Postanowienie - I OW 64/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 27 czerwca 2025
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Rodzina zastępcza, pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej643 Spory o. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta C. a powiatem m. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej M. L. umieszczonej w instytucjonalnej pieczy zastępczej postanawiaWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Rodzina zastępcza, pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej643 Spory o. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta C. a powiatem m. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej M. L. umieszczonej w instytucjonalnej pieczy zastępczej postanawia
Data orzeczenia
27 czerwca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Pismem z 24 marca 2025 r. Prezydent Miasta C. – działający w imieniu miasta na prawach powiatu C. (dalej także: "wnioskodawca") – złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem m. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej M. L. umieszczonej w instytucjonalnej pieczy zastępczej.W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przed umieszczeniem w pieczy zastępczej miejsce zamieszkania małoletniej znajdowało się na obszarze powiatu m..W odpowiedzi na wniosek Starosta M. – reprezentujący powiat m. – podniósł, że miejsce zamieszkania małoletniej nie znajdowało się na obszarze powiatu.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Żaden z organów pozostających w sporze nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.Stosownie do art. 191 ust. 1 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 5 września 2024 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w C., sygn. akt [...]. Natomiast wcześniejszym postanowieniem z 2 września 2025 r., wydanym pod tą samą sygnaturą, ten sam sąd powierzył bieżącą pieczę nad małoletnią ojcu – Z. B. – na czas trwania postępowania, ustanawiając jednocześnie nadzór kuratora sądowego nad sprawowaniem władzy rodzicielskiej.Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, zaś jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc).Wbrew stanowisku Starosty M., posłużenie się przez Sąd Rejonowy w C. zwrotem "powierzyć bieżącą pieczę" zamiast "powierzyć władzę rodzicielską" nie niesie ze sobą odmiennych skutków prawnych, a stanowi jedynie użycie innego sformułowania dotyczącego kwestii przekazania pieczy nad dzieckiem innej osobie, o czym tym bardziej świadczy powierzenie w tym samym orzeczeniu nadzoru nad sprawowaniem przez ojca władzy rodzicielskiej kuratorowi sądowemu. Z tego też względu należy uznać, że na podstawie postanowienia z 2 września 2024 r. doszło do powierzenia ojcu małoletniej władzy rodzicielskiej, przez co w okresie bezpośrednio poprzedzającym jej umieszczenie w pieczy zastępczej, jej miejsce zamieszkania znajdowało się w miejscu zamieszkania jej ojca – zgodnie z art. 26 § 1 kc. Nie było w sprawie kwestionowane, że z akt sprawy wynika, iż miejsce zamieszkania Z. B. znajduje się w miejscowości S., powiat m. (wniosek z 29 sierpnia 2024 r.).Z tych względów na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.