Wyrok - I GSK 976/23 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 20 marca 2026
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. ceny. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 759/22 w sprawie ze skargi "Z. [...]" Sp. z o.o. w Ł. na decyzję Prezesa POddalono skargę kasacyjną. ceny. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 759/22 w sprawie ze skargi "Z. [...]" Sp. z o.o. w Ł. na decyzję Prezesa P
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
odwołujący
wnioskodawca / wnioskodawczyni
uczestnik postępowania
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
20 marca 2026
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Henryk Wach
Podstawa prawna
art. 386
kpc
art. 209
kpa
art. 153
ppsa
art. 161
ppsa
art. 134
ppsa
art. 141
ppsa
art. 184
ppsa
art. 204
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 759/22 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." uchylił zaskarżoną przez Z. [...] Sp. z o. o. decyzję Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 18 lutego 2022 r. uchylającą decyzję o odmowie skrócenia okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy oraz zatwierdzenia nowej taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzenie ścieków na terenie gminy i umarzającą postępowanie.W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji zauważył, że sprawa niniejsza stanowiła już przedmiot kontroli sądu administracyjnego. Prawomocnym wyrokiem z 29 lipca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1359/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 14 grudnia 2020 r. odmawiającą uwzględnienia żądania strony skrócenia okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy oraz zatwierdzenia nowej taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzenie ścieków na terenie gminy. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że organ dopuścił się błędnej wykładni art. 24j ust. 1 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2020 r., poz. 2028) – zwanej dalej "u.z.z.w." bo posługując się zwrotem "w szczególności" w ustawodawca nie wprowadza zamkniętego katalogu uzasadnionych przypadków otwierających możliwość ubiegania się o skrócenie taryfy oraz nie ustanawia enumeratywnie określonych przesłanek, których łączne spełnienie dawałoby organowi część okoliczności podniesionych przez spółkę wypełnia przesłankę uwzględnienia wniosku. Wystarczy zatem, by wystąpiła choćby jedna sytuacja kwalifikowana jako uzasadniony przypadek w rozumieniu wspomnianego przepisu. W uzasadnieniu tego wyroku zaakcentowano także, że skoro organy uznały, że część okoliczności podniesionych przez spółkę wypełniała definicję zmiany warunków ekonomicznych i tym samym wystąpił uzasadniony przypadek obligujący do rozpoznania wniosku.W ponownie prowadzonym postępowaniu organ decyzją z 18 lutego 2022 r. uchylił odmowną decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie w sprawie. Wyjaśnił, że wobec wystąpienia przez spółkę z wnioskiem o zatwierdzenie nowej taryfy w trybie z art. 24b ust. 1 – 2 u.z.z.w. nie ma obowiązku respektowania oceny prawnej oraz wskazań wynikających z prawomocnego wyroku Sądu pierwszej instancji z 29 lipca 2021 r., dlatego że wystąpił stan bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 7525) – zwanej dalej "k.p.a.", wynikający z faktu, że na skutek upływu terminu obowiązywania dotychczasowej taryfy (o której skrócenie spółka się ubiegała) spółka wystąpiła o zatwierdzenie nowej taryfy na zasadach ogólnych (art. 24b ust. 1 i 2 u.z.z.w.).Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd pierwszej instancji ocenił, że podane przez organ okoliczności nie uzasadniały stwierdzenia stanu bezprzedmiotowości postępowania. Ani upływ czasu ani wystąpienie z nowym wnioskiem o zatwierdzenie kolejnej taryfy nie stoi bowiem na przeszkodzie wydaniu decyzji w przedmiocie żądania skrócenia dotychczasowej taryfy. Sąd pierwszej instancji zaakcentował, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma interes prawny nie tylko w zakresie skrócenia obowiązywania taryfy, ale także w rozstrzygnięciu przez sąd, czy odmowa uwzględnienia tego żądania przez organ była zasadna. Przypomniał, że decyzja organu może wywołać dla skarżącego niekorzystne skutki majątkowe. Zauważył nadto, że przyjęcie stanowiska organu oznaczałoby, że organ prowadząc postępowanie dłużej niż okres obowiązywania dotychczasowej taryfy zawsze byłby uprawniony do umorzenia postępowania i wywołania niebezpiecznej w skutkach dla przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego sytuacji polegającej na ograniczeniu prawa tego przedsiębiorstwa do skrócenia taryfy.Od tego wyroku organ wniósł skargę kasacyjną zaskarżając to orzeczenie w całości. Środek odwoławczy oparto na obu podstawach. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania dotyczyły art. 153 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że przywołana przez organ zmiana okoliczności faktycznych nie miała charakteru istotnego i nie uzasadniała odstąpienia od mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych we wspomnianym wyroku WSA w Warszawie z 29 lipca 2021 r., gdy – zdaniem organu – złożenie nowego wniosku przez skarżącego na podstawie art. 24b ust. 1 u.z.z.w. powodowało bezprzedmiotowość postępowania z wniosku o skrócenie taryfy, art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez brak umorzenia postępowania sądowego, mimo złożenia przez skarżącego wniosku o zatwierdzenie nowej taryfy, art. 141 § 4 w związku z art. 134 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób nieodpowiadający wymaganiom i rozpoznanie sprawy z pominięciem stanowiska organu i istotnej zmiany okoliczności faktycznych, uzasadniających odstąpienie od związania oceną prawną i wskazaniami zawartymi w powyższym wyroku WSA w Warszawie.Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego odnosiły się po pierwsze do art. 24j ust. 1 u.z.z.w. w związku z art. 20 ust. 1 i w związku z art. 24b ust. 1 i 2 u.z.z.w. poprzez błędną wykładnię i stwierdzenie, że w sytuacji równoległego złożenia wniosku o skrócenie obowiązywania taryfy i wniosku o zatwierdzenie taryfy organ powinien w pierwszej kolejności rozpoznać pierwszy z tych wniosków, podczas gdy odnosi się on do szczególnego trybu zatwierdzania taryfy w stosunku do trybu uruchamianego wnioskiem o zatwierdzenie taryfy, który zawiera pełne i aktualne kalkulacje cenowe. Po drugie zarzucono naruszenie art. 24g w związku z art. 20 ust. 1 u.z.z.w. poprzez błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że złożenie wniosku o skrócenie taryfy wywołuje skutek w postaci przedłużenia okresu obowiązywania taryfy do dnia prawomocnego zakończenia postępowania, nawet gdy wnioskodawca wystąpił do organu z wnioskiem o zatwierdzenie nowej taryfy, podczas gdy art. 24g u.z.z.w. znajduje – zdaniem organu – zastosowanie jedynie w sytuacjach, w których przed upływem okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy nie dochodzi do wydania decyzji ostatecznej zatwierdzającej taryfy w nowym kształcie bądź wydania decyzji tymczasowej.Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów postępowania.W piśmie procesowym z dnia 9 marca 2026 r. skarżący zwrócił uwagę na tezy zawarte w wyroku Sądu Unii Europejskiej z 10 kwietnia 2024 r., sygn. T 486/18.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, dlatego że Sąd pierwszej nie dopuścił się zarzuconych w środku odwoławczym naruszeń prawa. Przeciwnie, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela zaprezentowane w zaskarżonym wyroku poglądy i towarzyszącą im argumentację prawną.Koncepcja związania organu wskazaniami zawartymi w wyroku uchylającym orzeczenie organu administracji sięga unormowań przedwojennych. Pojawiła się już w art. 5 zdanie drugie ustawy z 3 sierpnia 1922 r. o Najwyższym Trybunale Administracyjnym (Dz. U. z 1926 r., Nr 68, poz. 400). Przepis ten przewidywał, że "Władza, której zarządzenie lub orzeczenie zostało uchylone przez Trybunał, obowiązana jest w ciągu dni 30 od doręczenia, jej wyroku wydać nowe zarządzenie lub orzeczenie w tej sprawie. W tym wypadku jest ona związana zapatrywaniami, zawartymi w wyroku Trybunału". W uzasadnieniu projektu ustawy akcentowano, że "Jakkolwiek wykonywanie administracji musi być zasadniczo obce Najwyższemu Trybunałowi Administracyjnemu, niemniej przeto nie licowałoby z jego powagą, ani odpowiadałoby jego przeznaczeniu, gdyby orzeczenia jego nie miały mocy obowiązującej dla władz administracyjnych lub mogłyby być przez nie pomijane przez powstrzymywanie się od wydania zarządzeń w sprawach rozstrzygniętych przez Trybunał nie po myśli władzy". (zob. W. Binder, Ustawa o Najwyższym Trybunale Administracyjnym (z dnia 3 sierpnia 1922) z uwzględnieniem zmian wprowadzonych nowelą z dnia 25 marca 1926 i pokrewne ustawy, Warszawa 1926, s. 84). W nauce podkreślano, że źródłem związania stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku NTA kolejnych składów Trybunału w tej samej sprawie jest instytucja prawomocności wyroków NTA (S. Hillbricht, Glosa do wyroku NTA z 11.10.1932 r., 1. rej. 4478/29, "Orzecznictwo Sądów Najwyższych w Sprawach Podatkowych i Administracyjnych" 1933/1, s. 58–59). Wspomniany autor – odwołując się do art. 14 ustawy o NTA z 1922 r. i art. 61 § 4 z 27 października 1932 r. o Najwyższym Trybunale Administracyjnym (Dz. U. Nr 94, poz. 806) – postulował wręcz pozostawienie bez rozpoznania "skargę skierowaną przeciw zasadności zapatrywania wyrażonego w wyroku, a wcielonego w ponowne orzeczenie administracyjne (...); podobnie musiałby odrzucić jako niedopuszczalne poszczególne zarzuty skargi w tym idące kierunku".Przyjęte w okresie przedwojennym założenie znalazło kontynuację w ustawie reaktywującej sądownictwo administracyjne, to jest w art. 209 k.p.a. po nowelizacji z 1980 r., a następnie w art. 30 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368). Przewidywały one instytucję związania sądu i organów administracji oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu administracyjnego. W przepisach tych nie było mowy o wskazaniach co do dalszego postępowania – te pojawiły się dopiero w obecnie obowiązującej regulacji.Instytucja związania prawomocnym wyrokiem sądu należy do tych, które wykorzystywane są w celu wykonania orzeczenia sądowego i zapewnienia spójności systemu prawnego. Funkcjonuje ona także w prawie o postępowaniu cywilnym, przy czym w świetle art. 386 § 6 k.p.c. dotyczy respektowania przez sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji. Regulacja art. 153 p.p.s.a. ma szerszy zakres, bo po pierwsze, dotyczy nie tylko oceny prawnej, ale także wskazań co do dalszego postępowania, a po drugie, elementy te wiążą zarówno organ administracji, jak i sądy rozpoznające daną sprawę. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości pogląd, którego egzemplifikacją jest stanowisko zaprezentowane m.in. w wyroku NSA z 5.05.2017 r., I OSK 1589/15, LEX nr 2436541: "Związanie sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Następstwem prawomocnego wyroku sądu administracyjnego uwzględniającego skargę jest powrót sprawy do właściwego organu administracyjnego, który obowiązany jest rozpoznać sprawę ponownie, stosując się do wyrażonej w tym wyroku oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. W orzecznictwie podkreśla się, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (por. wyroki NSA: z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 2617/11 oraz z dnia 1 września 2010 r. sygn. akt I OSK 920/10). Sąd administracyjny po to wyraża swoją ocenę, aby przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zakres tej oceny nie był już przedmiotem rozpoznania (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2007 r. sygn. akt II FSK 274/06)".Przepisowi art. 153 p.p.s.a. zasadnie przypisuje się charakter ius cogens. Jednakże zarówno orzecznictwo, jak i nauka prawa wypracowała kilka wyjątków od ustanowionej w nim zasady związania oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania. Zalicza się do nich zmianę stanu prawnego, stanowiącą konsekwencję aktywności ustawodawcy bądź Trybunału Konstytucyjnego, obowiązek respektowania poglądu wyrażonego przez TSUE bądź w uchwale NSA (zob. wyrok NSA z 7.01.1988 r., IV SA 604/87, ONSA 1988/1, poz. 21, wyrok NSA z 16.05.2012 r., II GSK 550/11, LEX nr 1404601, uchwała NSA (7) z 30.06.2008 r., I FPS 1/08, ONSAiWSA 2008/5), istotnej modyfikacji stanu faktycznego (zob. wyrok NSA z 9.05.1990 r., I SA 235/90, ONSA 1990/2–3, poz. 37).W tej sprawie żadna z tego rodzaju okoliczności nie wystąpiła, a ocenę organu o dopuszczalności uchylenia się od wykonania wskazań i oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Warszawie z 29 lipca 2021 r. uznać należy za dowolne. Za prawnie znaczącą zmianę stanu faktycznego nie można uznać złożenia przez skarżącego wniosku o zatwierdzenie taryfy na podstawie art. 24b ust. 2 u.z.z.w. Zachowanie to nie polegało na modyfikacji okoliczności faktycznych towarzyszących złożeniu wniosku o skrócenie taryfy. Stanowiło natomiast obligatoryjny i ograniczony terminem akt staranności przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Wstąpienie z wnioskiem o zatwierdzenie nowej taryfy w terminie 120 dni przed upływem okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy jest niezbędne dla zapewnienia nieprzerwanego świadczenia usług zgodnie z przepisami ustawy. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest zobowiązane do złożenia wniosku o zatwierdzenie taryfy w powyższym terminie. Dopełnienie tej powinności nie ma i mieć nie może żadnego wpływu na powinność organu załatwienia sprawy z wniosku skarżącego o skrócenie dotychczasowej taryfy. Zatwierdzenie nowej taryfy na zasadach ogólnych (na podstawie art. 24b ust. 2 u.z.z.w.) ma tylko to znaczenie, że określony przez art. 24f ust. 1 u.z.z.w. dzień wejścia w życie tej taryfy stanowi cezurę końcową tej taryfy, która miałaby obowiązywać w wyniku zastosowania instytucji skrócenia taryfy.Niezasadna jest zatem teza skargi kasacyjnej zakładająca kolizję żądań wnoszonych w trybie art. 24b ust. 2 i art. 24j u.z.z.w. Ich przedmiot jest bowiem odmienny. Pierwszy odnosi się do nowej taryfy zatwierdzanej na zasadach ogólnych, która wchodzi w życie po upływie terminu obowiązywania regularnego, trzyletniego terminu obowiązywania dotychczasowej taryfy. Drugi zaś obejmuje taryfę zatwierdzaną ekstraordynaryjnie, jeżeli są spełnione przesłanki do skrócenia dotychczasowej taryfy.Przepisy ustawy określają termin na załatwienia sprawy z wniosku składanego na podstawie art. 24j u.z.z.w. Organ powinien załatwić tę sprawę niezwłocznie, najpóźniej w terminie 45 dni, pod warunkiem że przedłożony projekt nowej taryfy nie wymaga poprawienia, co wynika z odpowiednio stosowanych art. 24c ust. 1 i 3 u.z.z.w. Co do zasady, zatwierdzona w tym trybie taryfa powinna obowiązywać przez trzy lata od upływu 7 dni od jej ogłoszenia (na podstawie art. 24f ust. 1 u.z.z.w.). Jeżeli jednak przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne oczekujące na rozpoznanie wniosku o skrócenie taryfy, zachowując wspomniany 120-dniowy termin, wniesie o zatwierdzenie nowej taryfy na zasadach ogólnych i ten wniosek zostanie uwzględniony, to taryfa zatwierdzona w wyniku skrócenia dotychczasowej może obowiązywać jedynie do dnia wejścia w życie taryfy zatwierdzonej wcześniej, na podstawie wniosku złożonego na zasadach ogólnych. W tym tylko aspekcie ujawnia się pierwszeństwo taryfy zatwierdzanej w trybie art. 24b ust. 2 u.z.z.w. Moment jej wejścia w życie stanowi zatem termin końcowy taryfy zatwierdzanej w wyniku skrócenia poprzedniej, jeżeli ten szczególny tryb zostanie zakończony po zatwierdzeniu taryfy, na podstawie wniosku złożonego na podstawie art. 24b ust. 2 u.z.z.w. Istotnie – ta taryfa jest z pewnością bardziej aktualna, ale nie to stanowi o pierwszeństwie jej dalszego obowiązywania.Pogląd zakładający, że złożenie wniosku o zatwierdzenie taryfy na podstawie art. 24b ust. 2 u.z.z.w. bądź upływ przewidzianego w tym przepisie 120-dniowego terminu miałyby powodować bezprzedmiotowość postępowania jest nieuzasadniony z następujących powodów. Przede wszystkim naruszenie terminu załatwienia przez organ sprawy samo w sobie nie pozbawia organu kompetencji merytorycznego zakończenia postępowania. Popadnięcie w bezczynność bądź przewlekłość postępowania nie wywołuje przecież skutku zwolnienia organu z obowiązku załatwienia sprawy. Przeciwnie – środki służące zwalczaniu stanu niezałatwienia sprawy w terminie obejmują przede wszystkim spowodowanie tego, by postępowanie zostało sfinalizowane. Jak trafnie zaakcentowano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – zaakceptowanie stanowiska organu oznaczałoby uwolnienie go załatwienia sprawy w każdym przypadku uchybienia terminu. Co więcej, związana z tym utrata prawa strony do rozpoznania jej wniosku mogłaby następować także w przypadkach celowego przedłużania przez organ postępowania. A zatem oceniana negatywnie z perspektywy zasady rzetelnego procesu bezczynność organu stanowić by mogła przyczynę braku realizacji przez przedsiębiorstwo gwarantowanego jej przez przepis ustawy prawa. Nie skutkuje bezprzedmiotowością postępowania upływ czasu i zatwierdzenie nowej taryfy na zasadach ogólnych. Wyrażający się konkretnym roszczeniem interes prawny przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego powinien w tej sytuacji zostać zrealizowany przez merytoryczną ocenę zasadności żądania. Wystąpienie przesłanek skrócenia taryfy obliguje organ do uwzględnienia wniosku. Z uwagi na upływ czasu tak zatwierdzana taryfa nosić będzie termin wsteczny, którego początkiem będzie – co do zasady – upływ 45 dni od złożenia wniosku (o ile jest on kompletny), zaś końcem – wejście w życie nowej, określonej na zasadach ogólnych taryfy.Ponadto żądanie skrócenia taryfy, na co także zwrócono uwagę w zaskarżonym wyroku – związane jest z dążeniem do przywrócenia równowagi na rynku regulowanym oraz niwelowaniem nadmiernych kosztów działalności przedsiębiorstwa (zob. wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r., C-401/24 Dz. U. UE. C 2026/267 oraz cytowany przez stronę wyrok Sądu pierwszej instancji). Wniosek przedsiębiorstwa zmierza zatem do uzyskania określonej sumy wyrażonej w pieniądzu.Zgoda z tezami organu oznaczałaby także, że art. 24j ust. 1 i 2 u.z.z.w. stanowiłyby, przynajmniej częściowo regulację martwą, dlatego że w realiach funkcjonowania współczesnej administracji ostateczne i prawomocne zakończenie postępowania administracyjnego w terminie nawet pełnego okresu obowiązywania taryfy, tj. 3 lat, zwłaszcza gdy w grę wchodzi uruchomienie sądowej kontroli, okazuje się często niemożliwe. Taki rezultat wykładni przepisu ustawy w demokratycznym państwie prawa oznaczałby jego niezgodność z wywodzonymi z art. 2 Konstytucji regułami poprawnej legislacji. Jeżeli jednak możliwy jest inny wynik procesu interpretacyjnego, zgodnego z postanowieniami ustawy zasadniczej, obowiązkiem sądu jest jego respektowanie, a zatem wybór wykładni prokonstytucyjnej, co sąd niniejszym uczynił.Odnosząc się zaś do wątpliwości w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego wyjaśnić należy, co następuje. Przypomnieć należy, że art. 24j u.z.z.w. nie był zamieszczony w pierwotnym tekście ustawy, lecz został do niej dodany na skutek wejścia w życie ustawy nowelizującej z 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2180), stanowiącej reakcję ustawodawcy na kilka kontroli Najwyższej Izby Kontroli, przeprowadzonych w latach 2016 – 2018 (raport nr LZG.410.014.2017, https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,lzgp_17_107_20170908124900150487494001,typ,kk.pdf, s. 5 i 8 oraz raport nr 22/2016/P/15/110/LZG (https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,lzgp_15_110_20160226124814145649089402,typ,kk.pdf, s. 10 i 24).Ujawniły one wiele nieprawidłowości w ustalaniu opłat za dostawę wody i odprowadzanie ścieków, leżących zarówno po stronie gmin, jak i przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. Negatywnie oceniono nie tylko przypadki nierzetelności taryf, wynikających m. in. z tzw. finansowania skrośnego, ale także niezapewnianie zyskowności tym przedsiębiorstwom.Wprowadzeniu do systemu prawnego regulacji pozwalającej przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu na żądanie skrócenia taryfy towarzyszyło wydłużenie okresu obowiązywania taryf z 1 roku do 3 lat oraz powołanie organu regulacyjnego i zmiana zasad zatwierdzania taryf. Instytucja skrócenia taryfy stanowiła zatem tylko jeden z elementów reformy kształtowania taryf i wykładnia przepisu art. 24j u.z.z.w. musi ów aspekt systemowy wewnętrzny uwzględniać. Aż trzykrotne wydłużenie czasu obowiązywania taryfy zostało zatem powiązane z prawem ubiegania się o jej skrócenie. Mechanizm ten z jednej strony stabilizuje ceny, ale z drugiej strony pozwala na ich modyfikację w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 24j ust. 1 u.z.z.w. Trwałość zatwierdzonej taryfy ma zatem charakter warunkowy, z czym liczyć się musi organ regulacyjny. Modyfikacja taryfy nie nosi zarazem znamion dowolności, lecz wynikać musi jednoznacznie z okoliczności określonych w ustawie, co z kolei eliminuje swobodę przedsiębiorstwa w kształtowaniu cen.Funkcjonowanie przedsiębiorstwa na rynku dostaw wody i odprowadzania ścieków objęte jest regulacją państwa, zaś samo przedsiębiorstwo określa się mianem podmiotu użyteczności publicznej funkcjonującego w sektorze infrastrukturalnym (zob. B. Walczak-Kowalik, Model regulacji administracyjnoprawnej a sektor wodociągowo-kanalizacyjny, Studia Iuridica Toruniensia, tom XXVIII, s. 315- 317 i podana tam literatura).Kreowanie taryf z udziałem organu regulacyjnego musi uwzględniać akcentowaną przez Najwyższą Izbę Kontroli potrzebę wyważenia zysku przedsiębiorstwa i dostępności dla społeczeństwa świadczonych usług oraz zasady wolnego rynku, w tym reguły gospodarowania obowiązujące na obszarze Unii Europejskiej. W szczególności skutkiem aktywności organu regulacyjnego nie może być generowanie niedozwolonej w świetle art. 107 ust. 1 TFUE pomocy publicznej, na co zwrócił uwagę TSUE we wspomnianym wyroku z 25 listopada 2025 r. Mogłaby bowiem prowadzić do finansowania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne kosztów działalności innych podmiotów funkcjonujących na wspólnym rynku. Instytucja skrócenia taryfy należy niewątpliwie do tych, które mają ochronę zasad wolnego rynku zapewniać. Sprzyja bowiem zachowaniu zyskowności, ale przy respektowaniu mechanizmów kształtowania cen regulowanych.Z powyższych względów, uznając stanowisko Sądu pierwszej instancji za prawidłowe w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego, nie można zarazem podzielić poglądu zaprezentowanego w wyroku NSA z 5 kwietnia 2025 r., I GSK 99/24, ONSAiWSA 2024/6/85.Na aprobatę natomiast zasługuje zapatrywanie wyrażone w postanowieniu NSA z 19 sierpnia 2025 r., I GZ 295/25, LEX nr 3903116. Przedmiot zaskarżenia w postaci decyzji organu z 18 lutego 2022 r. do dnia rozpoznania skargi nie został wyeliminowany z obrotu prawnego, a zawarte w tej decyzji rozstrzygnięcie rzutuje na prawa i obowiązki skarżącego. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zarzut naruszenia tego przepisu nie jest zatem uzasadniony.Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Nienagannie sporządzone motywy, jasno i przekonująco tłumaczące powody wydanego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji zaprezentował klarownie przyjęty wynik wykładni przepisów prawa materialnego oraz przyczyny, dla których ocenił że organ nie wywiązał się z przewidzianych w art. 153 p.p.s.a. obowiązków. Nie można stwierdzić braku jakichkolwiek elementów uzasadnienia zaskarżonego wyroku.Obowiązkiem organu w tej sprawie jest rozpoznanie wniosku skarżącego zgodnie ze wskazaniami i oceną prawną zaprezentowaną w wyroku WSA w Warszawie z 29 lipca 2021 r. W przypadku stwierdzenia, że żądanie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego było uzasadnione, należy je uwzględnić, wskazując cezury obowiązywania tak zatwierdzonej taryfy.Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a..