Wyrok SN z 19 stycznia 2005, sygn. V CK 393/04
Data orzeczenia
19 stycznia 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Marian Kocon
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 stycznia 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Irena Gromska-Szuster
SSN Barbara Myszka
w sprawie z powództwa M. G.
przeciwko R. K., M. K. i F. K.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19 stycznia 2005 r.,
kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 18 marca 2004 r., sygn. akt I ACa
(…),
uchyla zaskarżony wyrok w pkt I /pierwszym/ w części, w jakiej uchylono nakaz
zapłaty i oddalono powództwo oraz orzeczono o kosztach procesu, w pkt. II /
drugim /w części, w jakiej oddalono apelację powoda, a także w pkt. IV /czwartym
/i V / piątym/ i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do
ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego;
poza tym oddala kasację.
2
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że utrzymał
w mocy nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w Ś. z
dnia 7 lutego 2001 r. odnośnie do należności głównej w kwocie 30.865,89 zł, a w
pozostałym zakresie odnośnie do należności głównej w kwocie 123.030,35 zł uchylił
tenże nakaz i powództwo oddalił, a także w określonym zakresie apelację powoda
oddalił i odrzucił oraz orzekł o kosztach procesu.
Sąd Apelacyjny ustalił, że powoda i spółkę z o.o. „A.(...)” w W., której pozwany R.
K. był prezesem zarządu, a K. B. zastępcą prezesa, łączyła umowa o prowadzenie w
imieniu i na rzecz powoda marketingu, promocji, sprzedaży i dystrybucji wyrobów
alkoholowych. Pozwany R. K. w imieniu zarządu spółki „A.(...)” przyjął pełną
odpowiedzialność za powierzone wyroby, utracony zysk i należności od odbiorców
towaru oraz zobowiązał się do zawarcia umów cesji wierzytelności obejmujących
należności za sprzedany towar w sytuacji niezapłacenia ich przez nabywców po
60 dniach od daty sprzedaży. Wynagrodzenie spółki „A.(...)” miało stanowić połowę
zrealizowanej marży między wartością sprzedanych towarów po cenach sprzedaży netto
i tą samą wartością po cenach zakupu netto, przy czym z wynagrodzenia tego
potrącana była wartość najmu magazynu, zabezpieczenia i zwrotu towaru. Zgodnie z
umową na zabezpieczenie ewentualnych roszczeń powoda pozwany R. K. wystawił
weksel in blanco z deklaracją wekslową poręczony przez jego żonę i osobę trzecią.
Odnosząc się do oceny poszczególnych pozycji, które wchodzą w skład żądanej
kwoty Sąd Apelacyjny stwierdził m. in., że powód był uprawniony, zgodnie z treścią
deklaracji wekslowej, do uzupełnienia weksla na kwotę 117.465,89 zł, wynikłą z umowy
cesji z dnia 29.02.2000 r., pomniejszoną o 86600 zł zapłaconych jemu przez drugiego
wspólnika. Natomiast kwota 140.000 zł powinna być oceniona jedynie jako
wierzytelność, nie zaś dług spółki „A.(...)”, za który wekslową odpowiedzialność przyjął
na siebie pozwany. Tym samym powód nie był uprawniony do wpisania tej kwoty jako
jednego ze składników sumy wekslowej. Podobnie, gdy chodzi o kwoty 34.800 zł i
1.630,35 zł.
Kasacja powoda - oparta na obu podstawach z art. 3931
k.p.c. – zawiera zarzut
naruszenia art. 10 prawa wekslowego, art. 21,22 i 24 ustawy z dnia 29 września 1994 r.
o rachunkowości /Dz. U. Nr 121, poz. 591 ze zm./, a także art. 233 k.p.c. i zmierza do
3
uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rację ma Sąd Apelacyjny, że wyrok Sądu Okręgowego nie zawiera
rozstrzygnięcia o odsetkach ustawowych od kwoty 146.103,76 zł. Zasadnie zatem ten
Sąd uznał, że Sąd Okręgowy nie orzekł o całości żądania skarżącego, do czego był
obowiązany i co powinien był wyrazić w sentencji wyroku. Tego rodzaju sytuacja
uprawniała strony do złożenia w myśl art. 351 § 1 k.p.c. wniosku o uzupełnienie wyroku;
żadna ze stron w przewidzianym terminie wniosku nie złożyła. Powyższe sprawia, że w
tym zakresie apelacja skarżącego skierowana została przeciwko orzeczeniu nie
istniejącemu. Taka apelacja jest niedopuszczalna, ponieważ apelacja przysługuje od
orzeczenia wydanego, a więc - istniejącego (patrz: orzeczenie SN z dnia 2 czerwca
1964 r., I PR 10/63 - OSNCP 1965, z. 5, poz. 80, postanowienie SN z dnia 25 lutego
1997 r., II CKN 15/97 - OSNC 1997, nr 6-7, poz. 89). W rezultacie nie jest trafny zarzut
skarżącego, że bezzasadnie odrzucono jego apelację w we wskazanym zakresie.
Przechodząc do pozostałych zarzutów kasacyjnych trzeba zauważyć, że
skarżący dochodzi swego roszczenia, w istocie rzeczy, o wyrównanie zadłużenia
wynikłego z umowy marketingu, na podstawie uzupełnionego przez siebie weksla
gwarancyjnego. Zobowiązany z weksla może wobec posiadacza tego dokumentu
zasłaniać się zarzutem, że weksel został uzupełniony niezgodnie z zawartym między
nimi porozumieniem (art. 10 pr. weksl. - interpretacja a contrario). Jeżeli zatem weksel
miał zabezpieczać roszczenie skarżącego do pozwanych z tytułu owego zadłużenia, to
pozwani mogli się bronić wobec skarżącego, jako posiadacza weksla, że weksel został
uzupełniony wbrew porozumieniu, gdyż albo zadłużenie, za które pozwani odpowiadają,
w ogóle nie powstało, albo też powstało w mniejszej wysokości.
Inaczej mówiąc, suma wekslowa na jaką został wypełniony weksel przez
skarżącego powinna odpowiadać wysokości zadłużenia, za które odpowiadają pozwani.
Sąd uprawniony zatem był badać prawidłowość wypełnienia weksla w tej części, a
zatem i wyliczenia zadłużenia.
Sąd Apelacyjny pomniejszył zadłużenie spółki „A.(...)” o kwotę 140.000 zł
w oparciu o fakturę wystawioną powodowi przez tę Spółkę. Rację jednakże ma
skarżący, że do owego pomniejszenia doszło co najmniej przedwcześnie. Z ustaleń
Sądu Apelacyjnego nie wynika bowiem rzeczywiste zaistnienia wierzytelności spółki
„A.(...)” z tytułu umowy marketingu, co może prowadzić do wniosku, że ta wierzytelność
4
została potwierdzona (fikcyjną) fakturą. Za takim stanowiskiem przemawiają zeznania
świadka K. B., w świetle których na kwotę 140000 zł było manko w kasie.
Odnośnie ustalenia dokonanej zapłaty przez świadka K. B. kwoty 86.600 zł na
poczet długu z umowy cesji z dnia 29.02.2000 r., trzeba zauważyć, że utrwalone jest w
orzecznictwie zapatrywanie stwierdzające, iż jeżeli ocena sądów obu instancji jest taka
sama, sąd drugiej instancji może ograniczyć swoje rozważania do skrótowego
stwierdzenia o podzieleniu ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny
dokonując przytoczonego ustalenia odwołał się do ustaleń Sądu pierwszej instancji. Z
ustaleń tego Sądu wynika jednak tylko tyle, że: „K. B. również zwraca obecnie powodowi
kwotę z tytułu działalności firmy „A.(...)”, z tytułu innych rozliczeń”.
Zasadnie przeto podnosi skarżący, że dokonane przez Sąd drugiej instancji
ustalenie zapłaty przez świadka K. B. kwoty 86.600 zł, narusza art. 233 § 1 k.p.c.
Przepis ten zawiera nakaz - nie doznający wyjątku, aby wyrażona ocena w aspekcie
wiarygodności dokonana była na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego
materiału w sprawie oraz uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w
postępowaniu (por. m. in. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29
października 1996 r., III CKN 8/96 - OSNC 1997, nr 3, poz. 30). W razie postawienia
zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym, Sąd Najwyższy nie
dokonuje ponownej oceny wiarygodności i mocy zgromadzonych dowodów, lecz
sprawdza prawidłowość wykorzystania przez Sąd orzekający uprawnień przewidzianych
w omawianym przepisie. Stwierdzone wyżej wskazanej wadliwości mogącej mieć wpływ
na treść orzeczenia, prowadzi do jednoznacznego wniosku o przekroczeniu granic
swobody sędziowskiego osądu, co przesądza o zasadności podstawy kasacji z art. 3931
pkt. 2 k.p.c.
Co się zaś tyczy wycofania z kasy 34.800,00 zł, to skarżący pomija, że jego
rzeczą było wykazanie, iż wystawienie weksla i poręczenie obejmowało okres, w którym
do tego wycofania doszło. W szczególności, że wynika to z treści zobowiązania
wekslowego pozwanych. Jak dotąd skarżący tych okoliczności nie wykazał.
Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku /art. 39313
k.p.c./.