Wyrok - I GSK 424/23 - Naczelny Sąd Administracyjny - z dnia 16 grudnia 2025
Teza
Oddalono skargę kasacyjną. środki unijne. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. NSA Jacek Surmacz (spr.) Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 869/22 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i ModOddalono skargę kasacyjną. środki unijne. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. NSA Jacek Surmacz (spr.) Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 869/22 w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Mod
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Role w sprawie
uczestnik postępowania
apelujący / skarżący
uczestnik
Data orzeczenia
16 grudnia 2025
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Przewodniczący
Dariusz Dudra
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 26 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 869/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. K. (dalej: Skarżący) na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z 25 sierpnia 2022 r. nr 198/21/2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej odpowiedzialności osób trzecich za zaległości z tytułu nienależnie pobranych płatności. Uzasadnienie tego orzeczenia zostało udostępnione w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (adres strony internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).Od powyższego wyroku Skarżący wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Zażądano uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, zasądzenia kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego radcy prawnego, według norm przepisanych i rozpoznania sprawy na rozprawie.Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a. w zw. art. 58 § 1, art. 8 § 1 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) poprzez brak uchylenia zaskarżonego postanowienia, które narusza k.p.a. na skutek bezpodstawnego przyjęcia, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania i w konsekwencji bezpodstawnej odmowy przywrócenia terminu.Skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że jego adres zamieszkania ustalono w oparciu o dane zawarte w ewidencji producentów rolnych. Producentem była spółka, którą reprezentował jako członek organu, a nie on, w stosunku do którego wydano decyzję o odpowiedzialności osoby trzeciej. Powyższych danych nie wykazano w żaden sposób. Ale nawet gdyby znajdowały się one w rejestrze producentów rolnych, to nie mogłyby być podstawą do ustalenia jego adresu na potrzeby kierowania do niego pisma dotyczącego go, nie jako producenta rolnego, ale jako członka organu osoby prawnej. Brak również podstaw do przyjęcia, jak wskazał Sąd pierwszej instancji, że sporny adres ustalono w oparciu o dane z bazy REGON, ponieważ nie wynika to z treści postanowienia organu. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania, które do niego skierowano, odebrał przypadkiem, co jednak nie oznacza, że doręczenie było skuteczne. Wymaganie, aby powiadomił o zmianie adresu nie miało znaczenia, ponieważ nie miało to miejsca w toku postępowania.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od złożonego do akt dokumentu pełnomocnictwa.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Zgodnie z 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., tak jak w rozpoznawanej sprawie, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.Skargę kasacyjną oparto na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący kwestionował ocenę Sądu pierwszej instancji sposobu zastosowania przez organ odwoławczy przepisów art. 58 § 1, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. wskutek bezpodstawnego przyjęcia, że nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Takie sformułowanie zarzutu nie mogło być uznane za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, ponieważ nie zostało powiązane z regulacjami odnoszącymi się do ustaleń faktycznych i oceny dowodów, które zaoferowano organowi odwoławczemu jako podstawę faktyczną oceny braku winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest natomiast uprawniony do uzupełnienia podstaw kasacyjnych w zastępstwie autora skargi kasacyjnej (por. wyroki NSA o sygn. akt I FSK 1846/18, III FSK 3802/21, I OSK 12128/21, II FSK 1260/22, II OSK 1136/22, I OSK 1872/23, I GSK 318/22, II GSK 1888/24, I GSK 41/25 oraz uchwałę NSA o sygn. akt I OPS 10/09). Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych wymaga wskazania konkretnych przepisów (jednostek redakcyjnych aktu prawnego), które miały zostać naruszone przez Sąd pierwszej instancji z wyjaśnieniem, na czym dane naruszenie polegało i jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a ponadto szczegółowego uzasadnienia (rozwinięcia) zarzutów poprzez wyjaśnienie, w czym zarzucane naruszenie się przejawiało i – jeżeli odnosiło się do przepisów proceduralnych, jak w kontrolowanej sprawie – wskazanie, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu kasacyjnym nie bada się bowiem całokształtu sprawy i nie poddaje się ponownie ocenie zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Weryfikuje się tylko zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów w kontekście zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, przez pryzmat powołanych w podstawach kasacyjnych przepisów prawa. Od autora skargi kasacyjnej zależy, w jakim zakresie zostanie w postępowaniu kasacyjnym poddany kontroli zaskarżony wyrok, a od trafności i zasadności sformułowanych zarzutów kasacyjnych zależy wynik postępowania kasacyjnego. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny związany był przy rozpatrywaniu skargi kasacyjnej ustaleniami faktycznymi organu odwoławczego, które zostały przez Sąd pierwszej instancji ocenione jako prawidłowe. Wynikało z nich, że Skarżący odebrał osobiście zawiadomienie o wszczęciu postępowania. Nie skontaktował się jednak z organami ARiMR, aby poinformować, że adres doręczenia był nieaktualny. Decyzja została wysłana na ten sam adres, co wcześniejsze zawiadomienie. Doręczenie decyzji uznano za dokonane na podstawie art. 44 § 4 k.p.a.; faktycznie nie została ona przez adresata odebrana, ale doręczyciel pocztowy podjął dwukrotnie próbę jej dostarczenia. Odwołanie wniesiono z uchybieniem ustawowego terminu liczonego od dnia uznanego za dzień doręczenia decyzji.Podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumenty dotyczące skuteczności doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania i decyzji kończącej to postępowanie nie wykazują związku z przywołanymi wyżej przepisami i przedmiotem sprawy, którym był wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Kwestie te Skarżący podnosił w sprawie o sygn. akt I GSK 1025/23 dotyczącej stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, ale uczynił to w sposób nieskuteczny, gdyż skarga kasacyjna została oddalona. Ponieważ nie zdołał podważyć oceny Sądu pierwszej instancji odnośnie do prawidłowości i skuteczności doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu postępowania i decyzji kończącej to postępowanie, a przez to wyroku Sądu pierwszej instancji o sygn. akt III SA/Po 215/23 oraz postanowienia organu odwoławczego z 2 marca 2023 r. nr 58/21/2023 w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, która miała pierwszorzędne znaczenie w analizowanej sytuacji procesowej Skarżącego, zaistniały podstawy do poddania ocenie przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania określonych w art. 58 § 1 k.p.a. i prawidłowości ich oceny przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku.Powołane w podstawie kasacyjnej przepisy k.p.a. stanowią:- art. 58 § 1 - w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy;- art. 8 § 1 - organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania;- art. 9 - organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.Odnośnie do zacytowanych przepisów wskazać należy, że postępowanie przed organami Agencji toczyło się wprawdzie na zasadach określonych w k.p.a., ale z modyfikacjami określonymi w przepisach art. 10a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. na dzień wydania zaskarżonego postanowienia Dz. U. 2022 r. poz. 2157). Tak więc, zgodnie z art. 10a ust. 1b tej ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Natomiast z art. 10a ust. 1a pkt 2, 3 i 4 tej ustawy wynika, że organy Agencji: 2) są obowiązane w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udzielają stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewniają stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwiają im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Niezależnie jednak od tego, z art. 58 § 1 k.p.a. także wynika, że ciężar uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy osoby ubiegającej się o przywrócenie terminu, ciąży na tej osobie.Analiza argumentów Skarżącego nie pozwoliła uznać, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził wadliwą kontrolę zaskarżonego postanowienia, w tym naruszył art. 58 § 1 k.p.a. wskutek bezpodstawnego przyjęcia, że nie uprawdopodobniono braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W istocie argumentacja Skarżącego nie odnosiła się do kwestii winy w uchybieniu terminu, lecz skuteczności doręczenia decyzji, od której odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu. Na podstawie szczątkowego uzasadnienia motywów niedotrzymania terminu nie można było wywieść, że Skarżący dochował wymaganej staranności w toku postępowania administracyjnego, zwłaszcza w kontekście osobistego odebrania zawiadomienia o wszczęciu postępowania i późniejszego braku kontaktu z organem prowadzącym postępowanie, który skierował do niego korespondencję na ten sam adres, co określony w odebranym wcześniej zawiadomieniu. Takie zaniechanie należałoby uznać za przejaw niedbalstwa o własne sprawy, która wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Skarżący nie wykazał innej obiektywnej, trudnej do przezwyciężenia i niezależnej od siebie przeszkody, która uniemożliwiła mu wniesienie odwołania z zachowaniem ustawowego terminu. Nie świadczy również o braku winy zawarta w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania informacja o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i brak wskazania terminu, w którym organ zamierzał wydać decyzję, skoro w piśmie tym wyznaczono stronie termin 7 dni, w którym Skarżący mógł zrealizować swoje uprawnienia procesowe, z czego jednak nie skorzystał. Decyzja została wydana po upływie wyznaczonego terminu.Z podanych względów skarga kasacyjna jako niezasadna została przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalona, stosownie do art. 184 p.p.s.a. Weryfikacja jedynego zarzutu kasacyjnego nie wykazała, aby zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika organu oraz uiszczoną przez niego opłatę skarbową od złożonego do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a..