przepisu, gmina nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych z wyjątkiem spraw w
postępowaniu wieczystoksięgowym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 8 ust. 2 u.k.s.c. ustanawia jako zasadę ustawowe zwolnienie
gminy od opłat sądowych i w obecnie obowiązującym brzmieniu przewiduje dwa
wyjątki od tej zasady: jeden w zakresie spraw dotyczących działalności
gospodarczej, drugi w zakresie spraw w postępowaniu wieczystoksięgowym.
Zamieszczone w tym przepisie wyłączenie zwolnienia gminy od opłat sądowych w
postępowaniu wieczystoksięgowym, wprowadzone ustawą z dnia 11 maja 2001 r.,
jest wyjątkiem od zasady, ale zarazem ma charakter ogólny w tym sensie, że
dotyczy generalnie spraw w postępowaniu wieczystoksięgowym.
Przepis art. 20 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przewiduje natomiast
zwolnienie od opłat sądowych w postępowaniu tylko w przedmiocie wpisu na
podstawie decyzji w sprawie stwierdzenia nabycia mienia komunalnego z mocy
prawa lub przekazania, w odniesieniu do gminy ustanawia zatem niejako wyjątek od
wyjątku. Zgodnie z regułą lex posteriori generali non derogat legis priori speciali
przepis ten nie został uchylony przez bardziej ogólną regulację art. 8 ust. 2 u.k.s.c.,
zawartą w ustawie z dnia 11 maja 2001 r. W konsekwencji należy przyjąć, ze mimo
nałożenia na gminę ogólnego obowiązku uiszczania opłat w sprawach
wieczystoksięgowych, gmina nie ma tego obowiązku w postępowaniu o wpis w
księdze wieczystej na podstawie decyzji stwierdzającej nabycie mienia
komunalnego.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c.
rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.