Wyrok - II SA/Wa 544/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - z dnia 24 września 2025
Teza
Oddalono skargę. Dodatek mieszkaniowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2025 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego oddala skargę UZASADNIENIE M. J. (dalej, jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjne
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
Oddalono skargę
Typ sprawy
sprawa administracyjna
Etap
postępowanie przed WSA
Tematy
Dodatek mieszkaniowy
Role w sprawie
skarżący
organ administracji
Data orzeczenia
24 września 2025
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Przewodniczący
Andrzej Wieczorek
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę
UZASADNIENIE
M. J. (dalej, jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej, jako: organ lub Kolegium) z dnia [...] stycznia 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej, jako: organ I instancji lub Prezydent) z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że skarżąca w dniu [...] października 2024 r., wniosła do Prezydenta o przyznanie na jej rzecz dodatku mieszkaniowego, wskazując że w lokalu mieszkalnym o powierzchni użytkowej 38,06 m2 zamieszkują trzy osoby, w tym dwie osoby niepełnosprawne, a łączna kwota wydatków na utrzymanie tego mieszkania za ostatni miesiąc wynosi 1 029,95 zł.Organ pismem z dnia [...] listopada 2024 r. poinformował skarżącą o terminie przeprowadzenia w miejscu zamieszkania wywiadu środowiskowego, wskazując nadto o zakresie czynności jakie podejmie pracownik socjalny w tym poprosi skarżącą o złożenie oświadczenia o stanie majątkowym. Pismo zawiera także pouczenie, że odmowa złożenia tego oświadczenia, jak też brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego może prowadzić do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Strona o konieczności przeprowadzenia wywiadu i o skutkach braku zgody na jego przeprowadzenie została nadto poinformowana w trakcie rozmowy telefonicznej, która miała miejsce w dniu [...] listopada 2024 r. - co potwierdza notatka służbowa z tego dnia. Pracownicy socjalni nie zastali skarżącej w domu we wskazanym w piśmie terminie.Decyzją organu I instancji odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując na niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.Skarżąca od tej decyzji odwołała się.Kolegium podniosło, że art. 7 ust. 3a ustawy o dodatkach mieszkaniowych dnia 21 czerwca 2001 r. (Dz.U. z 2023 poz. 1335, dalej jako: ustawa), stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 3, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.Kolegium wskazało, że z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sprawie koniecznym było wydanie decyzji odmownej. Przepisy ustawy nakładają na wnioskodawcę wymóg współdziałania z organem właściwym w sprawach dodatków mieszkaniowych w celu dokładanego ustalenia okoliczności faktycznych. Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 4 ustawy właściwy organ jest uprawniony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a upoważniony pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane o posiadanych ruchomościach i nieruchomościach, zasobach pieniężnych, odmowa zaś złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego.Przepis art. 7 ust. 3 ustawy zawiera przesłanki uzasadniające wydanie decyzji odmownej w przedmiocie przyznania zasiłku mieszkaniowego. Skoro w toku postępowania organ I instancji uznał za stosowne przeprowadzenie wywiadu, to uniemożliwienie jego przeprowadzenia - z uwagi na nieobecność skarżącej w domu w wyznaczonym terminie - uzasadniało wydanie decyzji odmownej.W ocenie Kolegium, Prezydent dokonał właściwej wykładni przepisów wskazując, że samo uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, które nie pozwala dokonać istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń, uzasadniało wydanie decyzji odmownej. Trafnie zatem ustalono, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony z uwagi na brak współdziałania skarżącej, do czego była obowiązana. Nie doszło zatem do naruszenia prawa przez organy administracji orzekające w sprawie, bowiem podjęte zostały działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organy administracji nie mogły zgromadzić pełnego materiału dowodowego, a w związku z tym dokonać weryfikacji materiału już zebranego w sprawie. Taka zaś sytuacja uzasadniała wydanie decyzji odmownej.Z tym rozstrzygnięciem skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.W skardze podniosła, że Kolegium nie odniosło się do zarzutów odwołania, a zaskarżona decyzja stanowi jedynie powtórzenie stanowiska organu I instancji. Skarżąca wskazała, że w dniu 5 listopada 2024 r. skontaktował się z nią telefonicznie pracownik organu I instancji, informując o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sprawie o obniżkę czynszu. Skarżąca odmówiła. Pomimo to, w dniu [...] listopada 2024 r. otrzymała pisemne zawiadomienie o wyznaczonym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sprawie o obniżkę czynszu. W dniu [...] listopada 2024 r. skarżąca skontaktowała się telefonicznie z pracownikiem organu I instancji, informując, iż nadal nie wyraża zgody na "odwiedziny". W rozmowie pracownik powiadomił, iż w sprawie dodatku mieszkaniowego skarżąca również powinna otrzymać zawiadomienie o terminie wywiadu środowiskowego. Skarżąca oświadczyła, iż do [...] listopada 2024 r. zawiadomienia takiego nie dostała. Następnego dnia skarżąca znalazła w skrzynce awizo z dnia [...] listopada 2024 r. Ze względu na nieczytelność daty i rozmowę z pracownikiem organu skarżąca pomyślała, że z pewnością dotyczy tej wspomnianej korespondencji, a data na nim to na pewno [...] listopada. Skarżąca mailowo skontaktowała się z organem I instancji ponieważ termin na odbiór upłynął. Na Poczcie okazało się, że awizo jest jednak z [...] listopada, a nadawcą nie jest organ I instancji. Jednocześnie poprosiła o sprawdzenie, czy w okresie od [...] listopada 2024 r. do [...] grudnia 2024 r. nie odebrała jakiejś poleconej przesyłki - urzędnik pocztowy poinformował, że wszystkie przesyłki polecone zostały przez skarżącą odebrane. W związku z tym, utwierdziła się w przekonaniu, że korespondencja w sprawie dodatku mieszkaniowego to jedynie przypuszczenia pracownika organu I instancji.Skarżąca podkreśliła, iż w sprawie dodatku mieszkaniowego nikt się z nią nie kontaktował, nie otrzymała żadnej korespondencji. Po odebraniu decyzji organu I instancji skarżąca ustaliła numer listu poleconego, którym nadane zostało zawiadomienie o terminie wywiadu środowiskowego w sprawie dodatku mieszkaniowego. W rejestrze internetowym Poczty skarżąca ustaliła, że przesyłka organu I instancji wróciła do nadawcy. Skarżąca wskazał jednak, iż nie miała żadnej informacji o awizacji przesyłki. w dniu [...] listopada 2024 r. odebrała zawiadomienie o terminie wywiadu środowiskowego w sprawie obniżki czynszu.Dalej skarżąca podniosła, że złożyła kompletne wnioski o obniżkę czynszu i dodatek mieszkaniowy, spełniające kryteria przyznania i wymogi formalne z dodatkową informacją o orzeczeniach o niepełnosprawności dwóch domowników. Wyjaśniła, że nie chce aby traktowano mieszkańców jak rozrywkę dla urzędników, a mieszkanie jak obiekt do zwiedzania. Skarżąca i jej rodzina ma prawo do prywatności, intymności, poczucia bezpieczeństwa i spokoju, w tym ograniczania obecności osób, szczególnie obcych w miejscu, w którym chcą czuć się dobrze, i które takie skojarzenia ma wywoływać.Zdaniem skarżącej, jej sytuację zdrowotną, dochodową, materialną i rodzinną na potrzeby wniosku w pełni recenzują złożone do niego załączniki zebrane zgodnie z wymogami urzędu. Ponadto, formuła i sposób przeprowadzania wywiadu środowiskowego sprawia, że nie jest miarodajny. Skarżąca uważa, że odmowa przyznania pomocy na podstawie odmowy przeprowadzenia wywiadu, który jest nieuzasadnionym wybiegiem, błędem legislacyjnym, nie ma umocowania. Skarżąca odmówiła wywiadu ze względów sprawiedliwości społecznej, legislacyjnych i zdrowotnych. Urząd nie może wymagać od skarżącej więcej niż od innych wnioskodawców, a odmowa uczestniczenia w wywiadzie nie może być podstawą odrzucenia wniosku.W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.W piśmie z dnia 29 maja 2025 r. skarżąca odniosła się do twierdzeń organu zawartych w odpowiedzi na skargę i podtrzymała swoje zarzuty i wnioski.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, która reguluje zasady i tryb przyznawania, ustalania wysokości i wypłacania dodatków mieszkaniowych. Przewidziany w przepisach tej ustawy dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem pieniężnym, które ma pomóc najemcy lub właścicielowi mieszkania, gdy nie jest w stanie samodzielnie pokryć wydatków na jego utrzymanie. Celem przyznawania dodatku mieszkaniowego jest zrekompensowanie osobom uzyskującym niskie dochody, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania mieszkania, skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, wynikających ze zwiększonych wydatków na mieszkanie i podwyżki czynszów. Świadczenie to jest adresowane do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, a spełniających wymogi ustawy, w pokryciu kosztów utrzymania lokalu, w którym osoby te zamieszkują.Powołana ustawa określa normatywne kryteria, które muszą być spełnione, aby dodatek mieszkaniowy mógł zostać przyznany.Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy co do zasady dodatek mieszkaniowy przyznaje, na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Do wniosku dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku wydatków związanych z zajmowaniem lokalu mieszkalnego.Przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych pozwalają jednak organom administracji na weryfikowanie składanych wniosków o przyznanie dodatków mieszkaniowych w sytuacjach, gdy wnioskodawcy formalnie spełniają wymogi ustawy, a więc między innymi gdy ich niskie dochody wykazane we wniosku przemawiają za przyznaniem takiego wsparcia finansowego.W świetle bowiem treści art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych organ, o którym mowa w ust. 1, odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe.Zgodnie natomiast z przepisem art. 7 ust. 3a ustawy niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 3, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.Ponadto jak stanowi art. 7 ust. 4 ustawy upoważniony przez organ, o którym mowa w ust. 1, pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane dotyczące posiadanych: 1) ruchomości i nieruchomości; 2)zasobów pieniężnych. Odmowa złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego.Sposób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego określa, wydane na podstawie art. 7 ust. 15 ustawy rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (Dz. U. z 2013 r. poz. 589). Z § 1 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia wynika, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i na jego podstawie ustala się jego faktyczny stan majątkowy. Podczas wywiadu upoważniony pracownik bada aktualną sytuacje dochodową, zawodową, zdrowotną i rodzinną wnioskodawcy oraz może żądać od niego i innych członków gospodarstwa domowego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, obejmującego dane o posiadanych nieruchomościach, składnikach mienia ruchomego, zasobach pieniężnych oraz o innych dodatkowych informacjach o stanie majątkowym, co wynika z załącznika nr 1 i 3 do tego rozporządzenia.Jak już powyżej wskazano, w art. 7 ust. 4 ustawodawca zastrzegł, że odmowa złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Nadto, co istotne na tle tej sprawy, zgodnie a art. 7 ust.3a ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 3, również stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.Zatem z treści powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że na stronie ubiegającej się o przyznanie dodatku mieszkaniowego spoczywa obowiązek umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym.W konsekwencji, należy stwierdzić, że dodatek mieszkaniowy, jest przyznawany na podstawie wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów. Nie wyklucza to jednak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, celem uzyskania informacji o sytuacji dochodowej, zawodowej, zdrowotnej i rodzinnej wnioskodawcy, jeżeli organ prowadzący postępowanie uzna takie działanie za zasadne. Wywiad środowiskowy przeprowadzany jest wyrywkowo, gdy organ poweźmie wątpliwości co do sytuacji ubiegającego się o dodatek mieszkaniowy. Zgodnie z art. 7 ust. 3 i 4 ustawy oświadczenia o stanie majątkowym można żądać wyłącznie w toku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.Skorzystanie przez organ z prawa do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie wymaga wydania odrębnego aktu uzasadniającego celowość jego przeprowadzenia. Podkreślić także należy, że upoważniony pracownik jest uprawiony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co wynika z § 3 rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki morskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 574/17).Przenosząc powyższe na kanwę rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skoro organ powziął uzasadnione w dacie orzekania wątpliwości co do sytuacji dochodowej, zdrowotnej, materialnej i rodzinnej strony, to miał nie tylko prawo, ale i obowiązek przeprowadzić wywiad środowiskowy.Jak wynika z akt sprawy skarżąca w dniu [...] listopada 2024 r. oraz w dniu [...] listopada 2024 r. została poinformowana telefonicznie przez pracownika organu I instancji (tak notatki służbowe w aktach sprawy) o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz o jego terminie. Zostało również wysłane do skarżącej stosowne zawiadomienie. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że w sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca wiedziała o terminie wywiadu środowiskowego (który był taki sam jak w sprawie o obniżkę czynszu) i odmówiła jego przeprowadzenia. Skarżąca sama w taki sposób oświadcza. Skarżąca choćby w skardze argumentuje o bezzasadności takie wywiadu, podważa decyzje organu I instancji o konieczności jego przeprowadzenia, wskazuje na ochronę swojego miejsca zamieszkania i ochronę prywatności. Nie jest zatem w sprawie punktem spornym czy skarżąca została prawidłowo zawiadomiona (pisemnie) przez organ I instancji o terminie wywiadu środowiskowego. W okolicznościach tej sprawy ciężar sporu przesuwa się jedynie na kwestię legalności odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego ze względu na brak zgody skarżącej na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.Uwzględniając zatem powyższe stanowisko skarżącej, w którym nie sygnalizowała niedogodności terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego czy też braku zawiadomienia o jego terminie lecz zakwestionowała jego celowość, należy stwierdzić, że rację mają organy obu instancji, że swoim zachowaniem skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co wyczerpuje przesłankę z art. 7 ust. 3a ustawy. Powyższe ustalenia stanowią samodzielną podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego, co wprost wynika z art. 7 ust. 3a i 4 ustawy.Podkreślić należy, że na osoby starające się o przyznanie pomocy publicznej nałożony obowiązek czynnego współdziałania z organem przy ustalaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny, tego zaś obowiązku skarżąca bezsprzecznie nie realizowała.W tej sytuacji skoro skarżąca odmówiła poddania się wymogom nałożonym na nią przepisami prawa i z tego powodu organy orzekające w sprawie nie mogły zgromadzić materiału dowodowego, który miałby walor kompletności, to pod ich adresem nie może być skutecznie wysuwany zarzut naruszenia art. 7 ust. 4 ustawy. Wręcz przeciwnie należałoby podkreślić, że to na skutek działań skarżącej, a w zasadzie uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie było możliwe podjęcie decyzji o innej treści niż zaskarżona decyzja. W konsekwencji organ I instancji nie miał wyboru co do określenia konsekwencji prawnych w zaistniałej sytuacji faktycznej.Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 wskazanej ustawy.