Wyrok - I OSK 909/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 16 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie, Rozgraniczenia nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 742/23 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 24 lipca 2023 r., nr 400.97/C-16/I/2023 w przedmiocie odOddalono skargę kasacyjną. Administracyjne postępowanie, Rozgraniczenia nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 742/23 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 24 lipca 2023 r., nr 400.97/C-16/I/2023 w przedmiocie od
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
planowanie przestrzenne
samorząd terytorialny
Role w sprawie
Skarb Państwa
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
16 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Jerzy Siegień
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W BIAŁYMSTOKU WYROKIEM Z 18 STYCZNIA 2024 R. ODDALIŁ SKARGĘ M.S. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W B. Z 24 LIPCA 2023 R. W PRZEDMIOCIE ODMOWY UCHYLENIA PO PRZEPROWADZENIU WZNOWIONEGO POSTĘPOWANIA DECYZJI W PRZEDMIOCIE ROZGRANICZENIA NIERUCHOMOŚCI.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wystąpił także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także zrzekł się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:1) przepisów postępowania, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 8 i art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., przez oddalenie skargi z uwagi na błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że organy obu instancji zasadnie odmówiły skarżącemu uchylenia decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., stwierdzając nie spełnienie przez skarżącego przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., podczas gdy skarżący bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją (rozgraniczeniową), gdyż organ przy zachowaniu minimalnych zasad należytej staranności wynikających z przywołanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego mógł i powinien był powziąć wiedzę, że adres, na który kierował do skarżącego korespondencję, jest nieaktualny – co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do nieuzasadnionego uznania przez Sąd, że skarżący nie spełnił przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. pozwalającej na uchylenie ostatecznej decyzji, a w konsekwencji odmowa uchylenia tej decyzji przez organ była uzasadniona;2) prawa materialnego tj.:a) art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 1 a contrario ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2020 r., poz. 12052, z późn. zm.), dalej: Prawo geodezyjne, w zw. z art. 42 § 1 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. nieprawidłową ocenę Sądu, że organ wszczynając z urzędu sprawę o rozgraniczenie nieruchomości, zasadnie przyjął dane zawarte w ewidencji gruntów jako adekwatną i wystarczającą bazę dla ustalenia danych adresowych skarżącego w rozumieniu art. 42 § 1 k.p.a., podczas gdy dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków są wiążące jedynie dla spraw wskazanych w art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego;b) art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz.U. 2020 r. poz. 1041) w zw. § 24 ust. 2 i w zw. z § 26 ust. 2 Regulaminu świadczenia usług powszechnych stanowiącym Załącznik do Uchwały nr 128/2020 Zarządu Poczty Polskiej S.A. z dnia 21 maja 2020 r. przez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie i w konsekwencji błędne przyjęcie, że brak adnotacji na przesyłce pocztowej wskazującej na przyczyny nieskuteczności doręczenia uprawniało organ do zastosowania fikcji prawnej skutecznego doręczenia, w sytuacji, w której urząd pocztowy nie ma podstaw prawnych do zamieszczania takich adnotacji.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że niniejsza spraw dotyczy kontroli działalności administracji publicznej w zakresie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji Wójta Gminy N. z 6 sierpnia 2021 r. zatwierdzającej przebieg granicy nieruchomości położonych na terenie wsi G. W ocenie organów oraz Sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona bowiem stanowiąca podstawę wniosku o wznowienie postępowania przesłanka nieuczestniczenia przez skarżącego w pierwotnym postępowaniu bez jego winy. Organy i Sąd wskazały bowiem, że pisma w toczącym się postępowaniu były kierowane na adres skarżącego znajdujący się w ewidencji gruntów i budynków. Podkreślały przy tym, że na skarżącym, jako właścicielu nieruchomości, spoczywał obowiązek aktualizacji danych w tym rejestrze, w tym także danych obejmujących jego miejsce zamieszkania. W ocenie organów i Sądu, skoro skarżący nie dopełnił tego obowiązku, to pisma w postępowaniu obejmujące także decyzję z 6 sierpnia 2021 r. doręczone na adres znajdujący się w ewidencji zostały prawidłowo doręczone, a skarżący winą za brak uczestniczenia w postępowaniu należy obciążyć skarżącego, który nie zaktualizował danych w ewidencji.Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając treść zarzutów skargi kasacyjnej, należy stwierdzić, że spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół oceny prawidłowości stanowiska orzekających w sprawie organów i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w zakresie braku winy skarżącego co do jego uczestnictwa w postępowaniu o zatwierdzenie przebiegu granic nieruchomości. W tym ujęciu zarzuty naruszenia prawa materialnego i związana z nimi argumentacja mają wyłącznie na celu wykazanie, że skarżący nie brał udziału w tym postępowaniu ze swojej winy.Z uwagi na powyższe należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Analiza tego przepisu wskazuje, że przewiduje on dwa warunki wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, które muszą zostać spełnione kumulatywnie, tj. warunek braku udziału w postępowaniu oraz warunek braku winy strony.O ile w sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący nie brak udziału we wspomnianym postępowaniu, to pomiędzy organami, Sądem pierwszej instancji i skarżącym występują różnice zdań co do jego winy w nieuczestniczeniu w postępowaniu. Orzekające w sprawie organy stoją bowiem na stanowisku, że w sprawie o zatwierdzenie granic nieruchomości dopuszczalne było posłużenie się danymi adresowymi dotyczącymi właścicieli nieruchomości zawartymi w ewidencji gruntów i budynków, tj. danymi objętymi obowiązkiem aktualizacji przez skarżącego. Z kolei skarżący argumentuje, że dane z ewidencji gruntów i budynków są wiążące i miarodajne w innych postępowaniach niż postępowanie o zatwierdzenie przebiegu granic. Zdaniem skarżącego o braku miarodajności danych adresowych zawartych w ewidencji i niedopełnieniu przez organ obowiązku ustalenia aktualnego adresu strony stanowi fakt, że wszystkie adresowane do niego pisma zostały zwrócone z powodu nieodebrania w terminie.Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 20 ust. 2 Prawa geodezyjnego w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się m.in. właścicieli nieruchomości, a w przypadku nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego – oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości (pkt 1 lit. a), gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli – osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania (pkt 1 lit. b); miejsce pobytu stałego lub adres siedziby podmiotów, o których mowa w pkt 1 (pkt 2). Jednocześnie w myśl art. 22 ust. 2 tej ustawy podmioty, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, zgłaszają właściwemu staroście zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków, w terminie 30 dni, licząc od dnia powstania tych zmian. Obowiązek ten nie dotyczy zmian danych objętych ewidencją gruntów i budynków, wynikających z aktów normatywnych, prawomocnych orzeczeń sądowych, decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, materiałów zasobu, wpisów w innych rejestrach publicznych oraz dokumentacji architektoniczno-budowlanej przechowywanej przez organy administracji architektoniczno-budowlanej. Stosownie z kolei do postanowień art. 21 ust. 1 przywołanego aktu normatywnego podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.Analiza zacytowanych powyżej przepisów wskazuje, że na właścicielach nieruchomości, a więc także na skarżącym, ciąży obowiązek aktualizacji w określonym terminie danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków, który to obowiązek obejmuje także dane adresowe dotyczące miejsca pobytu stałego osób fizycznych. Jednocześnie zauważyć należy, że o ile w sprawach wymienionych w art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego jedynym źródłem informacji możliwych do wykorzystania jest ewidencja gruntów i budynków, to przepis ten nie wywołuje takiego samego skutku w odniesieniu do postępowań o zatwierdzenie przebiegu granic nieruchomości. Zauważyć jednakże należy, że skutek ten nie oznacza, że dane z ewidencji gruntów i budynków jako objęte obowiązkiem aktualizacji nie mogą być wykorzystywane do ustalania adresów stron postępowania o zatwierdzenie przebiegu granic nieruchomości. Zakaz taki nie da się bowiem wyprowadzić wbrew intencji autora skargi kasacyjnej z brzemienia art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego. Odnotować przy tym należy, że przepisy regulujące postępowanie administracyjne nie wskazują w oparciu o jakie dane należy ustalać adresy stron postępowania. Przyjąć zatem należy, że ewidencja gruntów i budynków może być źródłem danych adresowych stron postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, które to postępowanie jest postępowaniem z zakresu spraw geodezyjnych.Niezależnie od powyższego należy odnotować, że w myśl art. 21 ust. 2 Prawa geodezyjnego organy i jednostki organizacyjne realizujące zadania, o których mowa w ust. 1, współdziałają z organami Służby Geodezyjnej i Kartograficznej w zakresie utworzenia i sfinansowania systemu dostępu i wymiany danych między ewidencją gruntów i budynków a ewidencjami i rejestrami publicznymi prowadzonymi przez te organy i jednostki organizacyjne. Ponadto zgodnie z art. 24b ust. 1 pkt 5 tej ustawy Główny Geodeta Kraju, we współpracy ze starostami, wojewodami i marszałkami województw oraz Ministrem Sprawiedliwości, ministrem właściwym do spraw informatyzacji, ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw środowiska, ministrem właściwym do spraw klimatu, Prezesem Głównego Urzędu Statystycznego oraz Prezesem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, tworzy i utrzymuje zintegrowany system informacji o nieruchomościach, będący systemem teleinformatycznym, umożliwiającym w szczególności weryfikację zgodności danych ewidencji gruntów i budynków z danymi zawartymi w: księgach wieczystych, Powszechnym Elektronicznym Systemie Ewidencji Ludności, krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej oraz krajowym rejestrze urzędowym podziału terytorialnego kraju, a także pozyskiwanie danych zawartych w tych rejestrach na potrzeby ewidencji gruntów i budynków. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że dane adresowe zawarte w ewidencji gruntów i budynków należy uznać za dane aktualne bez konieczności ich ustalania, jak wywodzi to autor skargi kasacyjnej, w bazie danych Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności. Zauważyć przy tym należy, że stosownie do § 8 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 stycznia 2013 r. w sprawie zintegrowanego systemu informacji o nieruchomościach (Dz.U. z 2013 r. poz. 249) Powszechny Elektronicznym Systemie Ewidencji Ludności komunikuje się z IPE [integrującą platformą elektroniczną stanowiącą część infrastruktury technicznej zintegrowanego systemu informacji o nieruchomościach] za pomocą interfejsu w sposób umożliwiający wykonywanie operacji, o których mowa w art. 24b ust. 1 pkt 3 i 5 ustawy, w szczególności generowanie i przekazywanie zawiadomień o zmianach dokonanych w bazie danych PESEL, dotyczących osób fizycznych ujawnionych w zbiorze danych, o którym mowa w § 6 ust. 3, w zakresie brzmienia ich nazwiska, imion, imion rodziców, adresu miejsca pobytu stałego, obywatelstwa, numeru PESEL, a także informacji o zgonie tych osób. Skoro zatem systemy elektroniczne zapewniają integrację danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków z danymi pochodzącymi z bazy danych Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności, obejmujących także dane adresowe, to nie można uznać za prawidłową argumentacji pełnomocnika skarżącego wskazującej na konieczność ustalenia danych adresowych skarżącego na podstawie bazy danych Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności w sytuacji, gdy korespondencja kierowana do skarżącego była zwracana do organu na skutek niepodjęcia jej w terminie. Bez znaczenia przy tym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje fakt czy operator pocztowy był zobowiązany do określenia na zwracanej korespondencji powodu niedoręczenia korespondencji pod adres wskazany na przesyłce.W świetle powyższych wywodów uznać zatem należało, że doręczenia korespondencji w postępowaniu o zatwierdzenie granic nieruchomości dokonane na adres zgodny z ewidencją gruntów i budynków były prawidłowe, a brak uczestnictwa skarżącego w toczącym się postępowaniu nastąpił na skutek niedokonania przez niego aktualizacji danych adresowych. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o braku winy skarżącego co do braku jego uczestnictwa w postępowaniu o zatwierdzenie granic nieruchomości.W tak ustalony stanie rzeczy zarzuty skargi kasacyjnej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługiwały na uwzględnienie.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.., oddalił skargę kasacyjną.