Postanowienie SN z 28 stycznia 2004, sygn. IV CZ 2/04
Data orzeczenia
28 stycznia 2004
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Bronisław Czech
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
Radca prawny, który reprezentuje osobę fizyczną, będącą wspólnikiem
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w sprawie o stwierdzenie
nieważności uchwały wspólników (art. 252 § 1 k.s.h.), obowiązany jest złożyć
oświadczenie przewidziane w art. 89 § 3 k.p.c
Sędzia SN Bronisław Czech (przewodniczący)
Sędzia SN Barbara Myszka (sprawozdawca)
Sędzia SA Katarzyna Tyczka-Rote
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romana M. przeciwko "T.L.", spółce z
o.o. w B. o stwierdzenie nieważności uchwał, po rozpoznaniu na posiedzeniu
niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 stycznia 2004 r. zażalenia powoda na
postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28 października 2003 r.
odrzucił zażalenie i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 120 zł
tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 maja 2002 r. Sąd Okręgowy – Sąd Gospodarczy w
Bydgoszczy oddalił powództwo Romana M. skierowane przeciwko spółce z
ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą „T.L.” z siedzibą w Bydgoszczy o
stwierdzenie nieważności uchwał powziętych w dniu 4 października 2001 r. przez
zgromadzenie wspólników pozwanej spółki. Apelacja powoda od tego wyroku
została przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalona wyrokiem z dnia 16 maja
2003 r. Sąd ten uznał, że powodowi jako wspólnikowi, który głosował przeciwko
spornym uchwałom, a po ich powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu,
przysługiwało wprawdzie prawo do wytoczenia powództwa o stwierdzenie ich
nieważności, nie można jednak podzielać zapatrywania powoda, że uchwały te są
sprzeczne z ustawą (art. 252 § 1 w związku z art. 250 pkt 2 k.s.h.).
Powód reprezentowany przez radcę prawnego Henryka M. wniósł od wyroku
Sądu Apelacyjnego kasację, którą Sąd ten odrzucił postanowieniem z dnia 28
października 2003 r., stwierdzając, że nie czyni ona zadość wymaganiom
przewidzianym w art. 3933
§ 1 k.p.c., ponieważ nie zostały w niej przedstawione
okoliczności, o których mowa w art. 3933
§ 1 pkt 3 k.p.c.
W imieniu powoda zażalenie na to postanowienie wniósł jego pełnomocnik
radca prawny Henryk M. Pismem z dnia 14 listopada 2003 r. Sąd Apelacyjny
wezwał pełnomocnika powoda do uzupełnienia braków zażalenia m.in. przez
złożenie oświadczenia przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c., że nie pozostaje w
stosunku pracy – w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia zażalenia. W
zakreślonym terminie radca prawny Henryk M. oświadczył, że nie pozostaje „w
stosunku pracy z powodem Romanem M.”.
Sąd Apelacyjny przedstawił akta sprawy wraz z zażaleniem Sądowi
Najwyższemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 89 § 3 k.p.c., pełnomocnictwo udzielone przez osobę fizyczną
składane przez radcę prawnego powinno zawierać oświadczenie pełnomocnika, że
nie pozostaje on w stosunku pracy. Przepis ten został dodany przez art. 4 pkt 1
ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o
radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 471) i był
konsekwencją równoczesnej zmiany treści art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.
o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.), zgodnie z którym radca prawny
może świadczyć pomoc prawną osobom fizycznym tylko w ramach wykonywania
zawodu w kancelarii radcy prawnego lub w spółkach cywilnej, jawnej, partnerskiej
lub komandytowej – z wyłącznym udziałem jako wspólników w spółkach cywilnej,
jawnej i partnerskiej oraz komplementariuszy w spółce komandytowej radców
prawnych lub radców prawnych i adwokatów, a także prawników zagranicznych
wykonujących stałą praktykę na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o
świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej
Polskiej (Dz.U. Nr 126, poz. 1069), jeżeli wyłącznym przedmiotem działalności
takich spółek jest świadczenie pomocy prawnej – bez jednoczesnego pozostawania
w stosunku pracy (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.). Dla
ścisłości trzeba dodać, że art. 13 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. przewidywał dwa
wyjątki od zasady wyrażonej w art. 8 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, lecz
pierwszy z nich utracił aktualność z dniem dnia 15 marca 1998 r., natomiast drugi –
z dniem 15 września 2002 r. (zob. ustawa z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy
– Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw).
Zgodnie z dokonaną przez Sąd Najwyższy wykładnią, wymaganie złożenia
przez radcę prawnego oświadczenia o niepozostawaniu w stosunku pracy nie
dotyczy wypadku, gdy radca prawny reprezentuje stronę będącą osobą fizyczną
jako współuczestnik sporu lub jej osoba bliska, o której mowa w art. 87 § 1 k.p.c.
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2000 r., III CZ 91/00,
OSNC 2001, nr 5, poz. 74). Omawiany obowiązek nie dotyczy też postępowania w
sprawach gospodarczych w sytuacji, w której radca prawny zastępuje
przedsiębiorcę – osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą. Wniosek
taki wypływa z art. 4 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w którym ustawodawca
wyraźnie rozróżnił przedsiębiorców (osoby fizyczne prowadzące działalność
gospodarczą) i osoby fizyczne, a także z treści art. 87 § 2 k.p.c. (zob. uchwałę Sądu
Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2001 r., III CZP 37/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 20).
Niniejsza sprawa – jako sprawa z powództwa wspólnika przeciwko spółce z
ograniczoną odpowiedzialnością o stwierdzenie nieważności uchwał wspólników –
jest niewątpliwie sprawą gospodarczą, co jednak nie oznacza, że powodowi można
przypisać status przedsiębiorcy. O gospodarczym charakterze sprawy przesądza w
tym wypadku art. 4791
§ 2 pkt 1 k.p.c., zgodnie z którym sprawami gospodarczymi
są sprawy ze stosunku spółki, nie zaś status powoda jako przedsiębiorcy.
Zgodnie z art. 431
k.c., przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i
jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331
§ 1 k.c., prowadząca we własnym
imieniu działalność gospodarczą lub zawodową, natomiast według art. 2 ust. 2 i 3
ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr
101, poz. 1178 ze zm.), do której odsyła art. 4792
§ 1 k.p.c., przedsiębiorcą w
rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna , osoba prawna oraz nie mająca osobowości
prawnej spółka prawa handlowego, która zawodowo, we własnym imieniu
podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą; za przedsiębiorców uznaje się też
wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności
gospodarczej. Nie dokonując bliższej analizy przytoczonych definicji i ich
wzajemnego stosunku, można z cała pewnością stwierdzić, że w ich świetle spółka
z ograniczoną odpowiedzialnością, jako podmiot wyposażony w osobowość prawną
(art. 12 k.s.h.), ma status przedsiębiorcy, jeżeli zawodowo, we własnym imieniu
podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą. Statusu takiego nie ma natomiast –
z racji samego tylko uczestnictwa w takiej spółce – wspólnik będący osobą fizyczną.
Ukształtowany treścią umowy układ stosunków wewnątrz spółki nie pozwala
na wyodrębnienie w ramach jednego przedsiębiorcy, jakim jest spółka z
ograniczoną odpowiedzialnością, innych samodzielnych przedsiębiorców, wspólnicy
bowiem – dążąc do osiągnięcia wspólnego celu – tworzą jeden organizm
gospodarczy. Odmienne ujęcie tego zagadnienia musiałoby prowadzić ponadto do
uznania regulacji zawartej w art. 4791
§ 2 pkt 1 k.p.c. za zbędną; przy takim
założeniu bowiem sprawy ze stosunku spółki byłyby objęte dyspozycją art. 4791
§ 1
k.p.c. Wypada dodać, że stanowisko takie zajął również Sąd Najwyższy pod
rządem kodeksu handlowego oraz ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności
gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.; zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia
13 marca 1991 r., I CR 484/90, OSNCP 1992, nr 7-8, poz. 138). Skoro więc
wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością będący osobą fizyczną nie jest
przedsiębiorcą, to radca prawny reprezentujący go w sprawie przeciwko spółce o
stwierdzenie nieważności uchwał, wszczętej na podstawie art. 252 § 1 k.s.h., jest
obowiązany złożyć oświadczenie, o którym mowa w art. 89 § 3 k.p.c.
Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem,
niezłożenie przez radcę prawnego reprezentującego osobę fizyczną oświadczenia
przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny pełnomocnictwa
procesowego, który podlega uzupełnieniu przy zastosowaniu art. 130 k.p.c. (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1999 r., I CZ 28/99, OSNC
1999, nr 11, poz. 192 oraz z dnia 14 stycznia 2000 r., I CKN 345/98, OSNC 2000,
nr 7-8, poz. 140). Prawidłowo zatem postąpił Sąd Apelacyjny, wzywając radcę
prawnego Henryka M. do złożenia w wyznaczonym terminie oświadczenia, o którym
mowa w art. 89 § 3 k.p.c. – pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wykonując to
zarządzenie pełnomocnik powoda złożył oświadczenie, że nie pozostaje w stosunku
pracy z powodem. Oświadczenie tej treści nie odpowiada wymaganiom art. 89 § 3
k.p.c., nie wynika z niego bowiem, że składający je nie pozostaje w ogóle w
stosunku pracy. Należy zauważyć, że ustawodawca, określając w art. 39318
§ 3 w
związku z art. 3932
k.p.c. krąg osób uprawnionych do sporządzenia zażalenia do
Sądu Najwyższego, dążył do zapewnienia temu środkowi odwoławczemu
odpowiedniego poziomu profesjonalnego. Usprawiedliwione jest tym samym
stwierdzenie, że prawidłowa treść oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3
k.p.c., nie powinna budzić u pełnomocnika powoda wątpliwości.
Upływ terminu wyznaczonego na podstawie art. 130 § 1 w związku z art. 370 i
397 § 2 k.p.c. do uzupełnienia braków zażalenia jest bezskuteczny nie tylko wtedy,
gdy czynność uzupełniająca nie zostanie w ogóle podjęta, lecz także wtedy, gdy
zostanie ona podjęta w taki sposób, że brak nie zostanie należycie uzupełniony
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2000 r., II UKN
291/99, OSNAPUS 2001, nr 18, poz. 568).
Z powyższych względów zażalenie złożone przez powoda na postanowienie
Sądu Apelacyjnego z dnia 28 października 2003 r. ulegało odrzuceniu przez ten
Sąd na podstawie art. 370 w związku z art. 391 § 1 oraz art. 397 § 2 k.p.c. Skoro
Sąd Apelacyjny nie zastosował wskazanych przepisów, Sąd Najwyższy odrzucił
zażalenie na podstawie art. 373 w związku z art. 397 § 2 oraz art. 39318
§ 3
k.p.c. (...)