Postanowienie SN z 15 grudnia 2004, sygn. II CK 274/04
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb
rozprawa
Tematy
samorząd terytorialny
Role w sprawie
Skarb Państwa
wnioskodawca
Data orzeczenia
15 grudnia 2004
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Gerard Bieniek
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 15 grudnia 2004 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)
SSN Iwona Koper (sprawozdawca)
SSA Elżbieta Strelcow
Protokolant Hanna Kamińska
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Pierwszego Urzędu Skarbowego […]
przy uczestnictwie J. i G. małżonków J.
o wpis,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 15 grudnia 2004 r.,
kasacji wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Okręgowego w Ł.
z dnia 9 lutego 2004 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu
Rejonowego w Ł. z dnia 30 września 2003 r i przekazuje
sprawę Sądowi Rejonowemu w Ł. do ponownego rozpoznania
i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 września 2003 r. Sąd Rejonowy w Ł. oddalił
wniosek Skarbu Państwa - Pierwszego Urzędu Skarbowego o wpis hipoteki
przymusowej na udziale małżonków J. i G.J. we współwłasności nieruchomości
objętej księgą wieczystą Kw Nr [...].
Sąd Rejonowy ustalił, że wymieniona księga wieczysta jest urządzona dla
nieruchomości obejmującej działkę nr [...]/3 o pow. 6.913 m2
położoną w Ł.
i w dziale drugim ujawnieni są jako właściciele J. i G.J. we wspólności ustawowej
do ¼ części, I.J. w ¼ części, R.J. oraz J.J. we wspólności ustawowej do ½ części.
Do wniosku o wpis wnioskodawca dołączył dwie decyzje z dnia 2 września
i 12 września 2002 r. ustalające wysokość zobowiązania podatkowego J.J., nie
zawierające stwierdzenia o ich ostateczności.
Na tej podstawie uznał Sąd Rejonowy, że w sprawie może być mowa tylko
o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej ze względu na brak stwierdzenia ostateczności
decyzji, a skoro wniosek takiej hipoteki nie dotyczy nie może być uwzględniony.
W apelacji od tego postanowienia wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 35
§ 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacji podatkowej (Dz. U. Nr 137, poz.
926 ze zm.), zgodnie z którym podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest
doręczona decyzja ustalająca lub określająca, przy czym przepis ten nie wymaga
opatrzenia jej klauzulą ostateczności. Podniósł nadto, że nie ma sprzeczności
miedzy treścią wniosku a dołączonymi do niego dokumentami, albowiem hipoteka
kaucyjna jest także hipoteką przymusową.
Zaskarżonym obecnie postanowieniem Sąd Okręgowy w Ł. oddalił apelację
uznając, iż podnoszony w niej zarzut naruszenia art. 35 § 2 Ordynacji podatkowej
jest wynikiem jednostronnej wykładni przepisów prawa. Stwierdził, że przepis art.
35 § 2 pkt 1 lit.a Ordynacji podatkowej wprawdzie nie nakłada na organ podatkowy
obowiązku opatrzenia decyzji klauzulą ostateczności, to jednak przepisu tego nie
można wykładać w oderwaniu od art. 111 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach
3
wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm. - dalej
ukwh), który w związku z art. 110 ukwh tworzy z art. 35 § 2 pkt 1 lit a Ordynacji
podatkowej spójną całość. Zgodnie zaś z art. 111 ukwh hipoteka wpisana na
podstawie nieostatecznej decyzji jest hipoteką kaucyjną, natomiast organ
podatkowy może żądać wpisania hipoteki przymusowej, lecz na podstawie decyzji
ostatecznej. W konsekwencji podtrzymał stanowisko sądu pierwszej instancji, że
sformułowanie wniosku o wpis hipoteki przymusowej powoduje, że istnieje
przeszkoda do wpisu. Nadto wskazał, że dołączone do wniosku decyzje
wymieniają wyłącznie uczestnika, a zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia
8 października 2003 r., (III CZP 68/2003), podstawą wpisu hipoteki przymusowej na
nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej podatnika i jego
małżonka nie może być administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony tylko
przeciwko podatnikowi, a jedynie może stanowić go tytuł wystawiony na oboje
małżonków.
W kasacji od postanowienia Sądu Okręgowego wnioskodawca przytoczył
podstawę naruszenia prawa materialnego zarzucając błędną wykładnię
i niewłaściwe zastosowanie art. 35 Ordynacji podatkowej w brzmieniu ustalonym
przez art. 1 ust. 27 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja
podatkowa oraz zmianie niektórych innych ustaw ( Dz.U. 169, poz. 1387) oraz art.
111 ukwh. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie
w całości wniosku.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Zgodnie z przepisami art. 34 § 1 i 2 pkt 2 oraz art. 35 § 2 pkt 1 a/
(w brzmieniu nadanym powołaną wyżej ustawą) Ordynacji podatkowej - Skarbowi
Państwa i jednostce samorządu terytorialnego przysługuje hipoteka na wszystkich
nieruchomościach podatnika z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych
w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2, a także z tytułu zaległości podatkowych
w podatkach stanowiących ich dochód oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości,
określona przez ustawę jako hipoteka przymusowa. Przedmiotem tej hipoteki może
być nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej podatnika i jego
4
małżonka. Podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest doręczona zobowiązanemu
decyzja ustalająca wysokość zobowiązania.
Przytoczone przepisy stanowią unormowanie szczególne, przewidujące
nieostateczną decyzję administracyjna jako podstawę wpisu hipoteki przymusowej,
o której mowa w art. 110 ukwh. Taka hipoteka jest hipoteką kaucyjną w rozumieniu
art. 111 ukwh (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z dnia 28 października 2004 r., III CZP 33/04 - dotychczas nie publikowana).
Poza hipoteką przymusową kaucyjną przepisy prawa podatkowego
przewidują hipotekę przymusową zwykłą, dla powstania której wymagany jest tytuł
wykonawczy (art. 35 § 2 Ordynacji podatkowej, art. 109 ust. 1 ukwh). Podstawę
wniosku o jej wpis stanowić mogą tytuły wykonawcze wydane w sądowym
i administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, przy czym te ostatnie nie
wymagają zaopatrywania ich w sądową klauzulę wykonalności. Natomiast gdy idzie
o hipotekę przymusową zwykłą zabezpieczającą należności podatkowe
z istniejących zobowiązań, która ma obciążać nieruchomość wspólną
zobowiązanego i jego małżonka, to administracyjny tytuł wykonawczy musi być
wystawiony na oboje małżonków (powołana przez Sąd Okręgowy uchwała Sądu
Najwyższego z dnia 8 października 2003 r., OSNC 2004, nr 12, poz. 191).
Na gruncie przytoczonych regulacji, w odniesieniu do istniejących
zobowiązań podatkowych funkcjonują więc dwa rodzaje hipoteki przymusowej,
które różni zarówno ich charakter jak i podstawa wpisu. Zasadnie podnosi
skarżący, że hipoteka która powstaje na podstawie nieostatecznej, ale doręczonej
decyzji jest hipoteką przymusową kaucyjną, a co za tym idzie wniosek o jej wpis -
jako hipoteki przymusowej - sformułowany został prawidłowo. Nie istnieje też druga
ze wskazanych przez Sąd Okręgowy przeszkód do dokonania wpisu w postaci
braku tytułu wystawionego przeciwko obojgu małżonkom, gdyż wymóg ten –
o czym była już mowa - dotyczy hipoteki przymusowej zwykłej, która powstaje na
podstawie administracyjnego tytułu wykonawczego. Tytuł ten może skutkować
wpisem hipoteki przymusowej obciążającej nieruchomość wspólną, jeżeli jest
wystawiony na oboje małżonków.
5
Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy w uwzględnieniu kasacji uchylił
zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego
rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 39313
§ 1 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 39319
k.p.c.).. w zw. z art. 39319
k.p.c.).