Wyrok - I OSK 1807/24 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 23 września 2025
Teza
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 marca 2024 r. sygn. akt II SA/GI 928/23 w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 marca 2023 r. nr SKO.PUchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji. Pomoc społeczna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 marca 2024 r. sygn. akt II SA/GI 928/23 w sprawie ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 marca 2023 r. nr SKO.P
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
23 września 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Karol Kiczka
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 marca 2024 r. sygn. II SA/Gl 928/23 oddalił skargę D.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/246/2023/2232 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.W uzasadnieniu wyroku wskazano, że opieka, którą skarżąca sprawowała nad matką, nie była na tyle angażująca, aby uniemożliwić jej podjęcie pracy, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Oceniono, że opieka świadczona przez skarżącą nie spełniała wymogu "stałej" lub "długoterminowej", która wykluczałaby możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Sąd pierwszej instancji uznał, że czynności wykonywane przez skarżącą, takie jak przygotowywanie posiłków, zakupy, pomoc w ubieraniu się, czy podawanie leków, mogą być realizowane poza godzinami pracy. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że czynności opiekuńcze mogą być wykonywane rano lub po południu, po powrocie z pracy. Ustalono, że nie wymagają one stałej, 24-godzinnej obecności skarżącej przy matce. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za opiekę, ale rekompensatą za utracone dochody w wyniku konieczności rezygnacji z pracy. Sąd pierwszej instancji uznał, że zakres opieki nie był tak znaczący, aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia, co oznaczało, że brak było wymaganego związku przyczynowo-skutkowego.Skargę kasacyjną od wyroku wywiodła D.O. zarzucając Sądowi pierwszej instancji:1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powoływanej dalej jako "p.p.s.a." naruszenie prawa materialnego:- tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych polegające na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącej nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć chociażby częściowego zatrudnienia, a nadto strona me musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania.2. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium nie dokonało właściwej subsumcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, nie wyjaśniając wpierw stanu faktycznego poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy, a następnie bez wnikliwości rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego nieprawidłowej oceny poprzez nieuznanie, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów u.ś.r. otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie skarżonego wyroku w całości i wydanie wyroku reformatoryjnego; ewentualnie uchylenie skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania w całości. Wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych do skargi kasacyjnej dokumentów, tj. karty oceny stanu pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel z dnia 04.06.2024 r. oraz dokumentacji medycznej R.G. celem wykazania stanu zdrowia matki skarżącej, schorzeń matki skarżącej, stopnia samodzielności R.G., braku możliwości funkcjonowania przez R.G. bez stałego wsparcia ze strony skarżącej. Wniesiono również o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Jednocześnie zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.Analiza przywołanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.Odnosząc się w pierwszej kolejności do sformułowanego w skardze kasacyjnej wniosku o przeprowadzenie dowodu z załączonych do akt dokumentów należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 106 § 5 p.p.s.a., do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 243² k.p.c., dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia, pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie. W związku tym dokumenty wymienione w skardze kasacyjnej, znajdujące się w aktach sądowych, stały się materiałem sprawy bez potrzeby wydawania w tym zakresie odrębnego postanowienia.Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżąca, D. O., spełnia warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, R.G.. Zasadniczy spór dotyczy oceny, czy zakres i charakter opieki świadczonej przez skarżącą jest na tyle wymagający, że uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co stanowi kluczową przesłankę do przyznania świadczenia.Rozpoznając skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadny zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej jako: "k.p.a.") Skarżąca kasacyjnie zarzuca, że Sąd pierwszej instancji, aprobując stanowisko Kolegium, nie dokonał wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w szczególności w zakresie poszanowania przez organy administracji zasady prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest w pełni uzasadniony. Sąd pierwszej instancji, bezkrytycznie akceptując ocenę organu odwoławczego, pominął kluczowe ustalenia faktyczne, które w sposób jednoznaczny wskazują na stały i intensywny charakter sprawowanej przez skarżącą opieki. Należy podkreślić, że Sąd pierwszej instancji zignorował fakt, że Prezydent Miasta S. , który jako organ I instancji posiadał najszerszą wiedzę o sytuacji rodziny skarżącej, ustalił, że matka skarżącej, R.G., jest osobą całkowicie uzależnioną od pomocy i opieki córki, a zakres sprawowanej opieki powoduje, że spełnia ona warunki o których mowa w art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 – dalej: "u.ś.r."). Wyłączną przyczyną odmownego załatwienia wniosku skarżącej przez Prezydenta Miasta S. był brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Pomimo, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, że matka skarżącej, po udarze we wrześniu 2022 roku, stała się osobą głównie leżącą, mającą problemy z poruszaniem się i wymagającą codziennej opieki w czynnościach opiekuńczo-pielęgnacyjnych i domowych, Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do tych okoliczności w sposób adekwatny. Z akt sprawy wynika również, że skarżąca prowadziła całe gospodarstwo domowe matki, w tym przygotowywała posiłki, sprzątała, robiła zakupy, podawała leki i pomagała w higienie osobistej oraz zmianie pieluchomajtek. Sama R.G. w oświadczeniu złożonym w listopadzie 2022 r. wskazywała, że potrzebuje pomocy przy czynnościach higienicznych, wymianie pieluchomajtek, dawkowaniu leków, a jedyną czynnością którą jest sama w stanie zrobić jest zjedzenie przygotowanego przez córkę posiłku. Niesłusznie Sąd pierwszej instancji i organ odwoławczy pominęli te fakty, co stanowi naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, skutkujące naruszeniem art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a tym samym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał także zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaskarżony wyrok zaaprobował wadliwe zastosowanie tego przepisu, przyjmując, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mogą być pogodzone z pracą zarobkową, a związek przyczynowy między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nie zachodzi. W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, ustalenia faktyczne, w szczególności te poczynione na etapie postępowania administracyjnego, świadczą o tym, że opieka nad matką skarżącej ma charakter stały i długotrwały, a nie sporadyczny. Jest to opieka, która wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w tym w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sprawowanie opieki nad osobą, która nie jest w stanie samodzielnie wykonywać podstawowych czynności higienicznych, poruszać się czy przygotowywać posiłków, wymaga stałej gotowości do udzielenia pomocy. Prowadzenie całego gospodarstwa domowego, pomoc w ubieraniu, podawaniu leków, a zwłaszcza zmiana pieluchomajtek, to czynności, które angażują znaczną część dnia i nie mogą być wykonywane "przed" lub "po" pracy, co błędnie założyły organy i Sąd pierwszej instancji. Taki zakres czynności opiekuńczych wyklucza podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, co potwierdza istnienie bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest w tej sytuacji ekwiwalentem wynagrodzenia, którego skarżąca pozbawia się, aby zapewnić godną egzystencję swojej matce. Błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez Sąd pierwszej instancji doprowadziło do oddalenia skargi, która powinna zostać uwzględniona. Wobec powyższego, skarga kasacyjna jest w pełni zasadna.Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i - uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a., rozpoznając skargę. Wobec tego, wydane w sprawie decyzje organu I i II instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.W ponownie prowadzonym postępowaniu, organy podejmą rozstrzygnięcie uwzględniające fakt, że w sprawie ziściły się pozytywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.