Wyrok SN z 18 sierpnia 2005, sygn. V CK 98/05
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono kasację
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb
rozprawa
Tematy
odsetki ustawowe
Data orzeczenia
18 sierpnia 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Marek Sychowicz
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
Artykuł 4011
k.p.c. jako przepis prawa procesowego nie może stanowić
materialnoprawnej podstawy uwzględnienia skargi o wznowienie
postępowania.
Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz
Sędzia SN Jan Górowski
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi "T.", S.A. w W. o wznowienie
postępowania w sprawie z powództwa "T.", S.A. w W. przeciwko Henrykowi G. o
zapłatę, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 29 grudnia 1999 r., po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18
sierpnia 2005 r. kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Katowicach z dnia 16 września 2004 r.
oddalił kasację.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 grudnia 1999 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach zmienił
wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach i oddalił powództwo wytoczone przez „T.”,
S.A. w W. przeciwko Henrykowi G., jako komornikowi, o zasądzenie kwoty
37 062,97 zł z odsetkami ustawowymi tytułem naprawienia szkody wyrządzonej na
skutek nieprawidłowego prowadzenia w latach 1993-1995 egzekucji z
nieruchomości położonej w K. przy ul. G. nr 32. Sąd drugiej instancji przyjął, że
powódka nie wykazała związku przyczynowego między zdarzeniem w postaci
bezprawnego działania komornika a szkodą polegającą na zaciągnięciu przez
powódkę kosztownego kredytu, co było konsekwencją niemożności uzyskania
zapłaty za zbyty przez nią osobie trzeciej udział w użytkowaniu wieczystym. Zapłata
ta miała bowiem nastąpić po wykreśleniu z księgi wieczystej wpisu o bezpodstawnie
wszczętej egzekucji. Jednak przede wszystkim Sąd Apelacyjny nie podzielił
poglądu Sądu pierwszej instancji w kwestii podjęcia przez powódkę działań
zmierzających do zapobieżenia szkodzie za pomocą środków przewidzianych w
kodeksie postępowania cywilnego. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu kasacji powódki
od wyroku Sądu drugiej instancji, wyrokiem z dnia 15 listopada 2002 r., V CKN
1347/00, kasację oddalił. Sąd Najwyższy, tak jak Sąd Apelacyjny, przyjął, że
powódka nie podjęła wymaganych przez art. 769 § 1 k.p.c. działań zmierzających
do zapobieżenia szkodzie; w szczególności nie wystąpiła z powództwem
przeciwegzekucyjnym, nie wnosiła o umorzenie postępowania, ani nie składała – w
ścisłym znaczeniu – skargi na czynności komornika.
Po rozpoznaniu skargi konstytucyjnej wniesionej przez powódkę Trybunał
Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 stycznia 2004 r., SK 26/03 (OTK-A Zb.Urz. 2004,
nr 1, poz. 3) stwierdził, że art. 769 k.p.c. jest niezgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji.
Powódka, powołując się na ten wyrok, wniosła o wznowienie postępowania
zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 grudnia 1999
r. Wyrokiem z dnia 16 września 2004 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił
skargę, stwierdzając, że powódka wniosła skargę o wznowienie postępowania w
terminie przewidzianym w art. 4011
§ 2 k.p.c. i oparła ją na ustawowej podstawie
wznowienia. Uznał jednak, że skarga jest niezasadna. Według Sądu Apelacyjnego,
usunięcie – w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego – z porządku prawnego
art. 769 § 1 k.p.c. wiąże się z wejściem w życie Konstytucji (17 października 1997
r.), zdarzenia stanowiące podstawę faktyczną powództwa, miały zaś miejsce przed
wejściem Konstytucji w życie Powódka nie wykazała, że zasada nieretroakcji
prawa, wynikająca z art. 2 Konstytucji, została w tym wypadku przełamana. Artykuł
769 § 1 k.p.c. nadal stanowi więc podstawę rozstrzygnięcia sprawy.
Podstawę kasacji powódki stanowi naruszenie art. 4011
§ 1 k.p.c., polegające
na odmowie wznowienia postępowania, mimo że Trybunał Konstytucyjny orzekł o
niezgodności z Konstytucją art. 769 § 1 k.p.c., na podstawie którego został wydany
wyrok zaskarżony skargą o wznowienie postępowania. Powódka wniosła o
uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach i przekazanie sprawy temu
Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 39311
§ 1 k.p.c., obowiązującego przed zmianą dokonaną
ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania
cywilnego oraz ustawy – prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr
13, poz. 98) i mającego zastosowanie do rozpoznawanej kasacji na podstawie art. 3
tej ustawy, Sąd Najwyższy związany jest podstawami, na których oparta została
kasacja. Jedyną podstawą kasacji wniesionej przez powódkę jest naruszenie
przepisu postępowania, tj. art. 4011
§ 1 k.p.c. w brzmieniu sprzed jego zmiany
dokonanej powołaną ustawą. Przepis ten określa ustawową podstawę wznowienia
postępowania i jego naruszenie przez sąd może polegać na odmowie wznowienia i
odrzuceniu skargi, mimo że zachodzi wymieniona w tym przepisie podstawa
wznowienia. Zarzucając naruszenie art. 4011
§ 1 k.p.c. przez „odmowę wznowienia
postępowania”, skarżąca pominęła fakt, że Sąd Apelacyjny uznał, iż wniosła ona
skargę o wznowienie postępowania w terminie oraz oparła ją na ustawowej
podstawie wznowienia i nie odmówił wznowienia postępowania, czego wyrazem
byłoby postanowienie o odrzuceniu skargi, ale po rozpoznaniu sprawy na rozprawie
na nowo, w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia (art. 412 § 1 k.p.c.),
skargę tę – wyrokiem – oddalił (art. 412 § 2 k.p.c.). Nie zachodzi zatem zarzucane
w kasacji naruszenie art. 4011
§ 1 k.p.c.
Odmienną ocenę usprawiedliwiałoby jedynie przyjęcie, że przepis ten zawiera
normę prawa materialnego, nakazującą pominięcie we wznowionym postępowaniu
przepisu, który Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją. Do
takiego rozumienia art. 4011
§ 1 k.p.c. nie ma jednak żadnej podstawy. Przepis ten,
dodany do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 1 sierpnia 1997 r. o
Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) już po uchwaleniu
Konstytucji, jest jednym z „przepisów właściwych” według art. 190 ust. 4 Konstytucji,
określających zasady i tryb wznowienia postępowania, o którym mowa w tym
postanowieniu Konstytucji. Wobec tego, że ogranicza się do określenia podstawy
wznowienia postępowania, jest przepisem wyłącznie procesowym.
Wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października
2004 r., SK 1/04 (OTK-A Zb.Urz. 2004, nr 9, poz. 96) art. 4011
k.p.c. w brzmieniu
obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. uznany
został za niezgodny z art. 190 ust. 4 w związku z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 77
ust. 2 Konstytucji, ale Trybunał odroczył utratę jego mocy obowiązującej na
dwanaście miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Przepis ten
obowiązywał więc w chwili wydania wyroku zaskarżonego kasacją i miał
zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej tym wyrokiem. Ponieważ jego niezgodność
z Konstytucją nie została stwierdzona na skutek skargi konstytucyjnej powódki, nie
ma do niej zastosowania zasada sformułowana w powołanym wyroku Trybunału
Konstytucyjnego, według której odroczenie utraty mocy obowiązującej
niekonstytucyjnego przepisu prawnego w wyroku uwzględniającym skargę
konstytucyjną nie stoi na przeszkodzie wzruszeniu orzeczeń zapadłych w sprawie
skarżącego, w związku z którymi została złożona skarga konstytucyjna.
Tylko na marginesie należy zauważyć, że skoro skarżąca twierdzi, iż
rozstrzygnięcie sprawy zaskarżonym wyrokiem nastąpiło z naruszeniem prawa,
gdyż podstawy tego rozstrzygnięcia nie może stanowić art. 769 § 1 k.p.c., uznany
przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, to adekwatna do tego
twierdzenia byłaby podstawa kasacji określona jako naruszenie prawa materialnego
(art. 3931
pkt 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z
dnia 22 grudnia 2004 r.) przez zastosowanie art. 769 § 1 k.c. lub przez
niezastosowanie przepisu prawa, który powinien być zastosowany. Można by też
rozważać, czy taką podstawą kasacji nie mogłoby być naruszenie art. 190 ust. 4
Konstytucji, rozumianego jako norma, z której wynika nakaz pominięcia we
wznowionym postępowaniu przepisu, który Trybunał Konstytucyjny uznał za
niezgodny z Konstytucją. Wniesiona przez powódkę kasacja nie została jednakże
oparta na żadnej z takich podstaw.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39312
k.p.c.)., rozumianego jako norma, z której wynika nakaz pominięcia we
wznowionym postępowaniu przepisu, który Trybunał Konstytucyjny uznał za
niezgodny z Konstytucją. Wniesiona przez powódkę kasacja nie została jednakże
oparta na żadnej z takich podstaw.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39312
k.p.c.).