sygn. III CZ 11/05 20 maja 2005 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 20 maja 2005, sygn. III CZ 11/05

Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono zażalenie
Typ sprawy sprawa cywilna
Etap postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb posiedzenie niejawne
Data orzeczenia 20 maja 2005
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący SSN Mirosław Bączyk
Sygn. akt III CZ 11/05
POSTANOWIENIE
Dnia 20 maja 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)
ze skargi J. A. o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa J. A.
przeciwko "I.(...)" S.A. w L.
o zapłatę, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 8 lutego
2002 r., sygn. akt I ACa (…), po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym
w dniu 20 maja 2005 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia
22 listopada 2004 r., sygn. akt I ACa (…),
oddala zażalenie.
Uzasadnienie
W dniu 29 sierpnia 2004 r. powód J. A. złożył skargę o wznowienie postępowania
zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 8 lutego 2002 r.,
wydanym w sprawie przeciwko „I.(...)” S.A. w L. o zapłatę, podnosząc, że w wydaniu
postanowienia z dnia 3 kwietnia 2002 r., odrzucającego jego kasację od tego wyroku,
brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Powołał się przy tym na wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02.
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2004 r. Sąd Apelacyjny odrzucił wniesioną
skargę, przytaczając w uzasadnieniu następujące ustalenia i wnioski.
Wskazany w skardze wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 8 lutego 2002 r. wydany
został w sprawie gospodarczej. Uprawomocnił się z dniem 12 czerwca 2002 r., w dniu
tym Sąd Najwyższy oddalił bowiem zażalenie powoda na postanowienie Sądu
Apelacyjnego z dnia 3 kwietnia 2002 r. odrzucające wniesioną przez niego kasację.
2
Skargę o wznowienie postępowania powód złożył natomiast dopiero 29 sierpnia 2004 r.,
podnosząc, że w wydaniu postanowienia z dnia 3 kwietnia 2002 r. brał udział sędzia
wyłączony z mocy ustawy.
Zgodnie z art. 47922
k.p.c., po upływie dwóch lat od uprawomocnienia się wyroku
nie można żądać wznowienia postępowania, chyba że strona była pozbawiona
możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana (art. 401 pkt 2 k.p.c.).
Wskazane przez powoda okoliczności nie stanowią żadnej z wymienionych w
powołanym przepisie podstaw wyłączających skutki upływu dwuletniego terminu, wobec
czego wniesiona skarga o wznowienie ulega odrzuceniu (art. 410 § 1 k.p.c.).
W zażaleniu na to postanowienie powód zarzucił Sądowi Apelacyjnemu
naruszenie przepisów: art. 123 § 1 k.c., art. 379 pkt 4 k.p.c. oraz „rozdziału XXXV
Przepisów wprowadzających Kodeks Cywilny”. Wskazał, że podstawą wznowienia
postępowania w niniejszej sprawie jest art. 4011
k.p.c. w związku z art. 190 ust. 4
Konstytucji, gdyż, ze względu na działanie Sądu Apelacyjnego, w dniu 9 kwietnia 2002 r.
skierował do Trybunału Konstytucyjnego skargę konstytucyjną, na skutek której zapadł
wyrok z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02. W tej sytuacji dwuletni termin przewidziany w
art. 47922
k.p.c. został, zdaniem żalącego, zachowany. W konkluzji żalący wnosił o
uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarżący, wnosząc o wznowienie postępowania, powołał się na wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, wydany na skutek złożonej przez
niego skargi konstytucyjnej, którym orzeczono, że art. 48 § 1 pkt 5 w związku z art. 401
pkt 1 i art. 379 pkt 4 k.p.c. – w zakresie, w jakim ogranicza wyłączenie sędziego z mocy
samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał udział w instancji
bezpośrednio niższej – jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji (OTK-A 2004, nr 7,
poz. 67). W takiej zaś sytuacji – gdyby istotnie chodziło o przywrócenie konstytucyjności
przez wzruszenie orzeczenia, które legło u podstaw skargi konstytucyjnej – nie można
byłoby przyjmować, że upływ dwuletniego terminu przewidzianego w art. 47922
k.p.c. stoi
na przeszkodzie żądaniu wznowienia postępowania z innego powodu niż pozbawienie
strony możliwości działania lub brak należytej reprezentacji. Wznowienie postępowania
wynikające z art. 190 ust. 4 Konstytucji – jak wskazał na to Trybunał Konstytucyjny w
uzasadnieniu wyroku z dnia 27 października 2004 r., SK 1/04 – dotyczy en block
postępowania sanacyjnego, zmierzającego do przywrócenia konstytucyjności przez
wzruszenie rozstrzygnięcia leżącego u podstaw skutecznej skargi konstytucyjnej, stąd
3
pomyślnie rozstrzygnięta dla skarżącego skarga konstytucyjna przewiduje na szczeblu
konstytucyjnym osiągnięcie effet utile co do sanacji rozstrzygnięcia spoczywającego u
podstaw tej skargi. Powinność osiągnięcia tego rezultatu dzieli się między ustawodawcę
normującego procedury, w ramach których ma nastąpić „wznowienie”, i orzekające o
tym „wznowieniu” sądy, które mają powinność doprowadzenia do celu przy pomocy
posiadanych instrumentów normatywnych oraz przy pomocy interpretacji, zgodnej z
zasadą wspomnianego effet utile, co do osiągnięcia celu „wznowienia” (zob. OTK-A
2004, nr 9, poz. 96). Z tej przyczyny – gdyby chodziło o przywrócenie konstytucyjności –
nie można by przyjmować – jak uczynił to Sąd Apelacyjny – że przepis art. 47922
k.p.c.
wyłącza możliwość wznowienia postępowania.
W sprawie zachodzą jednak podstawy, by stwierdzić, że zaskarżone
postanowienie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Według twierdzeń
skarżącego, przepis art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. miał doznać naruszenia z tej przyczyny, że w
wydaniu zarówno wyroku z dnia 8 lutego 2002 r., jak i postanowienia z dnia 3 kwietnia
2002 r., odrzucającego kasację, brał udział sędzia Sądu Apelacyjnego B. R. Uszło uwagi
skarżącego, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, powołany przez niego jak podstawa
wznowienia, stwierdza niezgodność z Konstytucją art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. jedynie w
zakresie, w jakim przepis ten ogranicza wyłączenie sędziego z mocy ustawy tylko do
spraw, w których rozstrzyganiu sędzia brał udział w instancji bezpośrednio niższej.
Zatem wyrok ten oznacza – jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 marca
2005 r., III CZP 97/04 (niepubl.) – że zgodnie ze standardami konstytucyjnymi
wyłączeniu z mocy samej ustawy od rozpoznania sprawy w wyższej instancji powinien
podlegać nie tylko sędzia, który brał udział w rozstrzyganiu sprawy (czyli w wydaniu
zaskarżonego orzeczenia) w instancji bezpośrednio niższej, ale także sędzia, który brał
udział w rozstrzyganiu sprawy w instancji jeszcze niższej. W niniejszej sprawie
żalącemu chodzi o udział sędziego w wydaniu wyroku, a następnie postanowienia w tej
samej instancji sądowej, takiej zaś sytuacji nie dotyczy powołany wyrok Trybunału
Konstytucyjnego. Pojęcie instancji sądowej nie zostało wprawdzie ustawowo
zdefiniowane, jednak jego treść – jak wskazał na to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18
marca 2005 r., III CZP 97/04 – wynika z ustrojowej zasady organizacji sądownictwa,
jaką jest zasada instancyjności, wyrażona w art. 176 ust. 2 Konstytucji, rozwinięta w
przepisach ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.
U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) i skonkretyzowana w przepisach ustaw procesowych.
Instancyjność postępowania polega – ogólnie rzecz biorąc – na tym, że postępowanie w
4
sprawie składa się z dwu lub więcej stadiów, przeprowadzanych kolejno przed
hierarchicznie różnymi sądami, ażeby w ten sposób zapewnić kontrolę sądów wyższych
nad rozstrzygnięciami wydawanymi przez sądy niższe.
Z przedstawionych rozważań wynika, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na
który powołał się żalący, nie odnosi się do sytuacji, w której sędzia – w tej samej
instancji sądowej – brał udział w wydaniu wyroku, a następnie postanowienia
o odrzuceniu kasacji od tego wyroku, w takim wypadku sędzia nie jest bowiem
wyłączony z mocy samej ustawy od wydania postanowienia. Konkludując, zachodzą
podstawy, by stwierdzić, że wniesiona skarga ulegała odrzuceniu jako nieoparta na
ustawowej podstawie wznowienia (art. 410 § 1 k.p.c.).
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
i art. 3941
§ 3
k.p.c. postanowił, jak w sentencji..).
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
i art. 3941
§ 3
k.p.c. postanowił, jak w sentencji.