Postanowienie - I OW 70/25 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 27 czerwca 2025
Teza
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Zasiłki celowe i okresowe643 Spory o właściwość między organami jednostek samorządu teryto. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy C. a Prezydentem Miasta Katowice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.Z. w sprawie przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na pokrycWskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy. Spór kompetencyjny/Spór o właściwość, Zasiłki celowe i okresowe643 Spory o właściwość między organami jednostek samorządu teryto. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy C. a Prezydentem Miasta Katowice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.Z. w sprawie przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na pokryc
Data orzeczenia
27 czerwca 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
UZASADNIENIE
Pismem z 3 kwietnia 2025 r. Burmistrz Gminy C. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Katowice w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. Z. (dalej jako "zainteresowany") w sprawie przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego.W uzasadnieniu wniosku wskazano, że osoba ubiegająca się o świadczenia nie jest osobą bezdomną, a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Prezydent Miasta Katowice z uwagi na ostatnie miejsce zamieszkania zainteresowanego w tej miejscowości.Odpowiedzi Prezydent Miasta Katowice nie złożył.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935.; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał na tle właściwości miejscowej organów, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 1 lit. d i § 1 pkt 15 lit. e rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. Nr 198 poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) reguluje art. 101. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w sytuacji, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt. 8 u.p.s. Wówczas, zgodnie z ust. 2, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Równocześnie w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie – zgodnie z ust. 3 powyższego przepisu.Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy K. Z. jest osobą bezdomną, zważywszy że sam zainteresowany uważa się za taką. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., I OW 310/20, LEX nr 3227067).Dodać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej u.o.p.l.) pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.Z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek warunkujących ustalenie właściwości miejscowej organu kluczowe jest to, że na dzień złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość K. Z. deklarował, że jest osobą bezdomną. W ostatnim czasie przebywał na dworcu PKP w Katowicach oraz autobusowym w P. Ś., wcześniej w pomieszczeniach niezamieszkalnych, takich jak ogródki działkowe, strychy, klatki schodowe. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, z akt administracyjnych wynika, że zainteresowany posiada stały meldunek pod adresem J. 296 w gminie C. Natomiast od 1998 roku pod tym adresem nie zamieszkuje, obecnie mieszkanie to jest własnością szwagierki zainteresowanego. Do miejsca zameldowania nie ma możliwości powrotu. Zainteresowany korzystał wprawdzie z opieki zdrowotnej w Katowicach, czasowo tam pracował, jednakże nie jest możliwym zdefiniowanie tej miejscowości jako spełniającej przesłanki z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.). Przy ocenie właściwego organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia nie bierze się pod uwagę centrum życiowego w przypadku osoby bezdomnej, ani miejsca zamieszkania, także okoliczność że od dłuższego czasu nie był obecnie w mieście jego uprzedniego meldunku.W konsekwencji K. Z. jako osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i posiadająca adres stałego zameldowania, do którego nie ma możliwości powrotu, spełnia przesłanki osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Zważywszy, że ostatnie miejsce zameldowania K. Z. na pobyt stały znajduje się na terenie J. w gm. C., to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku o przyznanie zasiłku okresowego oraz celowego jest Burmistrz Gminy C.Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.., orzekł jak w postanowieniu.