sygn. IV CK 367/04 7 stycznia 2005 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 7 stycznia 2005, sygn. IV CK 367/04

Data orzeczenia 7 stycznia 2005
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący SSN Henryk Pietrzkowski
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #wyrok SN
Sygn. akt IV CK 367/04
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 stycznia 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)
SSN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca)
SSN Barbara Myszka
w sprawie z powództwa "N.(...)" Spółki z o.o. w Ł.
przeciwko "C.(...)" Spółce z o.o. w O.
o stwierdzenie nieważności i uchylenie uchwał,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 7 stycznia 2005 r.,
kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 25 marca 2004 r., sygn.
akt I ACa (…),
oddala kasację i zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę
300 (trzysta) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodowej spółki z o.o.
„N.(...)” w Ł. od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 22 grudnia 2003 r. oddalającego
jej powództwo przeciwko pozwanej „C.(...)” spółce z o.o. w O. o stwierdzenie
nieważności uchwał i uchylenie uchwał.
2
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego przyjmując za trafne
dokonane przez ten Sąd ustalenia faktyczne, jak i wnioski z tych ustaleń wynikające.
Przyjęty stan faktyczny sprawy przybrał natomiast postać następującą:
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością I.(...) w O. nabyła przed 1 stycznia
2001 r. od spółki pozwanej udziały, które następnie zbyła - po upływie więcej niż
jednego roku od tej daty – Z. D. i K. M. Spółka I.(...) była spółką zależną od spółki
pozwanej.
Dnia 30 czerwca 2003 r. zgromadzenie wspólników pozwanej spółki w uchwałach
oznaczonych numerami 4 - 9 postanowiła udzielić absolutorium
- prezesowi zarządu Józefowi Malgremowi i przewodniczącemu rady nadzorczej Z. Z. za
rok 2002
- członkom rady nadzorczej, M. M. za okres 27.06.2002 - 31.12.2002 r. i Z. D. za rok 2002
oraz
- nie udzielić absolutorium członkowi rady nadzorczej J. C. za rok 2002 i odwołać go z tej
funkcji.
Spółka I.(...) nie brała udziału w zgromadzeniu. Wszystkie zapadłe na tym
zgromadzeniu uchwały spółka powodowa zakwestionowała podnosząc przede
wszystkim zarzut niedopuszczalności obrotu udziałami w aspekcie aktualnego
uregulowania działalności spółek przepisami kodeksu spółek handlowych.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, podobnie jak i Okręgowego, z dniem wejścia w
życie kodeksu spółek handlowych spółki zależne nie utraciły prawa nabywania udziałów.
Z brzmienia art. 613 § 1 k.s.h. zaś Sąd Apelacyjny wyprowadził wniosek, iż także
uprawnienia wspólników spółek handlowych, nabyte przed dniem 14 stycznia 2001 r. nie
wygasły, mimo iż w nowym porządku zakaz ujęty w art. 194 § 1 k.h. został rozciągnięty
na spółki zależne.
Sąd Apelacyjny odniósł się negatywnie do powołanych w apelacji nowych faktów i
dowodów, które miały sprzyjać ustaleniu odmiennego stanu rzeczy w zakresie prawa
głosu na zgromadzeniu w dniu 30 czerwca 2003 r. Powodowa spółka jako podmiot
gospodarczy, podlega bowiem rygorowi z art. 47912
§ 1 k.p.c., a to oznacza
ograniczenie inicjatywy dowodowej przed sądem drugiej instancji. Jeżeli wobec tego
przed sądem pierwszej instancji powódka nie podniosła zarzutu pozorności
kwestionowanych umów, to nie może tego czynić przed sądem drugiej instancji. Samo
zaś rozłożenie w ratach należności za sprzedane udziały nie może być traktowane jako
przyczyna nieważności umowy.
3
W kasacji opartej na pierwszej podstawie kasacyjnej powodowa spółka wniosła o
zmianę zaskarżonego wyroku w części i stwierdzenie nieważności zaskarżonych uchwał
nr (…) zgromadzenia wspólników „C.(...) ...” Skarżąca zarzuciła „błędną wykładnię i
niewłaściwe zastosowanie” art. 200 § 2 k.s.h. w związku z art. 613 k.s.h. – „poprzez
przyjęcie, że po upływie rocznego terminu od dnia wejścia w życie przepisów kodeksu
spółek handlowych pozwana nie miała obowiązku umorzenia udziałów posiadanych
przez spółkę zależną ... oraz że udziały te mogły brać udział w głosowaniu na
zgormadzniu wspólników w dniu 30.06.2003 r.”.
W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej odrzucenie bądź
oddalenie, przecząc zasadności zarzutów w niej podniesionych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kwestionując stanowisko Sądu Apelacyjnego skarżąca zakłada, że „wejście w
życie przepisów k.s.h. zakazujących nabywania przez podmioty zależne udziałów i akcji
spółek dominujących w żaden sposób nie wpływa na skuteczność czynności prawnych
dokonanych pod rządami k.h. – nabycie przez spółkę zależną udziałów spółki
dominującej, dokonane pod rządami k.h. musi być, także w obecnym stanie prawnym,
uznane za skuteczne”. Powołując się na treść przepisu art. 200 § 2 k.s.h. twierdzi
jednakże, iż nabyte w tych warunkach udziały i akcje podlegają zbyciu w terminie
jednego roku od dnia 1 stycznia 2001 r. a jeżeli to nie nastąpi, spółka dominująca
powinna je umorzyć.
Na tle tak zarysowanego stanowiska nasuwa się pytanie, czy ma ono oparcie w
przepisach intertemporalnych, a w szczególności w art. 613 § 1 i 2 k.s.h.
Według § 1 powołanego przepisu uprawnienia wspólników i akcjonariuszy spółek
handlowych, nabyte przed dniem wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. W myśl
zaś § 2 treść uprawnień, o których mowa w § 1, podlega przepisom dotychczasowym.
Przepisy kodeksu handlowego nie nakładały na spółki zależne ograniczeń
wymienionych w art. 194. Czyni to art. 200 § 1 zd. 2 k.s.h. stanowiąc, że także spółka
zależna nie może obejmować lub nabywać ani przejmować w zastaw własnych
udziałów. W obu przypadkach nie dotyczy to nabycia w drodze egzekucji na
zaspokojenie roszczeń spółki, których nie można zaspokoić z innego majątku wspólnika
oraz nabycia w celu umorzenia udziałów. Sprzeniewierzenie się temu zakazowi sprawia,
że umowa nabycia udziałów jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.).
Omawiane uregulowanie pozwala uniknąć tworzenia stanów faktycznych, które
miałyby ujemny wpływ na bezpieczeństwo obrotu. Efektem takiego nabycia byłoby w
4
istocie powstanie spółki będącej w części, a niekiedy i w zupełności, własnym
wspólnikiem, co mogłoby np. zdecydowanie godzić w interes wierzycieli.
Powstaje w związku z tym pytanie, czy ustanowiony przepisem art. 200 § 2 k.s.h.
obowiązek zbycia, względnie umorzenia nabytych udziałów, dotyczy także tych
nabytych przez spółki zależne przed 1 stycznia 2001 r. Otóż z brzmienia przepisu art.
613 § 1 k.s.h. należy wyprowadzić wniosek, że przepis ten obejmuje wszystkie
uprawnienia wspólników i akcjonariuszy spółek handlowych nabyte przed wejściem w
życie kodeksu spółek handlowych. Kategoryczne brzmienie przepisu wyłącza możliwość
rozszerzającego interpretowania go. Ograniczenie skutków stąd wynikających może
natomiast nastąpić w warunkach stosowania art. 613 § 3 k.s.h. Powołany przepis
rozciąga bowiem przepisy nowej ustawy na wszelkie zdarzenia odnoszące się do
zmiany treści i rozporządzeń prawami udziałowymi w spółkach handlowych. Dotyczy
zatem także nabycia praw udziałowych. W konsekwencji należy przyjąć, że spółki
zależne, o ile nabyły przed 1 stycznia 2004 r. uprawnienia w wyniku działań spółek
dominujących, zachowują swobodę dysponowania nimi, stosownie do treści art. 613 § 1
i 2 k.s.h.
Nawiązując do stanu faktycznego sprawy należy zatem przyjąć, iż spółka
zależna, która przed dniem 1 stycznia 2001 r. nabyła udziały własne spółki dominującej,
korzysta z ochrony przewidzianej w art. 613 § 1 i 2 k.s.h.
Należy także zauważyć, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przypadek
nabycia udziałów własnych ani przez spółkę zależną, ani przez spółkę dominującą.
Nastąpiło bowiem zbycie udziałów na rzecz określonych osób fizycznych. To, że
nabywcami stali się udziałowcy spółki dominującej oznacza tylko zmianę co do zakresu
udziałów tychże nabywców. Tymczasem o nabyciu udziałów własnych można byłoby
mówić tylko wtedy, gdyby prawa udziałowe przeszły na spółkę, w wyniku czego ona
sama stałaby się udziałowcem.
W świetle tych uwag nie może być mowy o wadliwości kwestionowanych uchwał.
Z tych wszystkich względów i na zasadzie art. 39312
k.p.c. należało orzec jak w
sentencji.