sygn. I OSK 2466/23 30 czerwca 2025 Naczelny Sąd Administracyjny

Wyrok - I OSK 2466/23 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 30 czerwca 2025

Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Nieruchomości, Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T., T.R. i K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1630/22 w sprawie ze skargi M.T., T.R. i K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 maja 2022 rOddalono skargę kasacyjną. Nieruchomości, Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T., T.R. i K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1630/22 w sprawie ze skargi M.T., T.R. i K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 maja 2022 r
Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono skargę
Przedmiot skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb posiedzenie niejawne
Tematy
skarga administracyjna kontrola administracyjna
Role w sprawie
apelujący / skarżący wnioskodawca
Data orzeczenia 30 czerwca 2025
Sąd Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący Jolanta Rudnicka
Rozstrzygnięcie

Oddalono skargę kasacyjną

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T., T.R. i K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1630/22 w sprawie ze skargi M.T., T.R. i K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 maja 2022 r., nr KOC/2104/Go/22 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 listopada 2022r. sygn. akt I SA/Wa 1630/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.T., T.R. i K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 maja 2022 r. nr KOC/2104/Go/22 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddalił skargę.Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M.T., T.R. i K.P., zaskarżając ten wyrok w całości.Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucili naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia:a) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 9 maja 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z 8 marca 2022 r. stwierdzającej umorzenie postępowania z mocy prawa, pomimo wydania przedmiotowych rozstrzygnięć w stosunku do osoby zmarłej, ergo dotknięcia ich kwalifikowaną wadą prawą w postaci rażącego naruszenia prawa;b) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez błędne przyznanie przymiotu prawidłowości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie utrzymującej w mocy decyzję tego organu z 8 marca 2022 r. stwierdzającą umorzenie postępowania z mocy prawa, pomimo jej skierowania do osoby zmarłej, a tym samym brak dostrzeżenia faktu obarczenia orzeczenia kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.W związku z powyższymi zarzutami, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżących kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.W uzasadnieniu skargi kasacyjnie przytoczono orzeczenia sądów administracyjnych na poparcie stanowiska.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. - zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.Odmawiając słuszności podniesionemu zarzutowi naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. należy zauważyć, że przepis ten jako jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji wymienia wydanie jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W doktrynie wskazuje się, że wady decyzji wyliczone wyczerpująco w art. 156 § 1 pkt 1-6 oraz wady nieważności ustanowione w przepisach odrębnych, o których stanowi art. 156 § 1 pkt 7 mają w przeważającej mierze charakter materialnoprawny. Ich występowanie powoduje, że z mocy decyzji powstaje albo stosunek prawny ułomny, albo w ogóle się on nie nawiązuje. Wady tkwią w samej decyzji i godzą w podmiotowe elementy stosunku prawnego, w jego przedmiot lub też w podstawę prawną, w wyniku czego albo dochodzi do nieprawidłowych skutków prawnych, albo do prawnej bezskuteczności decyzji administracyjnej (por. B. Adamiak w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J Borkowski, Wyd. 17).Niewątpliwie, w orzecznictwie i doktrynie za wadę rażącego naruszenia prawa skutkującą stwierdzeniem nieważności decyzji uznaje się skierowanie decyzji do osoby zmarłej (por.: K. Glibowski, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa, 2020). Decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa, powinna zatem podlegać wyeliminowaniu z obrotu prawnego. (patrz: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83 (niepubl.); wyrok NSA z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01 (niepubl.); wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06; wyrok NSA z 30 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1429/08; wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 140/11, CBOSA). Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która wprost, w sposób ogólny regulowałaby kwestie skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa jednak - jak wyżej wskazano - z jej śmiercią. Prowadzi to zatem , w większości przypadków, do wniosku, że w stosunku do osoby nieżyjącej nie można wszcząć i prowadzić postępowania a w konsekwencji wydać decyzji administracyjnej. Gdyby jednak do takiej sytuacji dochodzi to - wg utrwalonego poglądu wyrażanego przez orzecznictwo sądowoadministracyjne - należy przyjąć, iż decyzja taka jest obarczona wadą nieważności bowiem akt taki rażąco narusza prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych od wielu lat wyrażany jest pogląd, że sam oczywisty charakter naruszenia prawa nie wystarczy, by uznać, że naruszenie prawa ma charakter rażący. Niezbędne jest wystąpienie jeszcze innych przesłanek, wyodrębnionych przy zastosowaniu dodatkowych kryteriów. W niektórych wyrokach wskazywano, że oprócz oczywistości naruszenia prawa, decydujące znaczenie ma ocena skutków społecznych i gospodarczych, jakie pociąga za sobą dane naruszenie. Zgodnie z ich treścią rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy jego gospodarcze lub społeczne skutki nie mogą być zaakceptowane z punktu widzenia wymagań praworządnego państwa (por. np. wyrok NSA I FSK 1456/12 z 22.11.13 r.; wyrok NSA z 11.09.2017 r., sygn. akt II FSK 1365/17; opublikowane w: CBOIS).Przykładowo na tle art. 30 § 4 k.p.a. regulującego przypadki następstwa proceduralnego, stanowiącego, że w razie śmierci strony w toku prowadzonego postępowania, w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni (następstwo proceduralne mortis causa), wielokrotnie wyrażono pogląd, że śmierć strony postępowania, która nastąpiła po jego wszczęciu lecz przed jego formalnym zakończeniem nie skutkuje nieważnością decyzji wydanej w takich warunkach, jeśli tylko następca prawny osoby zmarłej, nie będącej jedyną stroną postępowania, wiedział o treści podejmowanych czynności, w tym o wydaniu decyzji kończącej postępowanie i decyzji tej nie kwestionował (por.: wyrok NSA z 21.08.2008r. sygn. akt II OSK 952/07; wyrok NSA z 10.03.2009 r. sygn. akt II OSK 406/08; wyrok NSA z 17.11.2010 r. sygn. akt I OSK 129/10, CBOSA).W ramach oceny skutków społeczno - gospodarczych naruszenia prawa należy wziąć pod uwagę zatem również skutki jakie dana decyzja wywołuje w sferze prawnej danej osoby. W tej mierze należy przyznać rację Sądowi I instancji, że kontrolowana w tej sprawie decyzja nie miała wpływu na prawa czy też obowiązki osoby zmarłej, nie uszczuplała jej praw ani nie nakładała nowych obowiązków. Sytuacja prawna tej osoby, gdyby żyła, byłaby w istocie taka sama jak przed wydaniem decyzji umarzającej postępowanie w sprawie. Zmarła w 2017 roku J.S. nie była wnioskodawcą w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Po wszczęciu - w roku 2013 - postępowania administracyjnego nie wypowiadała się również co do zasadności wniosku złożonego przez skarżących kasacyjnie (ich poprzedników prawnych).W warunkach tej sprawy, prowadzonej na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021, poz. 1491), nie sposób uznać, że wydanie decyzji umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z 28 listopada 1956 r. odmawiającego J.P. (poprzedniczce prawnej skarżących kasacyjnie) prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości warszawskiej, jest nie do pogodzenia z zasadami praworządności z tego tylko powodu, że jedna ze stron postępowania, nie będąca wnioskodawcą, zmarła przed wydaniem decyzji. Przy ocenie rażącego naruszenia prawa należy bowiem wziąć pod uwagę, że była to osoba, która, w przypadku dalszego prowadzenia postępowania, i ewentualnie wydania decyzji zgodnej z wnioskiem skarżących, mogłaby ponosić negatywne skutki takiej decyzji. Umorzenie postępowania z kolei, pozostawiało stan faktyczny i prawny dotyczący przysługującej zmarłej (i jej następcom prawnym) nieruchomości w stanie dotychczasowym. I jak należy domniemywać, z uwagi na brak jakichkolwiek działań ze strony, zarówno osoby zmarłej, jak i jej następcy prawnego, akceptowanym przez te osoby.Tym samym, mimo oczywistego naruszenia prawa poprzez wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej, nie można uznać, ze doszło do rażącego naruszenia prawa, skoro wydana decyzja w istocie chroni dotychczasowe prawa zmarłej i jej następcy prawnego. Tym samym należy uznać, ze skutki społeczno – gospodarcze tego naruszenia, w warunkach tej sprawy, mogą być zaakceptowane w państwie praworządnym.Skarżący kasacyjnie w uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ten aspekt oceny rażącego naruszenia prawa całkowicie pominęli.W odniesieniu do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. podkreślić trzeba, że przepis ten ma charakter ustrojowy i kompetencyjny, a zatem przepis ten mógłby być naruszony jedynie w sytuacji, w której sąd administracyjny nie rozpoznałby w ogóle skargi lub dokonał jej oceny według innych kryteriów niż kryterium legalności, co w sposób oczywisty nie miało w sprawie miejsca. Nie są również trafne zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 127 § 3 k.p.a. Z uwagi na niezasadność zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. co wykazano wyżej, nie naruszono również ww. przepisów. Przepisy te mogłyby być naruszone jedynie wówczas, gdyby Sąd I instancji stwierdził naruszenie prawa, a mimo to oddalił skargę.Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, zaskarżony zaś wyrok odpowiadał prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.., orzekł jak w sentencji.