Wyrok - II OSK 1742/23 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 16 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Obywatelstwo. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Gdesz Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2314/22 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i AdminOddalono skargę kasacyjną. Obywatelstwo. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Gdesz Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2314/22 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Admin
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
16 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Grzegorz Rząsa
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 3 marca 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2314/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę M. G. (dalej: "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister") z 16 września 2022 r. nr DOiR-I-6270-98/2022/AF. Decyzją tą, Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej: "Wojewoda", "organ pierwszej instancji") z 11 sierpnia 2022 r. nr WSC-I.6122.5407.2022, którą odmówiono skarżącej potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.2. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości, zarzucając:1) niewłaściwe zastosowanie art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r.o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. z 1920 r. nr 7 poz. 44 ze zm.; dalej: "ustawa o obywatelstwie z 1920 r.") przez przyjęcie, że ojciec skarżącej pełnił funkcję publiczną w państwie obcym;2) art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c, art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 66 ustawyz 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U z 2022 r. poz. 465; dalej: "ustawa o obywatelstwie") poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że ojciec skarżącej pełnił funkcję publiczną - nauczyciela - w państwie obcym.Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchyleniew całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianychw art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnowaćz przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).3.4. Skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i na zarzutach naruszenia przepisów postępowania. Analiza zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r., prowadzi do wniosku, że zarzut ten ma charakter wtórny względem zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego. Skarżąca kasacyjnie upatruje bowiem naruszenia prawa materialnego w wadliwym jego zastosowaniu przez przyjęcie, że ojciec skarżącej kasacyjnie pełnił funkcję publiczną w państwie obcym. W skardze kasacyjnej nie zarzucono natomiast błędnej wykładni art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie z 1920 r. poprzez przyjęcie, że pełnienie funkcji publicznej w rozumieniu tego przepisu obejmowało m.in. wykonywanie zawodu nauczyciela języka hebrajskiego. W tym kontekście tylko uzupełniająco można dodać, że taka kwalifikacja zawodu nauczyciela języka hebrajskiego jest przyjmowana w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych i NSA w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni akceptuje ten kierunek wykładni (zob. np. wyrok NSA z 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 3083/12, CBOSA).3.5. W świetle tych uwag istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy orzekające w sprawie organy nie naruszyły zasad oceny dowodów uznając, że ojciec skarżącej C. G. wykonywał zawód nauczyciela języka hebrajskiego w państwie obcym, tj. Rodezji Południowej. To ustalenie determinowało bowiem ocenę, czy ojciec skarżącej utracił obywatelstwo polskie, a tym samym ustalenie, czy polskie obywatelstwo po ojcu, jako dziecko ślubne, mogła nabyć skarżąca kasacyjnie z chwilą urodzenia w 1937 r. (zob. art. 5 ustawy o obywatelstwie z 1920 r.).3.6. Odnosząc się do tej kwestii należy przede wszystkim przypomnieć, że w postępowaniu przed NSA dla podważania oceny dowodów przeprowadzonej przez organ administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny. W skardze kasacyjnej wskazano, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone, a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (np. wyrok NSA z 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2503/24, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy dowodów takich ani twierdzeń nie przedstawiono. W szczególności, żaden z przedłożonych dowodów nie mógł prowadzić do jednoznacznego przyjęcia, że znajdująca potwierdzenie w dwóch odpisach aktów stanu cywilnego, tj. akcie małżeństwa rodziców skarżącej z 1929 r. oraz akcie urodzenia skarżącej z 1937 r., informacja o zawodzie ojca skarżącej jako nauczyciela języka hebrajskiego, była nieprawdziwa. Dowody te co do zasady odnoszą się do okresu po 1937 r., a równocześnie logicznie nie wynika z nich niemożność równoczesnego wykonywania dwóch zawodów (tj. nauczyciela i dziennikarza). Tym samym nie mogły okazać się zasadne zarzuty naruszenia art. 7, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 k.p.a.3.7. Bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 66 ustawy o obywatelstwie. W skardze kasacyjnej nie przeprowadzono w ogóle odrębnego wywodu, na czym, w realiach tej sprawy, miało polegać naruszenie tych przepisów. W tym kontekście można tylko wskazać, że przepisy ustawy o obywatelstwie, w tym art. 56 ust. 2 tej ustawy, nie wprowadzają odstępstwa od ogólnej zasady prawa dowodowego, zgodnie z którą dowód ma przedstawić ten, kto twierdzi, a nie ten, kto zaprzecza – ei incumbit probatio, qui dicit, non ei, qui negat (por. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 44/22, CBOSA). Wymaga w tym kontekście podkreślenia, że wystąpienie z wnioskiem o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wiąże się z obowiązkiem współpracy wnioskodawcy z organem prowadzącym postępowanie w celu ustalenia wszystkich niezbędnych w tym zakresie okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonych okoliczności może prowadzić do wydania decyzji niekorzystnej dla strony (art. 7 k.p.a.). Dotyczy to zwłaszcza dokumentów, których wyłącznym dysponentem jest organ państwa obcego, którego wnioskodawca jest obywatelem. Z oczywistych powodów organ krajowy nie ma dostępu do takich dokumentów, jak również skutecznych instrumentów prawnych służących ewentualnej weryfikacji ich wiarygodności.3.8. Końcowo trzeba wskazać, że bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 134 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Po pierwsze, również w odniesieniu do tych podstaw skargi kasacyjnej brak jest ich uzasadnienia w rozumieniu art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Otóż przytoczenie uzasadnienia podstaw kasacyjnych polega na przedstawieniu argumentów jurydycznych, które, w realiach danej sprawy, mają przemawiać na rzecz tezy o naruszeniu wskazanych przepisów prawa przez sąd pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 948/24, CBOSA). Po drugie, art. 134 p.p.s.a. składa się z dwóch paragrafów, regulujących zupełnie odmienne zagadnienia procesowe. W skardze kasacyjnej nie wskazano, której konkretnie jednostki redakcyjnej art. 134 p.p.s.a. dotyczy zarzut. W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, nie jest rolą NSA domyślanie się intencji, woli strony skarżącej kasacyjnie. Skoro NSA jest związany zarzutami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), to do kasatora należy prawidłowe, pod względem formalnym, skonstruowanie środka zaskarżenia, w tym przedstawienie uzasadnienia danego zarzutu. Wszelkie wadliwości w tym zakresie, uniemożliwiające rozpoznanie skargi kasacyjnej, obciążają stronę wnoszącą ułomnie skonstruowany środek zaskarżenia. NSA nie może tu zastępować strony (zamiast wielu zob. np. wyrok NSA z 5 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 647/24, CBOSA). Po trzecie, za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z 19 listopada 2025 r., sygn. akt II OSK 68/25, CBOSA).3.9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.., orzeczono jak w sentencji.