Uchwała SN z 29 września 2005, sygn. III CZP 61/05
Data orzeczenia
29 września 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Bronisław Czech
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Bronisław Czech (przewodniczący)
Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
Sędzia SN Barbara Myszka
Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi wierzyciela Skarbu Państwa – Sądu
Rejonowego w S. przy uczestnictwie dłużnika Mirosława P. na czynności komornika
I rewiru przy Sądzie Rejonowym w B., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na
posiedzeniu jawnym w dniu 29 września 2005 r. zagadnienia prawnego
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Słupsku postanowieniem z dnia 5 maja
2005 r.:
"Czy przepis ust. 4 art. 45 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w
brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 września 2004 r., o zmianie ustawy o
komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania
cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356) znajduje zastosowanie w przypadkach
wnioskowania przez sądy o egzekucję prawomocnie ustalonych należności, czy też
odnosi się jedynie do zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, nie wyłączając przy
tym postępowań o wykonanie postanowień o udzielaniu zabezpieczenia w drodze
egzekucji dokonywanych na polecenie sądu?"
podjął uchwałę:
Przepis art. 45 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach
sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) przewiduje obowiązek
uiszczenia opłaty stosunkowej od wniosku o wszczęcie egzekucji na
polecenie sądu.
Uzasadnienie
Komornik zarządził zwrot wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego
wierzycielowi – Skarbowi Państwa, Sądowi Rejonowemu w S. z powodu
nieuiszczenia opłaty przewidzianej w art. 45 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm. – dalej:
„u.k.s.egz.”) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 czerwca 2004 r. o zmianie
ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks
postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356). Skarga wierzyciela na
zarządzenie komornika została oddalona jako nieuzasadniona. W ocenie Sądu, art.
45 ust. 3 i 4 u.k.s.egz. należy odczytywać łącznie jako obowiązek uiszczenia przez
sądy opłaty stosunkowej w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego w
celu dochodzenia roszczenia pieniężnego.
Rozpoznając zażalenie wierzyciela, Sąd Okręgowy powziął wątpliwości
dotyczące właściwej interpretacji art. 45 ust. 3 i 4 u.k.s.egz. Za zasadniczą kwestię
uznał rozstrzygnięcie, czy ustawodawca celowo obciążył sąd i prokuratora jako
jednostki organizacyjne Skarbu Państwa obowiązkiem uiszczenia opłaty
stosunkowej i to wbrew ogólnej zasadzie wyrażonej w art. 45 ust. 1 i 2 u.k.s.egz., że
opłatę stosunkową pobiera się od dłużnika, czy też w wyniku umieszczenia w art.
45 ust. 4 zwrotu „nie wyłączając egzekucji” zamierzał jedynie podkreślić, że
obowiązek uiszczenia odpowiedniej opłaty stosunkowej, w związku z wszczęciem
postępowania o dokonanie zabezpieczenia, dotyczy wszystkich wierzycieli, w tym
sądu i prokuratury.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W literaturze wyrażony został pogląd, że sądowi polecającemu
przeprowadzenie egzekucji z urzędu (art. 796 § 2 i § 3 k.p.c.) nie służy skarga na
czynności komornika. Stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę, a za
uzasadniony należy uznać pogląd odmienny, dopuszczający możliwość wniesienia
skargi na czynności komornika także przez sąd lub organ uprawniony, który żądał
wszczęcia egzekucji, gdyż podmioty wskazane w art. 796 § 2 i § 3 k.p.c. można
traktować jako mające pozycję strony postępowania egzekucyjnego (por. np. art.
825 pkt 1 k.p.c.).
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne odnosi się do stanu
prawnego ukształtowanego ustawą z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o
komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania
cywilnego (Dz.U. Nr 236, poz. 2356). Zgodnie z art. 45 ust. 3 u.k.s.egz., wszczęcie
postępowania o dokonanie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego uzależnione
jest od uiszczenia przez wierzyciela opłaty stosunkowej, w wysokości określonej w
tym przepisie. W art. 45 ust. 4 stwierdzono natomiast, że przepis ust. 3 stosuje się
także do zabezpieczenia roszczeń pieniężnych Skarbu Państwa i jednostek
samorządu terytorialnego, nie wyłączając egzekucji prowadzonej na polecenie sądu
albo prokuraturę. Nieuiszczenie opłaty, o której mowa w ust. 3, w terminie przez
wierzyciela, sąd lub prokuratora, powoduje zwrot wniosku (art. 45 ust. 6). W art. 45
ust. 2 wyrażono ogólną zasadę, że za dokonaną egzekucję świadczeń pieniężnych
komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową.
W praktyce stosowania omawianych przepisów pojawiła się interpretacja
wskazująca, że sąd i prokuraturę obciąża obowiązek uiszczenia odpowiedniej
opłaty stosunkowej jedynie w związku z wszczęciem postępowania
zabezpieczającego obejmującego roszczenia pieniężne. Takie próby ograniczenia
zakresu zastosowania art. 45 ust. 4 u.k.s.egz. nie mogą być uznane za
uzasadnione, jeżeli weźmie się pod uwagę brzmienie art. 45 ust. 3, art. 4 ust. 6 i art.
59 ust. 3 u.k.s.egz.
Nie może być w szczególności uznana za przekonywającą taka interpretacja
art. 45 ust. 4 u.k.s.egz., że pojęcie „egzekucja” odnosi się jedynie do postępowania
zabezpieczającego wykonawczego i oznacza egzekucję w szerokim znaczeniu. W
art. 45 u.k.s.egz. wyraźnie rozdzielono zagadnienie wnoszenia opłat stosunkowych
w związku z egzekucją (art. 45 ust. 2) i w związku z postępowaniem
zabezpieczającym (art. 45 ust. 3). Jeżeli zatem w art. 45 ust. 4 wspomniano
expressis verbis o „egzekucji”, to z pewnością chodzi tu właśnie o egzekucję
(świadczeń pieniężnych) w rozumieniu art. 45 ust. 2 ustawy.
Nie można też podzielić formułowanych niekiedy sugestii, że obowiązek
uiszczenia opłat przez sąd i prokuraturę ogranicza się tylko do wszczęcia
postępowania zabezpieczającego z powołaniem się na argumenty systemowe.
W celu obrony takiego stanowiska eksponuje się fakt, że art. 45 ust. 4 został
umieszczony w grupie norm dotyczących postępowania zabezpieczającego (ust. 3,
5 i 6), co może prowadzić do wniosku, iż w art. 45 ust. 4 ustawy chodzi wyłącznie o
materię postępowania zabezpieczającego i zamiarem ustawodawcy nie było
wprowadzenie wyjątku od reguły określonej w art. 45 ust. 2 (obciążanie opłatą
stosunkową dłużnika, a nie wierzyciela). Oznaczałoby to, że użycie w art. 45 ust. 4
określenia „egzekucja” stanowi jedynie oczywistą niezręczność legislacyjną.
Wspomniane próby ograniczenia zakresu zastosowania przepisu art. 45 ust. 4
u.k.s.egz. nie znajdują jednak dostatecznego oparcia w brzmieniu przepisów
ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Nawiązanie w art. 45 ust. 4 do treści
ust. 3 oznacza zatem, że art. 45 ust. 4 odnosi się tylko do niektórych kategorii
wierzycieli (jednostek samorządu terytorialnego, Skarbu Państwa – sądu i
prokuratury), oraz że obejmuje zarówno postępowanie zabezpieczające, jak i
postępowanie egzekucyjne (verba legis: „nie wyłączając egzekucji”). W obu
wypadkach chodzi o roszczenie pieniężne (ich zabezpieczenie lub egzekucję), przy
czym sposób liczenia opłaty stosunkowej związanej z egzekucją lub
zabezpieczeniem wskazany został w art. 45 ust. 3. Wprawdzie art. 45 ust. 6
u.k.s.egz. odsyła wprost do opłaty określonej w art. 3 i tworzy sankcję w razie
nieuiszczenia jej w terminie, to jednak należy przyjąć, że – przez art. 45 ust. 4 –
sankcja ta odnosi się również do opłat stosunkowych nieuiszczonych przez
podmioty wskazane w art. 45 ust. 4 w związku z postępowaniem zabezpieczającym
lub egzekucją.
Prezentowaną wykładnię art. 45 ust. 4 usprawiedliwia ponadto treść art. 59
ust. 3 u.k.s.egz. Zgodnie z tym przepisem, w egzekucji wszczętej na polecenie sądu
lub prokuratora z wyegzekwowanych kwot w pierwszej kolejności zwraca się
uiszczoną część opłaty stosunkowej, a drugą połowę oblicza zgodnie z zasadą, o
której mowa w ust. 1. Skoro w przepisie tym mówi się o zwrocie opłaty stosunkowej,
to wcześniej opłata taka powinna zostać uiszczona. Należy zatem uznać, że
wspomniany przepis został skorelowany z treścią art. 45 ust. 4. Treść i ulokowanie
art. 59 ust. 3 nie pozwala na przyjęcie stanowiska, że wyraża on tylko normę o
charakterze intertemporalnym, obejmującą należności pobrane wcześniej, w
poprzednim stanie prawnym, tj. przed zmianą przepisu art. 45 ustawy. W rezultacie
należy przyjąć, że art. 45 ust. 4 u.k.s.egz. przewiduje obowiązek uiszczenia opłaty
stosunkowej od wniosku o wszczęcie egzekucji na polecenie sądu.
Z przedstawionych względów, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.