Postanowienie - I OW 77/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 27 czerwca 2025
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Zasiłki stałe643 Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (ar. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza K. Z. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem K. Z. a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P.K. o udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku stałego oraz zasiłku celowegoWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Zasiłki stałe643 Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (ar. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza K. Z. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem K. Z. a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P.K. o udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku stałego oraz zasiłku celowego
Data orzeczenia
27 czerwca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Pismem z 16 kwietnia 2025 r. Burmistrz K. Z. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. K. (dalej jako "zainteresowany") w sprawie przyznania zasiłku stałego oraz zasiłku celowego.W uzasadnieniu wniosku wskazano, że osoba ubiegająca się o świadczenia nie jest osobą bezdomną, a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Prezydent Miasta Katowice z uwagi na ostatnie miejsce zamieszkania zainteresowanego w tej miejscowości.W odpowiedzi Prezydent Miasta Katowice, uznając zainteresowano jako osobę bezdomną, wskazał Burmistrza K. Z. jako organ właściwy do rozpoznania jego wniosku, z uwagi na ostatnie miejsce zameldowania na terenie jego właściwości.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935.; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał na tle właściwości miejscowej organów, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 1 lit. d i § 1 pkt 15 lit. e rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. Nr 198 poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) reguluje art. 101. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w sytuacji, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt. 8 u.p.s. Wówczas, zgodnie z ust. 2, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Równocześnie w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie – zgodnie z ust. 3 powyższego przepisu.Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy P. K. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., I OW 310/20).Z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek warunkujących ustalenie właściwości miejscowej organu kluczowe jest to, że na dzień złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość P.K. deklarował, że od 8 lat się tuła. W dniu przeprowadzenia wywiadu przebywał w ogrzewalni dla bezdomnych mężczyzn przy ul. K. J. 53, a następnie w Ch.O.P.B. "D. Ł." przy ul. N. 8 w K. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej u.o.p.l.) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych, w szczególności schronisk, ogrzewalnie etc. Okoliczność ta powoduje, że przesłanka uznania zainteresowanego za osobę bezdomną – jako niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności w tej części został spełniona.Z akt administracyjnych wynika także, że zainteresowany posiada stały meldunek pod adresem ul. S. D. 101 w K. Z. Znajduje się tam dom, którego jest współwłaścicielem wraz z trzema braćmi. Zainteresowany do marca 2024 roku nie utrzymywał kontaktu z braćmi, natomiast w lutym 2025 roku bracia zainteresowanego oświadczyli, że P.K. może wrócić do domu rodzinnego, zastrzegają tylko że są tam trudne warunki mieszkaniowego, m.in. brak dostępu do wody, na co zwrócił uwagę sam zainteresowany - jako okoliczności uniemożliwiająca powrót pod adres zameldowania.Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mimo zastrzeżonych warunków mieszkaniowych, nie ma przeszkód do powrotu P.K. pod adres zameldowania, do domu, do którego jest współwłaścicielem. Oznacza to, że zainteresowany nie spełnia ustawowych przesłanek wyrażonych w art. 6 pkt 8 u.p.s., tym samym nie można przyznać mu statusu osoby bezdomnej. Wykluczono tym samym ustalenie właściwości miejscowej organu pomocy społecznej w oparciu o kryterium miejsca ostatniego zameldowania osoby bezdomnej na pobyt stały w trybie art. 101 ust. 2 u.p.s.Skoro żadna z przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej zasad ustalenia organu do rozpatrzenia wniosku P.K. o przyznanie zasiłku stałego oraz celowego nie ma zastosowania, dalsze badanie należy oprzeć na przepisach art. 14 u.p.s. i art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. Stosownie do treści art. 14 u.p.s., w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Przyjąć zatem należy, że w przypadku, gdy właściwość miejscowa organów nie może zostać określona na podstawie regulacji szczególnej zawartej w ustawie o pomocy społecznej, zastosowanie znajdują normy ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2011 r., sygn. akt I OW 128/11). W myśl art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się w innych sprawach – według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju – według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu – według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w § 1, sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania, albo w razie braku ustalenia takiego miejsca – do organu właściwego dla obszaru dzielnicy Śródmieście w m.st. Warszawie.W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezsporne jest, że wniosek zainteresowanego o przyznanie zasiłku stałego oraz celowego został złożony w dniu 14 lutego 2025 r. w Krakowie, a zatem miejscem zdarzenia powodującego wszczęcie postępowania jest miasto Kraków, a organem właściwym do rozpoznania wniosku – Prezydent tego miasta.Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.., orzekł jak w postanowieniu.