Wyrok - I OSK 1875/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 23 września 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 400/24 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2023 r. nr KOA/55Oddalono skargę kasacyjną. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 400/24 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2023 r. nr KOA/55
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne
emerytura
ZUS
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
organ rentowy / ZER MSWiA
apelujący / skarżący
wnioskodawca
organ rentowy
Data orzeczenia
23 września 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Karol Kiczka
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 400/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2023 r. nr KOA/5515/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej też: SKO, organ odwoławczy) - utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Grodziska Mazowieckiego z dnia 20 września 2023 r. orzekającej o odmowie przyznania [...] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wskazało na wstępie, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym legitymował się [...] utraciło ważność z dniem 4 października 2023 r., pomimo wezwania zaś nie nadesłano aktualnego. Dalej Kolegium wskazało, że [...] ma przyznane (ponownie) prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 października 2023 r., na stałe, co potwierdza decyzja ZUS III Oddział w Warszawie z dnia 13 września 2023 r. Wysokość renty wynosi 1106,33 zł netto miesięcznie, a zatem jest niższa, niż świadczenie pielęgnacyjne (2.458 zł miesięcznie od 1 stycznia 2023 r.), czyli w sprawie istnieje negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. [...] nie złożyła wniosku o zawieszenie prawa do renty. SKO wskazało, że do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie byłoby wystarczające samo ew. złożenie oświadczenia strony o zamiarze wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie prawa do świadczenia emerytalno-rentowego z chwilą przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła [...].Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd rozpoznający sprawę podzielił ocenę SKO i wskazał, że skoro przeszkodę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wiązać należy nie tyle z ustalonym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia, to organ II instancji prawidłowo uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia przez skarżącą decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Za organem także Sąd wskazał, że skarżąca nie dysponuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej na dalszy okres po 4 października 2023 r. (bowiem z tą datą to orzeczenie wygasło) i na datę orzekania strona nie przedstawiła nowego orzeczenia. Sąd wskazał, że skarżąca miała możliwość dokonania wyboru pomiędzy świadczeniami, jak zasadnie wskazał organ wyłącznie za okres od miesiąca złożenia wniosku (lipca 2023 r.) do miesiąca, w którym wygasło orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej męża (październik 2023). Skarżąca miała świadomość konieczności zawieszenia prawa do renty, ale utrzymywała także w skardze, że nie jest to przeszkoda do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko skarżącej jest błędne.Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:I. naruszenie prawa materialnego, tj.:- art.17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, nie uwzględniając w procesie jego wykładni derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17, czego skutkiem było uznanie, iż stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym przez nią uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mimo że hipoteza normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. po wejściu w życie w/w wyroku TK nie obejmuje swoim zakresem sytuacji, w której wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.W konsekwencji powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz zrzeczono się rozprawy.Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.Rozpoznając skargę kasacyjną w powyżej określonych granicach należy stwierdzić, iż jest ona niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.W skardze kasacyjnej postawiono jeden zarzut - naruszenia prawa materialnego. Skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała zatem, że zarówno w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i w dacie orzekania przez organy I i II instancji, pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.Zasadniczo sporna w niniejszej sprawie jest kwestia istnienia bądź nie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i pobierania tego świadczenia. Orzekające w sprawie organy uznały, że sytuacja taka stwarza przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177 ze zm.), 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051 ze zm.).Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt lit. a) u.ś.r. - jednolicie przyjmowana w aktualnym orzecznictwie - przemawia bowiem za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.f.u.s.). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela przedstawioną wyżej wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.Z kolei w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jednakże w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury/renty świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane dopiero od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję ZUS o wstrzymaniu wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2022r. sygn. akt I OSK 1590/21).W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że na mocy decyzji ZUS z dnia 13 września 2023 r. przyznano skarżącej (ponownie) od 1 października 2023 r. na stałe prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W piśmie z dnia 21 listopada 2023r. [...] wskazała, że jest uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która została przyznana na stałe i na ten moment nie złożyła wniosku do ZUS o zawieszenie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, gdyż nie ma jednoznacznego wskazania, że jest to jedyna negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący bezspornie zatem nie wskazała, że zrzeka się przyznanej jej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.W tych okolicznościach SKO prawidłowo odmówiło skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na występującą negatywną przesłankę w postaci posiadania przez nią prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a sąd I instancji słusznie oddalił skargę skarżącej w pełni akceptując stanowisko organu odwoławczego.Należy także zauważyć, że skarżąca wprawdzie prawidłowo przytoczyła rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku o sygn. SK 2/17, ale jednocześnie pominęła kwestię wypracowanej przez sądownictwo administracyjne linii orzeczniczej w zakresie przyjęcia mechanizmów mających na celu wdrożenie w życie zaleceń TK, o którym wspomniał zarówno organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji, a także Sąd I instancji. Wyraźnie Trybunał zaznaczył w uzasadnieniu ww. wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza co do zasady przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyrok ten nie przesądzał jednak, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla takich osób powstaje już z momentem złożenie wniosku, jak wywodzi skarżąca.W konsekwencji za bezzasadny uznać należało zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.., oddalił skargę kasacyjną.