Wyrok - II SA/Wa 926/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - z dnia 16 grudnia 2025
Teza
Uchylono zaskarżone postanowienie. Ochrona danych osobowych, Sprawy związane z ochroną danych osobowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi G. K. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego G. K. kwoUchylono zaskarżone postanowienie. Ochrona danych osobowych, Sprawy związane z ochroną danych osobowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi G. K. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego G. K. kwo
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
spadek
Role w sprawie
apelujący / skarżący
wnioskodawca
Data orzeczenia
16 grudnia 2025
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Przewodniczący
Iwona Maciejuk
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie
UZASADNIENIE
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] marca 2025 r. nr [...]Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781 ze zm.) w związku z art. 57 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE ogólne rozporządzenie o ochronie danych (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1 ze zm., powoływanego dalej jako rozporządzenie nr 2016/679), odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie skargi G. K. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...].W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że G. K. w skardze na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych podniósł, iż [...] Sp. z o.o. przetwarza jego dane osobowe bez jego zgody. Na piśmie zażądał bowiem od spółki usunięcia danych osobowych oraz przez wszystkie podmioty powiązane z nią w grupie kapitałowej [...]. Spółka nie uwzględniła tego żądania i jednocześnie stwierdziła, że może przetwarzać dane w celu wyegzekwowania roszczenia nawet pomimo przedawnienia należności. Roszczenie staje się zobowiązaniem naturalnym, nie wygasa i nadal istnieje, traci jedynie cechę zaskarżalności. Skarżący wyjaśnił, że jego zobowiązania wynikają z umowy zawartej przez jego matkę, której jest spadkobiercą, z Bankiem [...] S.A. w [...] w dniu [...] września 2007 r. Ponadto zaznaczył, że działanie spółki prowadzi do przetwarzania jego danych w sposób nieograniczony w czasie w sytuacji, kiedy nie ma prawa już dochodzić swych roszczeń przed sądem, gdyż wierzytelność jest przedawniona.W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że uprawnienie do określenia żądania kierowanego do Prezesa UODO, czy też do doprecyzowania tego żądania, posiada tylko strona. Organ nie może wyręczyć strony i zdecydować za nią, w jakiej sprawie toczyć się będzie postępowanie zainicjowane jej wnioskiem. Organ podkreślił, że może podejmować tylko te czynności, które znajdują się w zakresie jego uprawnień oraz tylko w tych sprawach, które należą do jego właściwości.Zdaniem organu, z treści skargi oraz przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie wynika, aby doszło do naruszenia ochrony jego danych osobowych. Skarżący sam wskazał, że jest spadkobiercą swojej matki, która zawarła umowę z Bankiem [...] S.A. w [...] w dniu [...] września 2007 r., a dochodzona przez spółkę wierzytelność dotyczy tego zobowiązania. Z przedstawionych pism wynika, że spółka nawiązywała kontakt ze skarżącym w celu spłaty tych należności. Z treści skargi oraz przedstawionej dokumentacji wynika, że skarżący nie uznaje roszczenia dotyczącego zobowiązania po swojej zmarłej matce. Kwestionuje roszczenie, uzasadniając to faktem przedawnienia tego roszczenia.Organ podkreślił, że przetwarzanie danych osobowych w celach dochodzenia roszczenia, czy w celach windykacyjnych nie może być postrzegane jako naruszające prawa i wolności skarżącego. Przetwarzanie danych osobowych dłużnika w celu wyegzekwowania od niego zaspokojenia roszczenia stanowi prawnie usprawiedliwiony cel oraz nie narusza jego praw i wolności.Organ podkreślił przy tym, że nie posiada kompetencji do rozstrzygania sporów co do istnienia wierzytelności, jej wysokości, a także kwestii jej przedawnienia. Powyższe podlegać może wyłącznie ocenie sądów powszechnych.Jednocześnie dodał, że przedawnienie wierzytelności nie powoduje jej wygaśnięcia, ale zamianę w zobowiązanie naturalne, którego wykonania można dochodzić na drodze polubownej. W konsekwencji wierzyciel może dalej podejmować wszelkie przewidziane prawem kroki w celu realizacji należnego świadczenia, za wyjątkiem przymusowej egzekucji.Organ podniósł, że spółka w korespondencji skierowanej do skarżącego wskazała, czego dotyczy roszczenie i że wynika ono z umowy zawartej przez jego matkę z Bankiem [...] S.A. w [...] w dniu [...] września 2007 r. oraz podała szczegóły dotyczące jej rozliczenia. Z powyższego wynika, że spółka podejmowała działania związane z dochodzeniem wierzytelności, jaką posiada wobec skarżącego.W konsekwencji organ stwierdził, że w sprawie wystąpiła inna uzasadniona przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania określona w art. 61a § 1 k.p.a., bowiem żądanie skarżącego jest w sposób oczywisty nieuzasadnione w rozumieniu art. 57 ust. 4 rozporządzenia nr 2016/679.G. K. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 57 ust. 4 rozporządzenia nr 2016/679.W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że przedmiotem skargi złożonej do organu nie było żądanie rozstrzygnięcia, jak sugeruje organ, czy wierzytelność jest przedawniona, lecz czy przedawnienie, którego skarżona spółka [...] nie kwestionuje, pozwala tej spółce na nieograniczone w czasie przetwarzanie danych osobowych skarżącego, z czym skarżący się nie zgadza. Organ powinien zatem merytorycznie rozstrzygnąć skargę, a nie uchylać się od tego rozstrzygnięcia, odmawiając wszczęcia postępowania.W ocenie skarżącego, ma on prawo domagać się zaprzestania przetwarzania jego danych osobowych, jeżeli po wezwaniu do zapłaty przedawnionego długu dotyczącego zobowiązania zaciągniętego przez jego matkę, której jest spadkobiercą, jednoznacznie i stanowczo odmówił zapłaty i zażądał zaprzestania przetwarzania jego danych osobowych. Skoro przetwarzającemu dane osobowe nie służy już ochrona prawna w skutecznych dochodzeniu przed sądem lub w postępowaniu egzekucyjnym jego wierzytelności, a dłużnik odmówił zapłaty przedawnionego długu, to przetwarzający dane osobowe nie może mieć interesu ważniejszego w przetwarzaniu danych osobowych ponad interes dłużnika, który nie jest już zobowiązany do zapłaty.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:Skarga zasługuje na uwzględnienie.Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2025 r. odmawiające wszczęcia postępowania w związku ze skargą G. K. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych. Jak podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 57 ust. 4 rozporządzenia nr 2016/679.Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W rozpoznawanej sprawie organ uznał, że przesłanką zastosowania tego przepisu jest druga z wymienionych w nim podstaw odmowy wszczęcia postępowania, tj. "inne uzasadnione przyczyny".W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie wskazuje się, że odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" ustawa nie konkretyzuje, natomiast należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taki przypadek zachodzi np. w przypadku wniesienia żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych; wniesienia żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej; wniesienia żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją; wniesienia żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; wniesienia żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw - przedawnienie materialnoprawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 372/18; z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/20 oraz z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 345/21 – wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych; a także Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014). Jeżeli zaistnieją uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, obowiązkiem organu jest wydać postanowienie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.Ponadto, co szczególnie istotne, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że omawiana podstawa odmowy wszczęcia postępowania dotyczy tych przypadków, w których niespełnienie przesłanek procesowych ujawnia się już na etapie złożenia wniosku, a stwierdzenie tej okoliczności nie wymaga czynności wyjaśniających. Inaczej ujmując przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne. Jeżeli natomiast kwestia ta wymaga poczynienia szerszych ustaleń, zwłaszcza w kontekście argumentów podanych przez wnioskodawcę, bądź jest nieoczywista, to wówczas organ administracji jest zobowiązany wszcząć postępowanie w celu wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości i w zależności od wyniku przeprowadzonych czynności, orzec merytorycznie co do zasadności wniosku lub w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Wydając bowiem rozstrzygnięcie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. organ administracji nie bada merytorycznie wniosku, lecz ogranicza się jedynie do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 684/23).Powyższe koresponduje również z treścią powoływanego przez organ art. 57 ust. 4 rozporządzenia nr 2016/679. W myśl tego przepisu, jeżeli żądanie jest w sposób oczywisty nieuzasadnione lub nadmierne, w szczególności ze względu na swą powtarzalność, organ nadzorczy może pobrać opłatę w rozsądnej wysokości wynikającej z kosztów administracyjnych lub może odmówić podjęcia żądanych działań. Obowiązek wykazania, że żądanie jest w sposób oczywisty nieuzasadnione lub nadmierne, spoczywa na organie nadzorczym.Prawodawca europejski uznał zatem, że organ będzie mógł skorzystać z narzędzia przewidzianego w tym przepisie, jedynie wówczas, gdy będzie miał do czynienia z żądaniem, które jest w sposób oczywisty nieuzasadnione, a tę kwalifikowana postać braku uzasadnienia żądania organ jest w stanie w sposób przekonujący wykazać. Stosowanie tego przepisu winno mieć charakter wyjątkowy i mieć miejsce w przypadkach, gdy skarżący domaga się od organu np. podjęcia czynności wykraczających poza jego kompetencje (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 2094/23 wydany w sprawie, w której skarga do organu sprowadzała się do "kwestionowania powszechnie obowiązujących przepisów prawnych w zakresie informacji o podmiotach prowadzących działalność gospodarczą"). Jak podkreślają komentatorzy omawianego przepisu, jego celem jest zapobieżenie poważnego zaburzenia lub paraliżu działalności organu nadzorczego przez podmioty zmierzające do wywołania trudności, które składają absurdalne lub wielokrotnie powtarzane wnioski. Jednak, ponieważ zadaniem organu nadzorczego jest ochrona podstawowych praw jednostki, ten wyjątek powinien być stosowany jedynie w jasno zdefiniowanych sytuacjach (zob. Selmayr [w:] Ehmann, Selmayr, Datenschutz-Grundverordnung, komentarz do art. 57, nb. 22-24, wyd. C.H. Beck 2017).Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy zauważyć, że postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało zainicjowane skargą G. K. z dnia [...] lutego 2025 r. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez [...] Sp. z o.o., polegające na przetwarzaniu danych osobowych skarżącego bez podstawy prawnej i bez jego zgody i nieusunięciu danych osobowych skarżącego pomimo złożonego w tym przedmiocie żądania.Nie budzi wątpliwości, że skargę do organu wniosła osoba mającą zdolność do czynności prawnych, w sprawie, w której ma interes prawny (bowiem żądanie dotyczy przetwarzania jej danych osobowych), która co do zasady podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej. Organ nie twierdził, by wniesione żądanie dotyczyło sprawy już rozstrzygniętej w formie decyzji lub sprawy, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji. W niniejszej sprawie żądanie nie zostało również wniesione po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia praw skarżącego.Podstawą rozstrzygnięcia organu było natomiast stwierdzenie, że z treści skargi oraz załączników do niej nie wynika – zdaniem organu – "aby doszło do naruszenia danych osobowych skarżącego" (s. 3 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). W ocenie Sądu, przyjęcie przez organ takiej konkluzji wymagało przeprowadzenia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej. Natomiast w stanie faktycznym niniejszej sprawy brak było podstaw do zastosowania zarówno art. 61a § 1 k.p.a., jak i art. 57 ust. 4 rozporządzenia nr 2016/679, które jak już wskazano dotyczą sytuacji oczywistej bezzasadności wniesionego żądania, która jest dostrzegalna prima facie i obiektywna. Zagadnienie, czy wskazywany przez skarżącego podmiot, czyli [...] Sp. z o.o. jest uprawniony do przetwarzania jego danych osobowych, nie może być uznane za niewymagające od organu przeprowadzenia jakiekolwiek postępowania dowodowego, a także merytorycznej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i wykładni przepisów. Tymczasem tego rodzaju analiza powinna zostać dokonana w toku postępowania administracyjnego, a ewentualne uznanie, że żądanie skarżącego jest bezprzedmiotowe, może skutkować wydaniem decyzji umarzającej postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.Należy przy tym zaznaczyć, że – wbrew twierdzeniom organu – skarżący nie domagał się Prezesa UODO wydania rozstrzygnięcia w zakresie istnienia wierzytelności, jej wysokości lub kwestii jej przedawnienia. Skarżący żądał natomiast, aby organ – wobec niekwestionowanego explicite przez skarżony podmiot faktu przedawnienia wierzytelności – rozstrzygnął, czy uprawnione jest dalsze przetwarzanie danych osobowych skarżącego przez spółkę [...]. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zawierającego obszerne rozważania dotyczące kwestii skutków prawnych przedawnienia roszczeń, organ pośrednio zajął merytoryczne stanowisko w tej sprawie, pomimo nieprzeprowadzenia uprzednio postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji.Z podanych przyczyn Sąd uznał, że nieprawidłowe było zastosowanie przez organ trybu przewidzianego w art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 57 ust. 4 rozporządzenia nr 2016/679 i wydanie postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania. Organ naruszył zatem powyższe przepisy w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.Na obecnym etapie postępowania Sąd nie mógł dokonać merytorycznej oceny postawionych w skardze zarzutów dotyczących legalności przetwarzania przez skarżony podmiot danych osobowych skarżącego, ponieważ okoliczności te nie były jeszcze przedmiotem postępowania administracyjnego. Sąd, kontrolując legalność postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, nie ma również kompetencji do nakazywania organowi podejmowania konkretnych czynności w postępowaniu administracyjnym, które nie zostało jeszcze zakończone ostateczną decyzją.Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania w punkcie 2. sentencji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. Zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę stanowi uiszczony przez niego wpis od skargi (100 zł). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a..