Postanowienie SN z 10 grudnia 2004, sygn. III CK 55/04
Data orzeczenia
10 grudnia 2004
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Marek Sychowicz
Tagi
Podstawa prawna
Wspólnota mieszkaniowa może nabywać majątek.
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący)
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)
Sędzia SN Józef Frąckowiak
Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzyciela wspólnoty
mieszkaniowej właścicieli budynku przy ul. L. nr 18 w L. przeciwko dłużniczce Ewie
O. o egzekucję z nieruchomości, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na rozprawie w
dniu 10 grudnia 2004 r. kasacji wierzyciela od postanowienia Sądu Okręgowego w
Lublinie z dnia 7 października 2003 r.
uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w
Lublinie z dnia 11 kwietnia 2003 r. i przekazał sprawę do rozpoznania temu Sądowi,
pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego i
kasacyjnego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy w Lublinie oddalił
wniosek wspólnoty mieszkaniowej właścicieli budynku przy ul. L. nr 18 w L. o
przybicie nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny objęty księgą wieczystą nr
(...) oraz związanego z nim udziału we współwłasności części wspólnej budynku
oraz we współwłasności działki gruntu.
Zażalenie na to postanowienie oddalił Sąd Okręgowy w Lublinie
postanowieniem z dnia 7 października 2003 r., podzielając ocenę, że wspólnota
mieszkaniowa, niemająca osobowości prawnej, nie może nabywać żadnych praw
na swoją rzecz, a jedynie na rzecz swoich członków. Wniosku o przejęcie w drodze
licytacji nieruchomości nie złożyli zaś właściciele poszczególnych lokali, ale
wspólnota, przy czym z wniosku nie wynika, aby nabycie nastąpić miało na rzecz
poszczególnych właścicieli. Sąd Okręgowy zwrócił też uwagę, że oceny tej nie
zmienia wejście w życie art. 331
k.c., wspólnota mieszkaniowa na podstawie art. 6
ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr
80, poz. 903 ze zm. – dalej: "u.w.l.") ma co prawda zdolność do czynności
prawnych, ale nie ma zdolności prawnej, nie może więc na swoją rzecz nabywać
praw, a to uniemożliwia udzielenie przybicia.
Postanowienie powyższe zaskarżył kasacją wierzyciel, zarzucając naruszenie
prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 6, art. 21 § 1 w związku z art. 2 i
art. 22 ust. 3 pkt 6a u.w.l. przez błędne przyjęcie, że wspólnota mieszkaniowa nie
może nabyć własności nieruchomości, a także naruszenie prawa procesowego, tj.
art. 984 § 1, art. 991 i 328 § 2 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. Wnosił o zmianę
zaskarżonego postanowienia i udzielenie przybicia, ewentualnie o uchylenie
postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Charakter prawny wspólnoty mieszkaniowej budził wątpliwości na gruncie
ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Przedstawienie poglądów
doktryny w tej kwestii przekracza ramy uzasadnienia, wystarczy zatem wskazać, że
według jednego poglądu wspólnota mieszkaniowa ma zdolność prawną oraz
zdolność sądową i w konsekwencji może posiadać majątek i to majątek odrębny od
majątku właścicieli poszczególnych lokali. Według innego poglądu wspólnota nie
ma zdolności prawnej i nabywając majątek czyni to na rzecz swych członków w
stosunku odpowiadającym ich udziałom w nieruchomości wspólnej. W ocenie Sądu
Najwyższego, należy podzielić pogląd pierwszy, z art. 6 zdanie drugie u.w.l. wynika
bowiem jasno, że wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać
zobowiązania, pozywać i być pozywaną. Wbrew zatem stanowisku Sądu
Okręgowego, wspólnota mieszkaniowa ma nie tylko zdolność sądową, ale też
przyznaną przez ustawę zdolność prawną, skoro może nabywać prawa i zaciągać
zobowiązania, co trafnie zarzuca skarżący. Możliwość nabywania przez wspólnotę
majątku wynika z art. 22 ust. 3 pkt 6a u.w.l., a o tym, że wspólnota może posiadać
majątek, niezależnie od majątku posiadanego przez właścicieli poszczególnych
lokali, świadczy art. 17 u.w.l., zgodnie z którym wspólnota odpowiada bez
ograniczeń, a więc całym majątkiem, za zobowiązania dotyczące nieruchomości,
podczas gdy właściciel lokalu – w części odpowiadającej jego udziałowi w
nieruchomości. To rozróżnienie wskazuje, że nie tylko członkowie wspólnoty, ale
także sama wspólnota może nabywać majątek. Już zatem tylko z przepisów ustawy
o własności lokali można wyciągnąć wniosek, że wspólnota mieszkaniowa może
nabywać majątek i to na swoją rzecz, a nie tylko na rzecz właścicieli lokali,
będących jej członkami.
Pogląd ten wspiera nowelizacja kodeksu cywilnego dokonana ustawą z dnia
14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
(Dz.U. Nr 49, poz. 408), która weszła w życie w dniu 25 września 2003 r. W czasie
rozpoznawania apelacji obowiązywał już art. 331
k.c., którego zresztą skarżący w
podstawie kasacyjnej nie przytoczył. Zgodnie z brzmieniem § 1 tego przepisu, do
jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa
przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych.
Dotyczy to właśnie wspólnoty mieszkaniowej, której ustawa przyznaje zdolność
prawną (art. 6 u.w.l.), a także np. głównego oddziału zakładu ubezpieczeń (art. 106
ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, Dz.U. Nr 124,
poz. 1151), spółki osobowej czy spółki kapitałowej w organizacji (art. 8 i 11 k.s.h.).
Skoro zatem nie budzi wątpliwości, że osoby prawne mogą nabywać prawa, a na
podstawie art. 331
k.c. przepisy dotyczące osób prawnych stosuje się odpowiednio
do tzw. ułomnych osób prawnych wyposażonych w zdolność prawną, to również te
osoby, czyli jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, mogą
nabywać majątek.
Wadliwy pogląd obu sądów w kwestii braku istnienia po stronie wspólnoty
mieszkaniowej zdolności sądowej spowodował konieczność uchylenia obu
wydanych w sprawie orzeczeń i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi pierwszej instancji. (...)
Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39313
w
związku z art. 13 § 2 k.p.c.)